Không phải ai cũng cần tiêm “thuốc bổ não”
Mới đây, trong bài viết trên trang cá nhân của mình, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu – Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, ông từng gặp trường hợp một phụ nữ ngoài 60 tuổi bị tăng huyết áp, đang điều trị theo đơn chuyên khoa nhưng gần đây xuất hiện chóng mặt nhiều.
Khi trao đổi với gia đình, ông mới biết người bệnh nhiều năm nay vẫn duy trì việc tiêm thuốc bổ não vài tháng một lần, mỗi lần 1-2 mũi. Từ đầu năm, người bệnh không tiêm nữa và gia đình cho rằng đây có thể là nguyên nhân khiến bà đau đầu, chóng mặt.
Theo PGS Hiếu, đây là một cách suy luận không có cơ sở. Đáng lo hơn, việc tìm địa chỉ tiêm thuốc bổ não hiện đang khá dễ dàng. Chỉ cần tìm kiếm trên mạng, người dân có thể bắt gặp nhiều số điện thoại quảng cáo dịch vụ, trong khi việc tiêm truyền không đúng chỉ định có thể gây ra những rủi ro không đáng có.
Theo PGS Hiếu, thuốc bổ não là cách gọi dân gian cho một số loại thuốc được sử dụng với mục đích hỗ trợ chức năng não bộ. Các thuốc dạng tiêm, truyền thường được xếp vào một số nhóm như thuốc tác động đến quá trình sử dụng oxy của tế bào não, thuốc giãn mạch não hoặc thuốc phối hợp các cơ chế này.
Một số thuốc thường được nhắc đến gồm Cerebrolysin, Piracetam, Citicoline, Cinnarizin hay Phezam.
Thuốc bổ não dạng tiêm có công dụng tăng cường tuần hoàn máu lên não nhờ cơ chế giãn mạch não, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ nhờ tăng sử dụng oxy của các tế bào não. Nó có thể hỗ trợ phục hồi nhanh và giảm thiểu các hậu quả của phẫu thuật, chấn thương sọ não, đột quỵ cấp nhờ cả 2 cơ chế của nhóm thuốc này. Tuy nhiên, việc sử dụng các thuốc này không đồng nghĩa với việc bất cứ ai cũng cần tiêm để “bổ não”.
PGS Hiếu nhấn mạnh, những chỉ định sử dụng thuốc “bổ não” đường tiêm, truyền chủ yếu dùng trong các trường hợp cấp cứu đột quỵ, chấn thương sọ não, chóng mặt tiền đình cấp... Chưa một loại thuốc bổ não nào được khuyến cáo tiêm truyền dự phòng đột quỵ, tăng trí nhớ.
Tiêm tại nhà tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ
Theo PGS Hiếu, giống các thuốc sử dụng bằng đường tiêm, truyền khác, thuốc bổ não cũng có thể gây ra tác dụng không mong muốn.
Người bệnh có thể gặp phản ứng tại vị trí tiêm như sưng, đỏ, ngứa; một số trường hợp xuất hiện rối loạn tiêu hóa, buồn ngủ hoặc ngủ gà. Tùy loại thuốc, các tác dụng không mong muốn và nguy cơ tương tác với bệnh lý nền, thuốc đang sử dụng cũng cần được lưu ý.
Đáng chú ý, thuốc sử dụng đường tiêm, truyền luôn tiềm ẩn nguy cơ phản ứng dị ứng nghiêm trọng, trong đó có sốc phản vệ. Vì vậy, việc tiêm thuốc cần được thực hiện tại cơ sở đủ điều kiện, có nhân viên y tế theo dõi và phương tiện cấp cứu phù hợp.
“Không nên vì nghĩ đây là thuốc bổ mà xem nhẹ những nguy cơ của đường tiêm truyền”, PGS Hiếu cảnh báo.
Bác sĩ cũng lưu ý việc sử dụng thuốc đường tiêm trong khi người bệnh hoàn toàn có thể uống thuốc là không hợp lý. Nhiều thuốc có cả dạng uống và dạng tiêm, trong đó đường tiêm, truyền thường được lựa chọn trong những tình huống có chỉ định cụ thể, chẳng hạn khi người bệnh không thể sử dụng thuốc đường uống hoặc cần xử trí trong bối cảnh cấp cứu.
PGS Hiếu cho rằng việc rủ nhau đi tiêm “thuốc bổ não” đang trở thành một thói quen ở một bộ phận người lớn tuổi. Có người vài tháng lại tiêm một lần, thậm chí tìm dịch vụ tiêm truyền tại nhà với mong muốn hết đau đầu, chóng mặt, ngủ ngon hơn hoặc phòng tai biến.
Theo ông, những nhu cầu này cần được giải quyết bằng việc tìm đúng nguyên nhân gây bệnh thay vì tìm đến những mũi tiêm không có chỉ định.
Người bị đau đầu, chóng mặt, mất ngủ hoặc suy giảm trí nhớ cần được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân. Với người có tăng huyết áp hoặc các bệnh lý mạn tính, việc kiểm soát tốt bệnh nền mới là yếu tố quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng.
“Thay vì rủ nhau đi tiêm, các cô, các bác hãy rủ nhau đi đo huyết áp định kỳ, đi bộ buổi sáng, ngủ đúng giờ, ăn nhạt bớt. Đây mới là ‘đơn thuốc bổ não’ tốt nhất và miễn phí”, PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyến cáo.
Bảo vệ trí nhớ là một hành trình dài
Cùng quan điểm, BS. Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho rằng đây là một thực hành nguy hiểm, vừa không có hiệu quả dự phòng sa sút trí tuệ, vừa kéo theo nhiều tai biến nặng nề, thậm chí tử vong.
"Khái niệm "thuốc bổ não" chỉ tồn tại trong lời quảng cáo và truyền miệng, không tồn tại trong từ điển chuyên ngành y khoa", BS. Huy Hoàng cho biết.
BS. Hoàng nhấn mạnh: "Bảo vệ trí nhớ người cao tuổi là đường dài chứ không phải đường truyền".
Để phòng bệnh, không thể trông chờ vào vài mũi "thông mạch", mà phải kiểm soát huyết áp, đường huyết, cholesterol, dùng thuốc chống kết tập đúng chỉ định.
Do đó, bảo vệ trí nhớ người cao tuổi là một lộ trình toàn diện, kéo dài, dựa trên chẩn đoán chuyên khoa, điều trị thuốc đặc hiệu, kiểm soát toàn diện bệnh nền, thay đổi lối sống…
"Duy trì vận động đều đặn, ăn uống khoa học, ngủ đủ, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu; tham gia các hoạt động kích thích trí tuệ (đọc, chơi cờ, học cái mới) và giao tiếp xã hội tích cực để tăng "dự trữ nhận thức", BS. Hoàng khuyến cáo.
Đồng thời nhấn mạnh, chăm sóc não bộ người cao tuổi không phải là chuyện "chọn thuốc nào để tiêm", mà là xây dựng cả một hệ sinh thái an toàn cho não: môi trường sống, thói quen, điều trị bệnh nền, hỗ trợ tâm lý.
