Mỹ siết vòng vây, Iran tăng sức ép: Thế bế tắc và nguy cơ vượt lằn ranh đỏ

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp) | 19/11/2026, 09:46

Sau gần 9 tháng xung đột, cả Mỹ và Iran đều hành động với niềm tin rằng thời gian đang đứng về phía mình. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận này lại đẩy hai bên vào thế bế tắc.

Đây là một canh bạc đầy rủi ro của cả Mỹ lẫn Iran. Theo nhận định của hai cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông, một số quan chức châu Âu và các nguồn tin tại vùng Vịnh, giao tranh có nguy cơ bùng phát trở lại trước khi một giải pháp ngoại giao kịp hình thành.

Tổng thống Mỹ Donald Trump lựa chọn tiếp tục gây sức ép lên Iran, thay vì tiến hành một cuộc tấn công quân sự quy mô lớn hoặc chấp nhận nhượng bộ. Cho rằng các đợt không kích mới khó có thể làm thay đổi cục diện, trong khi nguy cơ Iran đáp trả nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại vùng Vịnh là rất lớn, ông Trump đã quyết định kiềm chế hành động quân sự. Washington đặt cược vào biện pháp phong tỏa hải quân đối với Iran, kết hợp với sức ép kinh tế nhằm buộc Tehran thay đổi lập trường và chấp nhận nhượng bộ về chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran lại đưa ra đánh giá hoàn toàn khác. Cho rằng những thất bại của đảng Cộng hòa tại Mỹ và khó khăn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đang phải đối mặt các cuộc bầu cử vừa qua đã làm thay đổi tương quan chính trị, Tehran tỏ ra cứng rắn hơn trong đàm phán, nâng cao những điều kiện để chấm dứt xung đột.

Iran khẳng định vẫn sẵn sàng tham gia các nỗ lực ngoại giao. Việc tiếp xúc với các bên trung gian Oman và Qatar hôm 17/11 được xem là một minh chứng. Tuy nhiên, Tehran đồng thời cáo buộc Washington theo đuổi chính sách gây sức ép và tuyên bố sẽ không khuất phục trước các biện pháp cưỡng ép của Mỹ.

Ông Dennis Ross, cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông, nhận định: "Thực tế ở đây là cả hai bên đều không có lựa chọn nào tốt cả. Mỗi bên đều đưa ra những điều kiện để chấm dứt xung đột theo cách hoàn toàn trái ngược và không thể chấp nhận được đối với bên còn lại".

Một quan chức cấp cao châu Âu cho rằng những yêu cầu của Washington vượt quá mức Iran có thể chấp nhận, trong khi các điều kiện do Tehran đưa ra lại gây ra tổn thất chính trị quá lớn đối với chính quyền Mỹ.

Chiến dịch của Mỹ mang lại kết quả trái ngược so với mục tiêu?

Một quan chức cấp cao khác của châu Âu, người được cơ quan tình báo nước mình cập nhật về tình hình, cho rằng chiến dịch quân sự của Mỹ đã "mang lại kết quả trái ngược với mục tiêu ban đầu".

Vị quan chức này nhận định chiến dịch quân sự đã vô tình củng cố vị thế của Iran, tập trung quyền lực vào tay những nhân vật có lập trường cứng rắn nhất, đồng thời "làm trầm trọng thêm vấn đề hạt nhân thay vì giải quyết nó".

Quan chức châu Âu nói trên nhận định: "Iran có mọi lý do để theo đuổi một chương trình hạt nhân bí mật, nhằm tạo thế răn đe trước khả năng Mỹ can thiệp quân sự trong tương lai". Một số báo cáo tình báo cho thấy một "phần đáng kể" kho dự trữ urani làm giàu ở cấp độ cao của Iran có thể đang được cất giữ sâu bên trong Núi Pickaxe (Pickaxe Mountain), một cơ sở ngầm được bảo vệ nghiêm ngặt gần tổ hợp hạt nhân Natanz.

Iran lâu nay khẳng định chương trình hạt nhân của nước này chỉ phục vụ mục đích dân sự và bác bỏ cáo buộc tìm cách chế tạo vũ khí hạt nhân. Tehran cũng tuyên bố sẽ không cho phép các thanh sát viên hạt nhân quay trở lại khi xung đột vẫn tiếp diễn.

Aaron David Miller, một cựu nhà đàm phán Mỹ về Trung Đông, cho rằng Washington hiện đứng trước một số lựa chọn: gia tăng hành động quân sự, đàm phán, đầu hàng hoặc tiếp tục gây sức ép nhằm bóp nghẹt kinh tế của Iran.

Theo ông Miller, Washington hiện lựa chọn phương án gây sức ép tối đa, song vẫn để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự trước thời điểm đảng Dân chủ tiếp quản quyền kiểm soát Quốc hội vào tháng 1 tới.

Washington tính toán phương án thứ ba

Một quan chức Mỹ cho biết chiến dịch gây sức ép kinh tế đang tác động mạnh đến Iran, vì thế Tổng thống Trump không cần thiết phải triển khai các chiến dịch quân sự quy mô lớn. Quan chức này đồng thời khẳng định ông Trump vẫn có trong tay "mọi lựa chọn" để ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Theo các nguồn tin ngoại giao, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần trước đã nói với các bộ trưởng Nhóm G7 tại Paris rằng Washington không bị đặt vào thế phải lựa chọn giữa việc nối lại giao tranh và chấp nhận một thỏa thuận không đáp ứng các mục tiêu của Mỹ.

Ông Rubio cho biết vẫn còn một phương án thứ ba: duy trì sức ép kinh tế liên tục để Tehran nhận thấy rằng "họ không phải là bên kiểm soát cuộc chơi", cho đến khi Iran đưa ra những nhượng bộ đủ để tiến tới một thỏa thuận mà ông mô tả là "cân bằng".

Các quan chức châu Âu cho rằng ông Trump hiện đang theo đuổi phương án này. Tuy nhiên, một quan chức lưu ý Tổng thống Mỹ có thể thay đổi quyết định bất cứ lúc nào. Hai nguồn tin tại vùng Vịnh nói rằng các quốc gia trong khu vực đã cảnh báo ông Trump về nguy cơ Iran trả đũa nhằm vào cơ sở hạ tầng của họ nếu Mỹ nối lại các cuộc không kích.

Tuần trước, Tổng Thư ký Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) Jasem Al-Budaiwi cho biết các quốc gia thành viên đã phải hứng chịu hơn 7.000 tên lửa và máy bay không người lái từ Iran trong suốt cuộc chiến.

"Mỹ tấn công Iran, nhưng Iran không đáp trả trực tiếp nhắm vào Mỹ - thay vào đó, họ tấn công khu vực vùng Vịnh. Các quốc gia vùng Vịnh không có công cụ gây sức ép đủ mạnh để đe dọa Iran. Mỹ thì có, nhưng công cụ đó đã bị hỏng rồi", Ebtesam Al-Ketbi, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Emirates nhận định.

Bên nào sẽ bước qua lằn ranh đỏ?

Hiện tại, ông Trump vẫn còn một khoảng thời gian để cân nhắc các bước đi tiếp theo, trong bối cảnh 3 tàu sân bay Mỹ đang hiện diện tại khu vực.

"Liệu ông ấy có nắm bắt thời cơ này không? Thật khó để đoán định ý định của ông Trump", nguồn tin tại vùng Vịnh nói.

Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran đang rơi vào bế tắc do bất đồng về trình tự thực hiện các bước đi hướng tới thỏa thuận.

Các nguồn tin cho biết, Tehran muốn Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa, giải phóng các tài sản bị đóng băng và cho phép khôi phục hoạt động xuất khẩu dầu mỏ trước khi tiến hành đàm phán thực chất. Iran cũng yêu cầu chấm dứt các hành động thù địch trên tất cả các mặt trận, đồng thời đòi hỏi được công nhận vai trò trong việc quản lý hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải có ý nghĩa quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Đổi lại, Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz, nhưng chỉ cam kết thảo luận về chương trình hạt nhân vào một giai đoạn sau. Trong khi đó, Washington muốn hai bên thực hiện các bước đi tương hỗ và đồng thời, trong đó Iran phải đưa ra ngay từ đầu những cam kết có thể kiểm chứng liên quan đến chương trình hạt nhân.

Các quan chức châu Âu cho rằng, vấn đề hạt nhân phải được đưa vào ngay giai đoạn đầu của tiến trình đàm phán. Theo họ, những yêu cầu của Iran, bao gồm giải quyết vấn đề phong tỏa eo biển Hormuz, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt rồi mới cho phép các thanh sát viên hạt nhân quay trở lại, là những điều kiện không thể chấp nhận được.

Theo các quan chức châu Âu, một thỏa thuận chỉ có thể đạt được nếu các bên cùng có những nhượng bộ. Tuy nhiên, thay vì trực tiếp nhượng bộ lẫn nhau, Mỹ và Iran cần đưa ra những điều chỉnh đáp ứng quan ngại của các bên thứ ba, chủ yếu là các quốc gia vùng Vịnh. Cách tiếp cận này có thể giúp Tehran chấp nhận các điều khoản như một sự đáp ứng những yêu cầu từ các nước trong khu vực, thay vì bị xem là nhượng bộ trước sức ép của Washington.

Bài liên quan
Đọc tiếp

(0) Bình luận
Nổi bật VOVLIVE
Thời tiết ngày 19/11: Miền Bắc chuyển rét, miền Trung mưa lớn
Thời tiết ngày 19/11: Bắc Bộ trời rét, vùng núi có nơi rét đậm, Hà Nội nhiệt độ thấp nhất 16-18 độ C. Trung Bộ có mưa, từ chiều 19/11 nhiều nơi xuất hiện mưa vừa, mưa to, cục bộ có nơi mưa rất to; Nam Bộ ngày nắng, nhiệt độ cao nhất 35 độ C.
Mới nhất