Minh bạch dữ liệu, nâng độ tin cậy của tín chỉ carbon
Đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và phân cấp thẩm quyền cần đi đôi với kiểm soát rủi ro, trách nhiệm giải trình, công khai thông tin và bảo vệ quyền lợi cộng đồng. Mục tiêu giảm thủ tục không đồng nghĩa với giảm yêu cầu bảo vệ môi trường.
Đối với thị trường carbon, đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế xác định, kiểm chứng kết quả giảm phát thải khí nhà kính, tránh tình trạng tính trùng lặp và làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia. Theo đó, dữ liệu phục vụ xác định kết quả giảm phát thải cần bảo đảm tính độc lập, khách quan và có khả năng kiểm chứng, tạo cơ sở tin cậy cho việc ghi nhận kết quả giảm phát thải và tham gia thị trường carbon.
Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát, đồng thời bảo vệ những thông tin thuộc phạm vi pháp luật quy định. Việc công khai dữ liệu cần đi cùng cơ chế kiểm soát chất lượng, tránh để thông tin thiếu chính xác ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý môi trường.
Theo đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo, yêu cầu kiểm soát rủi ro còn cần được thể hiện trong quy định về đánh giá tác động môi trường (ĐTM). Việc xác định đối tượng và mức độ đánh giá phải căn cứ vào loại hình, quy mô, công nghệ, vị trí thực hiện dự án, yếu tố nhạy cảm, sức chịu tải môi trường và tác động tích lũy của các dự án trong cùng khu vực. Cách tiếp cận này nhằm tránh trường hợp từng dự án riêng lẻ đáp ứng yêu cầu nhưng tổng tác động lại vượt quá sức chịu tải của môi trường.
Đại biểu đề nghị làm rõ những trường hợp phải đánh giá lại hoặc đánh giá bổ sung khi dự án thay đổi đáng kể về công suất, công nghệ, địa điểm, phương án xả thải hoặc phát sinh nguy cơ mới. Việc cấp, điều chỉnh, gia hạn giấy phép môi trường cần gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát sau cấp phép, phân biệt thay đổi kỹ thuật không làm tăng tác động môi trường với thay đổi làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm.
Đại biểu cũng đề nghị tăng trách nhiệm công khai thông tin, tiếp thu và giải trình ý kiến tham vấn, nhất là với dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt, sức khỏe, đất sản xuất và sinh kế của người dân. Cơ quan có thẩm quyền cần tiếp nhận, xử lý phản ánh về ô nhiễm và thông báo kết quả hoặc lý do chưa xử lý, tránh để hoạt động tham vấn, giám sát chỉ mang tính hình thức.
Kiểm soát quan trắc, làm rõ trách nhiệm các bên
Liên quan đến công tác quan trắc môi trường, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cho rằng, cần có giải pháp ngăn chặn tiêu cực, xử lý nghiêm hành vi can thiệp làm sai lệch dữ liệu quan trắc. Đại biểu đề xuất thúc đẩy xã hội hóa, cho phép các doanh nghiệp đủ năng lực tham gia công tác quan trắc cùng cơ quan quản lý nhà nước nhằm nâng cao tính khách quan.
Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa đối với việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý phát thải và kiểm chứng kết quả giảm phát thải khí nhà kính. Dữ liệu thiếu chính xác hoặc không được kiểm chứng đầy đủ có thể làm giảm độ tin cậy của hoạt động giám sát môi trường. Vì vậy, cơ chế kiểm soát chất lượng dữ liệu và trách nhiệm của các bên liên quan cần được quy định rõ.
Bên cạnh thị trường carbon, đại biểu Phạm Văn Hòa đề cập những bất cập trong xử lý chất thải rắn, cho rằng cần tháo gỡ điểm nghẽn về quản lý rác và chính sách đầu tư hạ tầng. Đại biểu đề nghị đồng bộ việc phân loại rác tại nguồn với mô hình xử lý liên tỉnh, quy rõ trách nhiệm của đơn vị thu gom khi người dân đã phân loại nhưng rác vẫn bị đổ chung.
Đại biểu đồng tình với quy định cho phép xây dựng nhà máy xử lý rác quy mô liên tỉnh để tập trung nguồn lực; đồng thời đề nghị có chính sách ưu đãi về đất đai, hạ tầng kỹ thuật nhằm thu hút doanh nghiệp đầu tư. Với khu vực miền núi, vùng khó khăn không thể xã hội hóa, Nhà nước cần trực tiếp đầu tư hạ tầng xử lý rác. Đại biểu cũng lưu ý phải siết chặt kiểm soát rủi ro trong hoạt động tạm nhập, tái xuất phế liệu và rác thải công nghiệp từ nước ngoài.
Trong khi đó, đại biểu Đỗ Thị Thu Thảo đề nghị làm rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong toàn bộ quá trình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải; không mặc nhiên miễn trách nhiệm cho bên giao chất thải chỉ vì đã ký hợp đồng với đơn vị thu gom, xử lý. Đồng thời, cần hoàn thiện trách nhiệm thu hồi, tái chế của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, gắn với thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Đại biểu cũng kiến nghị tăng tính ràng buộc đối với trách nhiệm phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sự cố môi trường, bảo đảm chủ thể gây ô nhiễm phải chịu trách nhiệm khắc phục hậu quả, tránh để chậm trễ làm gia tăng thiệt hại đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Hoàn thiện quy định, bảo đảm khả thi khi thực hiện
Góp ý về thẩm quyền quản lý môi trường, đại biểu Lương Đình Hưng (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) nhất trí với việc phân định thẩm quyền dựa trên nguy cơ tác động môi trường, địa bàn và yếu tố bí mật nhà nước. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm của Bộ Quốc phòng trong thẩm định ĐTM, cấp và điều chỉnh giấy phép môi trường đối với dự án, cơ sở thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng.
Về đăng ký môi trường, đại biểu lưu ý dự thảo bãi bỏ quy định miễn đăng ký đối với dự án thuộc bí mật nhà nước về quốc phòng, có thể khiến nhóm dự án này chuyển sang diện phải đăng ký. Trong khi đó, cơ quan tiếp nhận đối với các dự án đã hoạt động trước ngày 1/3/2027, phải hoàn thành đăng ký trước ngày 1/3/2028, chưa được xác định rõ. Đại biểu kiến nghị giao nghị định hướng dẫn quy định Bộ Quốc phòng là cơ quan tiếp nhận, đồng thời xác định trình tự, hình thức phù hợp với chế độ bảo vệ bí mật nhà nước
Đối với chuyển đổi số dữ liệu môi trường, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị bổ sung quy định dẫn chiếu pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Theo đại biểu, dự thảo mới loại trừ bí mật nhà nước ở khâu công khai nhưng chưa làm rõ việc cập nhật, kết nối và chia sẻ dữ liệu. Nếu đưa dữ liệu mật lên hệ thống chung có thể vi phạm quy định bảo vệ bí mật nhà nước; ngược lại, không cập nhật lại có nguy cơ không đáp ứng yêu cầu của pháp luật về môi trường.
Những góp ý này đặt ra yêu cầu hoàn thiện đồng bộ các quy định về quản lý môi trường, dữ liệu và trách nhiệm thực thi. Đối với thị trường carbon, cơ chế xác định và kiểm chứng kết quả giảm phát thải, ngăn tính trùng lặp và bảo đảm dữ liệu đáng tin cậy là những nội dung cần được chú trọng, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý phát thải khí nhà kính.
