Không khí căng thẳng đang bao trùm châu Âu trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine kéo dài hơn 4 năm. Cuộc chiến này được đánh giá là cuộc xung đột trên bộ có quy mô lớn nhất tại châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai.
Trong gần 5 năm xung đột ở Ukraine, Nga và các nước châu Âu thuộc Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đều tìm cách tránh một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp. Tuy nhiên, trong bối cảnh Ukraine gặp nhiều khó khăn trên chiến trường, ngày càng xuất hiện những dấu hiệu làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xung đột lan rộng. Các đợt leo thang căng thẳng, sự cố ngoài ý muốn và những luồng thông tin sai lệch, có thể làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm và khiến tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát.
Nga và Ukraine tăng cường tấn công cơ sử hạ tầng của nhau. Ảnh: United24media
Những diễn biến này cũng làm dấy lên tranh luận về các cảnh báo trước đây của những người phản đối xung đột, cho rằng các nước NATO có nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào cuộc đối đầu với Nga. Vấn đề đặt ra hiện nay là cần làm gì để hạn chế nguy cơ xảy ra những kịch bản nghiêm trọng nhất.
Hậu quả của một cuộc xung đột trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu thuộc NATO rất khó dự đoán. Một số số chuyên gia từ lâu cảnh báo rằng cuộc chiến như vậy có thể leo thang thành xung đột hạt nhân. Theo một báo cáo của Đại học Brown năm 2022, Nga có thể cân nhắc sử dụng vũ khí hạt nhân nếu xảy ra đối đầu trực tiếp với NATO.
Nga và các nước châu Âu thuộc NATO, không tính Mỹ, sở hữu tổng cộng gần 5.000 đầu đạn hạt nhân được cho là có thể sử dụng trong chiến đấu. Một cuộc đối đầu hạt nhân giữa hai bên có thể gây thương vong trên quy mô lớn và để lại những hậu quả nghiêm trọng đối với nhân loại. Nguy cơ này là một trong những lý do khiến các nhà lãnh đạo thế giới trong nhiều thập kỷ tìm cách ngăn chặn xung đột trực tiếp giữa NATO và Liên Xô trước đây, thậm chí rất thận trọng trong các tuyên bố công khai.
Trongbối cảnh hiện nay, các quan chức Nga và châu Âu ngày càng thường xuyên đưa ranhững tuyên bố cứng rắn nhằm vào nhau.
Tháng 4/2026, ông Dmitry Medvedev - Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga, công bố danh sách các cơ sở sản xuất máy bay không người lái (UAV) tại châu Âu mà ông cho là những “mục tiêu hợp pháp tiềm năng”. Một tháng sau, ông cảnh báo công dân Liên minh châu Âu (EU) cáo buộc các nhà lãnh đạo châu Âu đã “đơn phương bước vào cuộc chiến với Nga”.
Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Nga Dmitry Medvedev. Ảnh: TASS
Ở chiều ngược lại, Tư lệnh Không quân Đức tuyên bố nước này sẽ nhanh chóng tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Nga nếu chiến tranh nổ ra. Ngoại trưởng Ba Lan Radosław Sikorski cũng cho rằng châu Âu có khả năng phá hủy các nhà máy lọc dầu của Nga trong vòng “6 ngày” và có thể đánh bại Nga trong một cuộc chiến tương đối nhanh chóng.
Căng thẳng ngôn từ gia tăng vào tuần trước, khi Moscowcảnh báo NATO rằng Nga sẵn sàng sử dụng vũ khí hạt nhân để đáp trả liên minhnày, đồng thời cáo buộc NATO có những hành động làm gia tăng nguy cơ “bùng phátxung đột vũ trang trực tiếp”. Nga đã điều chỉnh học thuyết hạt nhân cách đâyhai năm, trong đó thay đổi các điều kiện được nêu ra cho khả năng sử dụng loạivũ khí này.
Cảnh báo của Moscow được đưa ra sau một loạt tuyên bố và thông tin về các kế hoạch bị rò rỉ, trong đó Kaliningrad được xác định là một trong những mục tiêu cần ưu tiên nếu xảy ra chiến sự giữa Nga và NATO.
Những tuyên bố cứng rắn giữa Nga và các nước châu Âu diễn ra song song với những cáo buộc về các hoạt động có thể liên quan đến xung đột trên thực địa. Một số chính phủ châu Âu cáo buộc Nga đứng sau hàng loạt vụ phá hoại nhằm vào cơ sở công nghiệp quốc phòng và các địa điểm khác trong khu vực. Những cáo buộc này làm gia tăng lo ngại rằng căng thẳng có thể vượt ra ngoài phạm vi chiến sự tại Ukraine, dù Nga nhiều lần lên tiếng phủ nhận.
Trong bốicảnh các bên tiếp tục gia tăng sức ép quân sự và chính trị, nguy cơ tính toánsai lầm đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với an ninh châu Âu.Dù chưa có dấu hiệu cho thấy một cuộc chiến tranh toàn diện giữa Nga và NATO, song những tuyên bố đối đầu, các sự cố an ninh và sự thiếuhụt lòng tin giữa hai bên đang khiến việc kiểm soát căng thẳng trở nên khó khănhơn.
NATO tập trận. Ảnh: LRT
Cho đến nay, chưa có sự cố nào nghiêm trọng như vụviệc tháng 11/2022, khi hai quả tên lửa đi chệch hướng rơi xuống khu vực biêngiới Ba Lan, khiến hai nông dân thiệt mạng. Ban đầu, vụ việc bị quy trách nhiệmcho Nga, làm dấy lên những lời kêu gọi đáp trả quân sự và buộc NATO triệu tậpcuộc họp khẩn cấp để thảo luận các biện pháp ứng phó. Căng thẳng chỉ dịu xuốngsau khi kết quả điều tra cho thấy tên lửa được phóng từ Ukraine và vụ việc làngoài ý muốn.
Tuy nhiên, nguy cơ xảy ra một sự cố nghiêm trọng hơnvẫn hiện hữu. “Khi các sự cố mang tính chất chiến tranh hỗn hợp (hybrid) xảy rathường xuyên hơn, nguy cơ va chạm trực tiếp cũng tăng lên”, Jennifer Kavanagh,Giám đốc bộ phận phân tích quân sự tại tổ chức Defense Priorities, cho biết.“Nếu thiếu các kênh đối thoại, luôn tồn tại nguy cơ các bên vô tình vượt qua lằn ranh và khiếncăng thẳng leo thang”.
Các quốc gia NATO không chỉ cung cấp vũ khí choUkraine mà còn hỗ trợ tình báo, trong đó có thông tin giúp xác định mục tiêu vàhỗ trợ các hoạt động tác chiến bằng UAV. Những hỗ trợ này được cho là có sựtham gia của Mỹ và Pháp.
Dù góp phần tăng cường năng lực tác chiến của Ukraine,sự hỗ trợ này cũng tiềm ẩn rủi ro đáng kể, khi ranh giớigiữa cung cấp hỗ trợ quân sự — như cách các nước NATO mô tả vai trò của mình vàtham gia trực tiếp vào cuộc xung đột ngày càng khó phân định.
Phương tây cung cấp cho Ukraine máy bay F-16. Nguồn: Wikipedia
Đáng chú ý, mức độ hỗ trợ của phương Tây hiện đã vượt xa những giới hạn mà chính các quan chức Mỹ và châu Âu từng đề cập vào giai đoạn đầu cuộc xung đột nhằm hạn chế nguy cơ leo thang. Khi đó, việc cung cấp máy bay chiến đấu cho Ukraine cũng từng bị xem là bước đi tiềm ẩn nhiều rủi ro, chưa kể việc cho phép Kiev tiến hành các cuộc tấn công tầm xa vào lãnh thổ Nga.
Sau nhiều năm Nga chưa có phản ứng quân sự trực tiếp tương xứng với một số động thái của phương Tây. Mặc dù vậy, khả năng Moscow biến những cảnh báo kéo dài nhiều năm thành hành động thực tế là vấn đề phương Tây cần xem xét nghiêm túc, đặc biệt trong bối cảnh các tuyên bố liên quan đến khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân liên tục được đưa ra
Tuy nhiên, Cựu Giám đốc CIA Bill Burns và cựu Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Colin Kahl đều cho rằng giới lãnh đạo Nga đã thực sự cân nhắc khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân vào mùa thu năm 2022. Thời điểm đó, Tổng thống Mỹ Joe Biden cảnh báo thế giới đang tiến gần đến nguy cơ “Ngày tận thế”. Kể từ đó, các nhà hoạch định quân sự Nga tiếp tục đề cập đến vai trò của vũ khí hạt nhân trong việc đối phó với phương Tây, đồng thời tiến hành các cuộc thử nghiệm và tập trận liên quan.
Chiếndịch UAV của Ukraine trong mùa hè vừa qua là một trong những nỗ lực quân sự tốnkém nhưng chưa đạt được mục tiêu chiến lược. Sau khi các cuộc tấn công lắngxuống, Kiev vẫn chưa thể gây đủ sức ép buộc Tổng thống Vladimir Putin chấm dứthoạt động quân sự. Dù Ukraine sau đó giành lại được một phần lãnh thổ, cục diệnchiến trường nhìn chung vẫn chưa chuyển biến theo hướng có lợi rõ rệt cho nướcnày.
“Đã có những thành công cụ thể, nhưng chỉ ở cấp độchiến thuật chứ không phải chiến lược. Ukraine nhưng chưa tạo được bước độtphá. Bức tranh tổng thể khá ảm đạm đối với Ukraine”, nhà phân tích Ragozin nhậnđịnh.
Chiến dịch UAV của Ukraine trong mùa hè vừa qua chưa đạt được mục tiêu chiến lược. Ảnh: Reuters
Chính phủ Ukraine hiện phải đối mặt với cuộc khủnghoảng chính trị nội bộ ngày càng nghiêm trọng cùng tình trạng thâm hụt ngân sách lớn. Những khó khănnày diễn ra trong bối cảnh Nga gia tăng các đợt không kích, trong khi năng lựcphòng thủ của Ukraine chịu sức ép do nguồn cung tên lửa đánh chặn trên toàn cầubị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran. Sau nhiều năm các nhà lãnh đạochâu Âu cảnh báo về những hệ lụy nghiêm trọng đối với toàn châu Âu, một số quanchức Ukraine nay bắt đầu công khai thừa nhận những khó khăn ngày càng lớn trênchiến trường.
Trước tình hình đó, các bên đứng trước hai hướng đichính: tiếp tục leo thang với hy vọng tạo ra bước ngoặt quân sự, bất chấp nhữngrủi ro đi kèm; hoặc chấp nhận những nhượng bộ khó khăn trong đàm phán hòa bình— phương án mà nhiều quan chức châu Âu coi là không thể chấp nhận, chẳng khácnào thừa nhận thất bại.
Các điều kiện này bao gồm việc Ukraine chính thức từ bỏ nguyện vọng gia nhập NATO và công nhận Crimea thuộc Nga, công nhận Donbass cùng những vùng lãnh thổ khác nằm dưới sự kiểm soát của Nga từ năm 2022. Tổng thống Ukraine Zelensky từng công khai thừa nhận nước này không có đủ năng lực quân sự để giành lại Donbass, đặc biệt là Crimea. Tuy nhiên, việc chính thức từ bỏ các vùng lãnh thổ này trong một thỏa thuận vẫn là vấn đề gây tranh cãi sâu sắc tại Kiev.
“Vấn đề với Nga là họ kiên quyết giữ nguyên lập trường và không nhượng bộ dù chỉ một chút. Nga sẵn sàng đàm phán nhưng không sẵn sàng thỏa hiệp”, ông Ragozin lưu ý.
Binh sĩ Nga khai hỏa pháo binh về phía Ukraine. Ảnh: TASS
Theo giới phân tích, cuộc chiến càng kéo dài trong nỗ lực tránh một thỏathuận bị xem là bất công, triển vọng của Ukraine càng đối mặt với nhiều tháchthức.
Theo Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, Ukraine đang chịu tổn thất nhân lực lớn. Áp lực này khiến các biện pháp tuyển quân quyết liệt hơn vấp phải phản ứng ngày càng mạnh từ người dân. Cùng với làn sóng người dân rời khỏi đất nước để tránh chiến tranh, Ukraine còn đối mặt với tình trạng suy giảm dân số nghiêm trọng. Tỷ lệ sinh thấp hơn nhiều so với tỷ lệ tử có thể kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với cơ cấu dân số, hệ thống lương hưu và nguồn nhân lực.
Binh sĩ trên chiến trường Nga - Ukraine. Ảnh: TASS
Trong khi đó, các đợt không kích mà Ukraine gặp khókhăn trong việc ngăn chặn tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế. Ngành côngnghiệp sắt thép - lĩnh vực đóng góp khoảng 5,5% GDP Ukrainetrong năm ngoái được cho là đã chịuthiệt hại nghiêm trọng.
Theo lập luận của những người ủng hộ giải pháp ngoạigiao, việc tìm kiếm một thỏa thuận chấm dứt xung đột,dù phải chấp nhận những điều khoản khó khăn, có thể giúp hạn chế nguy cơ xungđột tiếp tục leo thang và giảm thiểu những tổn thất lâu dài đối với Ukraine.
“Chúng ta cần thừa nhận rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng sẽ không hoàn hảo. Sẽ không bên nào hoàn toàn hài lòng. Tuy nhiên, đó vẫn là lựa chọn tốt hơn so với việc tiếp tục giao tranh”, nhà phân tích Kavanagh lưu ý.
Tác giả: Hồng Anh - Trình bày: Giang Bùi
Bình luận của bạn đang được xem xét
Hộp thư thoại sẽ đóng sau 4s
