“Tàu thuyền chỉ có thể đi qua Hormuz nếu Washington cho phép”
Hôm nay (28/8), Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social hình ảnh bản đồ eo biển Hormuz với dòng chữ “NEW U.S. Territory” (Lãnh thổ mới của Mỹ), đặt khu vực này bên cạnh hình ảnh các vùng lãnh thổ thuộc Mỹ như Puerto Rico và Guam. Động thái này được xem là bước tiếp theo sau tuyên bố trước đó của ông Trump về việc Mỹ trên thực tế đã kiểm soát eo biển thông qua hoạt động phong tỏa hàng hải.
Trước đó, ông Trump tuyên bố sẽ sớm coi Hormuz là một vùng lãnh thổ của Mỹ, đồng thời cho rằng tàu thuyền chỉ có thể đi qua khu vực nếu Washington cho phép. Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu cho thấy Mỹ tiến hành bất kỳ thủ tục pháp lý quốc tế nào để thay đổi chủ quyền đối với eo biển. Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, trong đó vùng biển thuộc chủ quyền của hai quốc gia này nhưng được luật pháp quốc tế coi là tuyến đường biển quốc tế, nơi tàu thuyền được hưởng quyền quá cảnh. Vì vậy, tuyên bố của ông Trump về “lãnh thổ mới” chủ yếu mang tính đơn phương và không đồng nghĩa với việc chủ quyền đối với eo biển đã được chuyển giao cho Mỹ.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh Hormuz trở thành một trong những điểm nóng chính của cuộc xung đột Mỹ - Iran kéo dài khoảng sáu tháng. Iran đã hạn chế mạnh hoạt động hàng hải qua eo biển sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự cuối tháng 2, khiến tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới bị gián đoạn nghiêm trọng. Mỹ sau đó triển khai lực lượng rà phá thủy lôi và mở các hành lang hàng hải, nhưng lưu lượng tàu vẫn ở mức thấp. Theo dữ liệu do Kpler công bố, chỉ có 7 tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày 27/8, thấp hơn mức trung bình 10 ngày gần nhất.
Trong khi đó, Iran đang xây dựng các điều kiện để khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải, trong đó yêu cầu chấm dứt chiến tranh, dỡ bỏ phong tỏa các cảng và các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Iran cũng đang thảo luận với Oman về một hành lang hàng hải chung qua eo biển, giữa lúc Qatar tiếp tục thúc đẩy các nỗ lực trung gian nhằm nối lại đàm phán Mỹ - Iran.
Mỹ tuyên bố đã dọn sạch thủy lôi của Iran ở Hormuz
Cùng ngày, Mỹ tuyên bố đã rà phá thành công số thủy lôi do Iran rải trên các tuyến hàng hải quốc tế qua eo biển Hormuz, đánh dấu một bước quan trọng trong nỗ lực khôi phục tự do lưu thông qua tuyến vận tải năng lượng chiến lược, dù hoạt động hàng hải tại khu vực vẫn chưa trở lại bình thường.
Tư lệnh Bộ chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper ngày 28/8 cho biết, các lực lượng Mỹ đã hoàn tất việc rà phá thủy lôi tại những tuyến hàng hải quốc tế ở eo biển Hormuz. Theo ông Cooper, số thủy lôi này đã được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) rải từ nhiều tháng trước, gây nguy cơ nghiêm trọng đối với tàu thương mại qua lại tuyến đường biển chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman. Ông khẳng định các luồng giao thông quốc tế tại Hormuz hiện đã được giải phóng khỏi thủy lôi và “các tuyến hàng hải quốc tế đang mở”.
Hoạt động rà phá được thực hiện với sự tham gia của thợ lặn Hải quân Mỹ, lực lượng đặc nhiệm SEAL cùng các phương tiện và năng lực yểm trợ đường không của Lục quân, Hải quân, Không quân và Thủy quân lục chiến Mỹ. Đô đốc Cooper mô tả đây là nhiệm vụ được triển khai trong những điều kiện “rất khó khăn và nguy hiểm”, đồng thời coi việc loại bỏ thủy lôi khỏi các tuyến hàng hải quốc tế tại Hormuz là một “thành tựu lớn” của quân đội Mỹ. Theo ông, trong nhiều tháng qua, các lực lượng Mỹ đã tiến hành các hoạt động có độ chính xác cao và tương đối âm thầm nhằm từng bước loại bỏ mối đe dọa từ thủy lôi đối với các tuyến vận tải qua eo biển.
Theo CENTCOM, trong những tháng qua lực lượng Mỹ đã hỗ trợ gần 1.500 tàu thương mại đi qua Hormuz, vận chuyển khoảng 750 triệu thùng dầu thô tới các thị trường quốc tế. Mỹ hiện triển khai hơn 20 tàu chiến, hàng trăm máy bay và hàng chục nghìn quân nhân trong các hoạt động bảo đảm hàng hải và thực thi phong tỏa nhằm vào Iran. Kể từ khi nối lại phong tỏa hàng hải vào giữa tháng 7, lực lượng Mỹ đã buộc khoảng 75 tàu tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa phải quay đầu và vô hiệu hóa 3 tàu không tuân thủ chỉ dẫn.
Tiếp tục siết hoạt động hàng hải của Iran
Trong khi hỗ trợ vận chuyển dầu từ các nước vùng Vịnh ra thị trường thế giới, Mỹ đồng thời tiếp tục siết hoạt động hàng hải của Iran. Đô đốc Cooper tuyên bố, Iran chưa xuất khẩu dầu từ các cảng của nước này kể từ khi Washington nối lại phong tỏa hải quân vào giữa tháng 7. Theo chỉ huy CENTCOM, không tàu nào được ra hoặc vào các cảng Iran nếu chưa được lực lượng Mỹ cho phép, trong khi các trường hợp được phép đi qua chủ yếu giới hạn ở hoạt động nhân đạo.
Việc Mỹ tuyên bố hoàn tất rà phá thủy lôi diễn ra trong bối cảnh eo biển Hormuz tiếp tục là một trong những điểm nóng chính của căng thẳng Mỹ - Iran. Tuyến đường biển này trước xung đột đảm nhiệm khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng giao dịch trên toàn cầu. Tuy nhiên, tuyên bố của Mỹ chưa đồng nghĩa hoạt động vận tải đã hoàn toàn trở lại bình thường. Dữ liệu hàng hải cho thấy lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz những ngày gần đây vẫn chỉ bằng khoảng 5 - 15% mức thông thường; riêng ngày 26/8 chỉ ghi nhận 10 tàu chở hàng đi qua eo biển này.
Song song với hoạt động quân sự của Mỹ, Iran và Oman đang thảo luận thiết lập một hành lang hàng hải chung tạm thời, trong khi Qatar thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm khôi phục đầy đủ hoạt động vận tải. Iran cho biết, việc mở lại hoàn toàn Hormuz cần gắn với một số điều kiện, trong đó có yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran và nới lỏng các biện pháp trừng phạt. Vì vậy, việc Mỹ tuyên bố đã loại bỏ hoàn toàn thủy lôi ở eo biển Hormuz được xem là bước tiến đáng kể đối với an toàn hàng hải, nhưng triển vọng eo biển này trở lại hoạt động bình thường vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến đối đầu và đàm phán giữa Washington với Tehran.
Xem thêm:
>>Mỹ chưa có ý định tấn công mới vào Iran, tập trung gây sức ép kinh tế
>>Tình cảnh Iran khi bị Mỹ siết chặt trừng phạt kinh tế
>>Iran phản ứng ra sao khi Mỹ phát động chiến tranh kinh tế?
