
Giáo sư Chintamani Mahapatra, Chủ tịch sáng lập Viện Nghiên cứu Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Kalinga (Ấn Độ), nhận định về cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung - Nga trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam.

Nhiều vấn đề phức tạp đan xen
Theo Giáo sư Chintamani Mahapatra, quan hệ giữa Mỹ, Trung Quốc và Nga vốn rất phức tạp, đan xen giữa hợp tác, cạnh tranh và những khác biệt về lợi ích chiến lược. Trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin đang tìm kiếm một thỏa thuận nhằm thúc đẩy giải pháp cho cuộc xung đột Ukraine, Washington và Bắc Kinh lại là những đối thủ cạnh tranh lớn trên cả phương diện địa chính trị và địa kinh tế. Trong khi đó, dù Nga và Trung Quốc duy trì quan hệ đối tác chiến lược tốt đẹp, quan hệ giữa hai nước vẫn có những vấn đề phức tạp riêng.
Trong bối cảnh đó, với việc ba nhà lãnh đạo cùng xuất hiện tại Thâm Quyến, Bắc Kinh có thể coi đây là cơ hội để thể hiện vai trò trung tâm trong việc kết nối các cường quốc. Tuy nhiên, Giáo sư Mahapatra cho rằng không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào khả năng cuộc gặp này có thể giải quyết những vấn đề quốc tế gai góc, từ xung đột Ukraine đến tình hình căng thẳng tại Trung Đông.
“Việc ba nhà lãnh đạo gặp nhau là điều tích cực, nhưng tôi nghi ngờ khả năng họ có thể giải quyết được vấn đề Ukraine, thậm chí cả vấn đề Iran”, ông nhận định.
Theo chuyên gia Ấn Độ, những diễn biến trên thực địa tiếp tục khiến triển vọng giải quyết xung đột Ukraine trở nên phức tạp. Các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine nhằm vào các mục tiêu, trong đó có các cơ sở lọc dầu của Nga, đang tạo thêm sức ép đối với Moscow. Những gián đoạn và bất ổn trong lĩnh vực năng lượng cũng đặt Washington trước những lựa chọn khó khăn.
Giáo sư Mahapatra dẫn chứng việc Tổng thống Donald Trump phải nới lỏng một số biện pháp hạn chế liên quan đến hoạt động giao dịch năng lượng với Nga. Theo ông, điều này cho thấy những tính toán chính sách của Washington vẫn chịu tác động đáng kể từ thực tế địa chính trị và kinh tế.
Một trở ngại khác là sự khác biệt trong quan điểm về kiểm soát vũ khí hạt nhân. Tổng thống Trump muốn thúc đẩy một khuôn khổ kiểm soát vũ khí hạt nhân có sự tham gia của Trung Quốc, nhưng Bắc Kinh không muốn tham gia một thỏa thuận như vậy. Bên cạnh đó, những căng thẳng liên quan đến Iran tiếp tục gia tăng, khiến môi trường an ninh quốc tế thêm bất ổn.
Đáng chú ý, ngay trước thềm cuộc gặp tại Thâm Quyến, Tổng thống Donald Trump tiếp tục đưa ra các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc, kể cả thông qua bên thứ ba. Bắc Kinh tuyên bố sẽ có những biện pháp đáp trả phù hợp. Theo Giáo sư Mahapatra, thực tế này cho thấy cạnh tranh Mỹ - Trung vẫn hết sức gay gắt, bất chấp việc lãnh đạo hai nước có cơ hội gặp gỡ và trao đổi trực tiếp.
Không chỉ những khác biệt giữa ba cường quốc, sự vắng mặt của các bên liên quan trực tiếp trong những vấn đề an ninh cũng là yếu tố hạn chế khả năng đạt được kết quả thực chất. Một số nước châu Âu lo ngại về việc các cường quốc có thể thảo luận những vấn đề liên quan đến an ninh châu Âu mà không có sự tham gia của họ. Ukraine cũng có lý do để quan ngại nếu tương lai của cuộc xung đột liên quan trực tiếp đến nước này lại được thảo luận mà không có sự hiện diện của Kiev.
Từ những yếu tố trên, Giáo sư Chintamani Mahapatra cho rằng cuộc gặp tại Thâm Quyến có thể tạo điều kiện để các nhà lãnh đạo trao đổi quan điểm, hiểu rõ hơn lập trường của nhau và duy trì các kênh liên lạc. Tuy nhiên, kết quả thực chất nhiều khả năng chỉ dừng lại ở việc các bên nhất trí cần tiếp tục gặp gỡ, đối thoại trong thời gian tới.
“Tôi cho rằng kết quả chủ yếu của cuộc gặp có thể chỉ là sự hiểu biết chung rằng ba bên cần tiếp tục gặp nhau nhiều hơn. Ngoài điều đó ra, rất khó kỳ vọng sẽ có thêm những kết quả đáng kể”, ông đánh giá.

APEC tập trung vào ổn định kinh tế toàn cầu
Đề cập đến khả năng cuộc gặp tại Thâm Quyến mở ra cơ hội hợp tác giữa các cường quốc trong bối cảnh trật tự quốc tế ngày càng phân hóa, Giáo sư Chintamani Mahapatra nhấn mạnh cần nhìn nhận đúng chức năng và phạm vi của Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).
Theo ông, APEC không phải là diễn đàn để giải quyết các vấn đề chính trị hay an ninh. Trọng tâm của cơ chế này là hợp tác kinh tế. Do đó, không nên kỳ vọng Hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến có thể trực tiếp tháo gỡ những căng thẳng địa chính trị hoặc giải quyết các bất đồng chiến lược giữa những cường quốc.
Tuy nhiên, điều đó không làm giảm ý nghĩa của hội nghị. Theo ông Mahapatra, APEC tiếp tục là một diễn đàn quan trọng để các nhà lãnh đạo trao đổi về những vấn đề kinh tế có ảnh hưởng sâu rộng. Giáo sư Ấn Độ cho rằng trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với nhiều bất ổn, việc duy trì đối thoại và thúc đẩy hợp tác giữa các nền kinh tế lớn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ổn định toàn cầu là lợi ích chung mà tất cả các nền kinh tế, kể cả những cường quốc hàng đầu, đều cần hướng tới.








