Hai bên phát tín hiệu nối lại đàm phán, bất đồng vẫn còn
Khả năng nối lại đàm phán ba bên giữa Nga, Mỹ và Ukraine đang xuất hiện những tín hiệu mới sau chuyến đi của Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tới Oslo (Na Uy) và Saint Petersburg (Nga) ngày 20/10 và 21/10.
Theo Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov, tại cuộc gặp kéo dài gần 3 giờ với Tổng thống Putin, hai bên đã thảo luận khả năng nối lại đàm phán ba bên về Ukraine. Nga tuyên bố sẵn sàng về nguyên tắc tổ chức cuộc gặp vào khoảng giữa tháng 11, tập trung vào vấn đề xây dựng hệ thống bảo đảm an ninh sau xung đột cho cả Nga và Ukraine. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng ủng hộ việc nối lại đàm phán ba bên và mong muốn cuộc gặp diễn ra sớm nhất có thể, chậm nhất vào đầu tháng 11.
Tuy nhiên, bên cạnh tín hiệu sẵn sàng đối thoại, mỗi bên vẫn đặt ra những yêu cầu riêng về điều kiện giải quyết xung đột. Nga nhấn mạnh việc xây dựng một hệ thống bảo đảm an ninh sau xung đột, trong đó phải tính đến lợi ích của cả Nga và Ukraine. Trong khi đó, Ukraine bày tỏ ủng hộ mọi đề xuất nhằm đạt được lệnh ngừng bắn, chấm dứt chiến tranh, chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và thúc đẩy các sáng kiến nhân đạo. Theo RBC, sau cuộc gặp, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết nước này sẵn sàng thảo luận về các cơ chế bảo đảm an ninh thay thế tư cách thành viên NATO, với điều kiện những cơ chế này có tính ràng buộc pháp lý và bảo đảm hiệu quả thực tế.
Những tuyên bố trên cho thấy Nga và Ukraine đều phát đi tín hiệu ủng hộ nối lại đàm phán, song vẫn chưa có sự thống nhất về thời điểm cụ thể cũng như các điều kiện giải quyết xung đột. Vì vậy, khả năng tổ chức cuộc gặp trong tháng 11 mới là bước khởi đầu; triển vọng tiến triển thực chất sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thể thu hẹp bất đồng về lãnh thổ và bảo đảm an ninh hay không.
Nỗ lực ngoại giao song song với các hoạt động quân sự
Trong khi các kênh ngoại giao được thúc đẩy, giao tranh giữa Nga và Ukraine vẫn tiếp diễn.
Cơ sở hạ tầng năng lượng và quân sự, công nghiệp quốc phòng của Ukraine tiếp tục chịu thiệt hại nặng nề do các đợt không kích liên tục và quy mô lớn từ phía Nga, đặc biệt trong giai đoạn chuẩn bị cho mùa đông năm 2026. Các cuộc tấn công có hệ thống đã phá hủy phần lớn công suất phát điện của Ukraine, khiến nước này rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng và phải gấp rút chuẩn bị phương án ứng phó mùa đông khắc nghiệt.
Ở chiều ngược lại, các cuộc tập kích gần đây bằng số lượng lớn UAV của Ukraine đã gây cháy lớn tại một số cơ sở dầu khí, trạm trung chuyển dầu ở St.Petersburg, trung tâm dữ liệu và làm gián đoạn hoạt động hàng không quanh Moscow. Các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu quân sự và cơ sở hạ tầng của hai bên cho thấy cả Nga và Ukraine vẫn duy trì sức ép trên thực địa trong lúc các phương án đàm phán đang được thăm dò.
Diễn biến này phản ánh thực tế rằng, ngoại giao và quân sự vẫn song hành trong tính toán của các bên. Việc duy trì sức ép trên chiến trường có thể nhằm củng cố vị thế trước đàm phán, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng khó khăn cho nỗ lực đạt được một thỏa thuận ngừng bắn.
Donbass tiếp tục là một trong những nút thắt lớn nhất. Nga yêu cầu Ukraine rút quân khỏi những khu vực tại Donbass mà lực lượng Ukraine vẫn kiểm soát, trong khi Ukraine coi đây là vấn đề chủ quyền và vị trí phòng thủ chiến lược. Bất đồng này không chỉ liên quan đến đường ranh giới kiểm soát lãnh thổ, mà còn đặt ra câu hỏi về điều kiện chấm dứt chiến sự và bảo đảm an ninh sau xung đột.
Động lực mà Mỹ tạo ra có thay đổi tính toán chiến lược của các bên?
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Donald Trump là Mỹ đang trực tiếp thúc đẩy và định hình các điều kiện đàm phán, bên cạnh vai trò hỗ trợ Ukraine. Washington duy trì tiếp xúc với cả Moscow và Kiev, đồng thời tìm cách sử dụng ảnh hưởng ngoại giao để đưa hai bên trở lại bàn thương lượng.
Đối với Ukraine, sự hỗ trợ quân sự, tình báo và phòng không của Mỹ vẫn có ý nghĩa quan trọng. Vì vậy, sức ép từ Mỹ nhằm sớm đạt được thỏa thuận có thể khiến Ukraine phải cân nhắc những lựa chọn khó khăn hơn, bao gồm khả năng chấp nhận một số điều kiện thực tế về lãnh thổ hoặc xem xét cơ chế bảo đảm an ninh thay thế NATO.
Với Nga, đối thoại trực tiếp với Mỹ tạo cơ hội để nước này thúc đẩy các yêu cầu về lãnh thổ và cấu trúc an ninh hậu xung đột. Trong bối cảnh Nga cho rằng mình đang nắm thế chủ động trên chiến trường, nước này có thể muốn tận dụng những lợi thế mà họ cho là đã đạt được để tăng sức nặng cho lập trường đàm phán. Tuy nhiên, lợi thế quân sự không đồng nghĩa với việc các yêu cầu đó sẽ được Ukraine hoặc Mỹ chấp nhận.
Một diễn biến khác cho thấy quan hệ Nga - Mỹ vẫn có những kênh hợp tác thực dụng. Theo ông Ushakov, cuộc gặp ngày 21/10 cũng đề cập việc triển khai thỏa thuận cung cấp dầu diesel của Nga cho thị trường Mỹ và thị trường thế giới. Phía Nga cho biết một số biện pháp trừng phạt liên quan đến dầu diesel đã được Mỹ dỡ bỏ và việc triển khai thỏa thuận đã bắt đầu. Thông tin này cho thấy hai nước có thể thúc đẩy hợp tác trong những lĩnh vực mang lại lợi ích kinh tế, ngay cả khi bất đồng chiến lược vẫn tồn tại.
Khả năng đàm phán hòa bình vẫn còn chưa rõ ràng, song có thể thấy, những động lực mà Mỹ đang tạo ra có thể sẽ dẫn đến sự thay đổi tính toán chiến lược của các bên. Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa kỳ của Mỹ sẽ diễn ra vào tháng 11 tới đây, nếu Mỹ thành công trong vai trò trung gian hoà giải, điều này sẽ minh chứng cho sự hiệu quả trong chính sách đối ngoại của chính quyền Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Vì vậy, vòng đàm phán dự kiến vào tháng 11 tới đây sẽ là phép thử đối với cả ba bên.
