Chiều nay (24/10), Quốc hội thảo luận tại Tổ về Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Bảo đảm sự thống nhất cao trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm
Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cho biết, mục tiêu và tinh thần chung của việc sửa đổi Luật là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Thủ tướng cho biết, trong dự thảo Luật lần này, Chính phủ đã đề xuất nhiều cơ chế, chính sách mới, trong đó có quản lý theo nguy cơ, tức là quản lý dựa trên rủi ro; quản lý theo chuỗi; đẩy mạnh chuyển đổi số và đặc biệt là thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.
Theo định hướng được Thủ tướng nêu, Bộ Y tế là cơ quan chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Ở địa phương, Sở Y tế thực hiện chức năng quản lý theo thẩm quyền; tại cấp xã, phòng văn hóa - xã hội sẽ được bổ sung nhân sự có chuyên môn để thực hiện nhiệm vụ về an toàn thực phẩm. Thủ tướng nhấn mạnh, đây là quan điểm nhằm bảo đảm sự thống nhất cao trong quản lý nhà nước, theo nguyên tắc một việc có một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm, khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo trong quản lý.
Đề cập đến phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của Luật, Thủ tướng thống nhất với ý kiến thẩm tra của các cơ quan của Quốc hội và ý kiến của các đại biểu về yêu cầu tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Theo đó, dự thảo Luật không nên quy định lại những vấn đề đã được điều chỉnh trong các luật khác, mà cần tập trung quy định những nội dung đặc thù về quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm.
Đây là lĩnh vực có sự giao thoa với nhiều luật chuyên ngành như Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; Luật Thú y; Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật; Luật Thủy sản; Luật Trồng trọt; Luật Chăn nuôi; Luật Thương mại điện tử; Luật Quảng cáo và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy, cần rà soát kỹ để tránh chồng chéo, trùng lặp, bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Thủ tướng cũng đề nghị quy định cụ thể ngay trong Luật những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền của Quốc hội, trong đó có quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần giảm bớt những nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm các quy định của Luật rõ ràng, minh bạch và khả thi.
Đặc biệt quan tâm đến cơ chế hậu kiểm, Thủ tướng bày tỏ tán thành với ý kiến của các đại biểu Quốc hội về yêu cầu tăng cường hậu kiểm và quy định rõ tần suất kiểm tra, lấy mẫu, kiểm định chất lượng thực phẩm. Theo Thủ tướng, hiện nay việc quản lý dựa trên các tiêu chuẩn do doanh nghiệp công bố đặt ra yêu cầu phải có cơ chế kiểm soát hiệu quả sau công bố. Trong đó, tần suất lấy mẫu, kiểm tra và kiểm định là vấn đề rất quan trọng.
Tuy nhiên, bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Y tế, Sở Y tế, mà còn đòi hỏi sự tham gia của các hiệp hội, doanh nghiệp, tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và chính người tiêu dùng.
Thủ tướng nhấn mạnh, các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh chân chính cũng phải tích cực đấu tranh với những sản phẩm vi phạm quy chuẩn, tiêu chuẩn chất lượng, bởi đây là vấn đề trực tiếp liên quan đến sức khỏe nhân dân và quyền lợi của người tiêu dùng. “Bảo đảm an toàn thực phẩm phải là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội”, Thủ tướng nói.
Từ đó, Thủ tướng đề nghị tiếp tục rà soát, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia giám sát; đặc biệt là cơ chế tiếp nhận, xử lý ý kiến giám sát của Mặt trận Tổ quốc, phản ánh của người dân và trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong việc giải quyết, xử lý nhanh chóng các vi phạm.
“Đối với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, cần có cơ chế đình chỉ, tạm dừng hoạt động sản xuất, kinh doanh kịp thời nhằm ngăn ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng”, Thủ tướng yêu cầu.
Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện các quy định này trong dự thảo Luật và cụ thể hóa tại các nghị định, văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm nâng cao hiệu lực quản lý, kiểm soát hiệu quả an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.
Quản lý theo chuỗi cung ứng và chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"
Thông tin về dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho rằng, sau 16 năm triển khai Luật An toàn thực phẩm, quá trình sửa đổi toàn diện lần này được xác định là nhiệm vụ khó khăn. So với lĩnh vực dược phẩm vốn có quy chuẩn, tiêu chuẩn và quy trình sản xuất rất khép kín, đối tượng tác động của thực phẩm rộng lớn và phức tạp hơn rất nhiều, ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe hàng ngày của toàn thể nhân dân.
Bộ trưởng khẳng định mục tiêu cao nhất của dự thảo Luật là sức khỏe của người dân là trên hết và trước hết, song cơ quan quản lý nhà nước phải giải hài hòa lợi ích vừa bảo đảm an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng, vừa tạo môi trường sản xuất, kinh doanh thông thoáng, không gây cản trở hay gánh nặng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Giải đáp một số thắc mắc của đại biểu Quốc hội về quy định thời hạn 5 năm đối với giấy đăng ký bản công bố sản phẩm, Bộ trưởng Bộ Y tế cho rằng, đây là cơ chế cần thiết để ghi nhận lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Lịch sử chấp hành như số lần vi phạm hay sản phẩm bị thu hồi, chính là dữ liệu đầu vào để cơ quan chức năng tiến hành phân tích nguy cơ và tổ chức hậu kiểm. Sản phẩm của doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt sẽ được giảm tần suất kiểm tra; ngược lại, các trường hợp vi phạm liên tục sẽ bị cảnh báo, kiểm tra quy trình sản xuất và công khai để người dân biết.
Dự thảo Luật cũng thiết kế quy trình đăng ký tự động qua Hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm. Doanh nghiệp nộp hồ sơ điện tử tự động và tiếp tục hoạt động sản xuất bình thường, giúp tối giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Về mô hình phân định trách nhiệm quản lý theo chuỗi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý khâu sản xuất ban đầu (chăn nuôi, trồng trọt, mã vùng trồng, quản lý thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y...) theo Luật Trồng trọt, Luật Thú y; trong khi Bộ Y tế đóng vai trò kiểm soát các ngưỡng giới hạn ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.
Về tính khả thi của dự án Luật khi đi vào đời sống, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh, thể chế pháp lý là công cụ đầu tiên và quan trọng nhất để thiết lập trật tự quản lý lâu dài. Bên cạnh đó, Chính phủ đã chuẩn bị đồng bộ các điều kiện bảo đảm từ kiện toàn bộ máy đầu mối, phân công rõ chức năng nhiệm vụ, cho đến bố trí nhân lực chuyên trách tại cấp xã theo Đề án đã được Bộ Chính trị thông qua.
Đặc biệt, dự thảo Luật mở ra cơ chế huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị. Cùng với công tác hậu kiểm thường xuyên của ngành Y tế và các lực lượng chức năng, sự đồng hành giám sát trực tiếp từ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội và cộng đồng người dân tại cơ sở sẽ là "màng lọc" hiệu quả nhất để kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ mất an toàn thực phẩm ngay từ ban đầu.
Bộ trưởng Bộ Y tế khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội. Sự đồng thuận giữa Quốc hội và Chính phủ trong việc giải bài toán thể chế lần này chính là bước khởi đầu quyết định để bảo vệ chất lượng giống nòi, nâng cao sức khỏe nhân dân và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững.
