Sự việc này một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo khẩn cấp về công tác quản lý, giám sát và bảo đảm an toàn giao thông đường thủy khi bước vào mùa cao điểm du lịch hè.
Để làm rõ nguyên nhân cũng như những giải pháp bịt các lỗ hổng quản lý, phóng viên Hoàng Hà, Ban VOVGT quốc gia đã có cuộc đối thoại với ông Vũ Việt Hùng - Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng hải Việt Nam, thuộc Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông đã tham gia cuộc trao đổi với VOV Giao thông. Thưa ông, từ công tác tìm kiếm cứu nạn, đặc biệt là vụ va chạm giữa 2 tàu du lịch tại vịnh Lan Hạ vừa qua, ông đánh giá đâu là nguyên nhân chính dẫn đến sự cố đáng tiếc này?
Ông Vũ Việt Hùng: Vụ tai nạn đâm va tại vịnh Lan Hạ là sự cố mang tính điển hình tại các vùng biển có mật độ tàu thuyền hoạt động rất cao và đan xen phức tạp. Hiện nay, trong cùng một vùng vịnh đang có sự tham gia đồng thời của nhiều loại hình phương tiện như tàu sắt, tàu vỏ gỗ, cano nước, dù lượn... Trong khi đó, chúng ta lại chưa có sự phân định rõ ràng về không gian hoạt động cho từng loại phương tiện, khiến công tác quản lý tại các khu vực này hết sức phức tạp.
Thực tế, nguy cơ tai nạn này không chỉ tồn tại ở Hạ Long hay Lan Hạ, mà luôn hiện hữu tại các vùng biển du lịch trọng điểm khác như Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, hay các tuyến vận tải khách từ bờ ra đảo như Phú Quốc (Kiên Giang).
Đặc thù của các tình huống tai nạn trên biển là diễn biến cực kỳ nhanh chóng, không có đủ thời gian để tổ chức tìm kiếm cứu nạn một cách bài bản ngay từ đầu. Do đó, nếu không phân định không gian rõ ràng và các lực lượng ứng phó không luôn đặt trong trạng thái sẵn sàng cao độ, tai nạn rất dễ xảy ra và để lại hậu quả nghiêm trọng.
PV: Để giảm thiểu tối đa nguy cơ xảy ra các tai nạn và sự cố tương tự, đặc biệt là trong mùa cao điểm du lịch, theo ông các địa phương, doanh nghiệp vận tải và đơn vị lữ hành cần phải siết chặt những khâu nào?
Ông Vũ Việt Hùng: Có rất nhiều giải pháp để chúng ta có thể nâng cao an toàn cho du khách, cho người đi biển trong những khu vực du lịch trên biển như thế này.
Thứ nhất, đối với các cơ quan quản lý nhà nước, chúng ta phải có sự phối hợp hết sức nhịp nhàng với nhau trong việc đảm bảo an toàn. Chúng ta phải xây dựng được những kế hoạch về đảm bảo an toàn đối với từng loại hình cụ thể tai nạn, sự cố xảy ra. Ví dụ, đối với các tai nạn đâm va ở trong khu vực biển thì chúng ta sẽ xử lý như thế nào, các lực lượng chức năng sẽ phân công phân nhiệm với nhau như thế nào.
Thứ hai là chúng ta phải nâng cao chất lượng của các phương tiện hoạt động ở trong khu vực biển đó, không đưa vào hoạt động những phương tiện chở khách mà tình trạng đã cũ, lạc hậu; tình trạng kỹ thuật của nó không cho phép và không trang bị đầy đủ các thiết bị cứu sinh cần thiết như: áo phao, phao tròn, các phương tiện liên lạc cần thiết để báo động khi có tình huống tai nạn sự cố xảy ra.
Ngoài ra, các thuyền viên cũng phải được trang bị đầy đủ các kiến thức chuyên môn, nghiệp vụ, được tập huấn, được trang bị các kiến thức về an toàn, về cứu nạn, về sơ cấp cứu cũng như các kiến thức chuyên môn cần thiết khác để khi các tai nạn sự cố xảy ra thì họ có thể tự mình ứng phó một cách kịp thời và hiệu quả.
Thứ ba, trong công tác dự báo, trong tình hình thời tiết như hiện nay trên biển có thể xảy ra rất nhiều những hiện tượng thời tiết cực đoan. Nếu có thể dự báo trước được thì chúng ta phải dự báo và cảnh báo cho tàu thuyền cũng như là khách du lịch biết được về tình trạng nguy hiểm.
Ví dụ như trước khi có các cơn bão đổ bộ vào thì thường có những hiện tượng dông lốc ở địa phương, do vậy chúng ta phải hết sức cảnh giác và phải thông báo được cho các tàu thuyền hoạt động ở trong khu vực đấy cũng như du khách họ biết để họ tự đảm bảo an toàn cho chính mình.
Và thứ tư, theo tôi, chúng ta cũng nên có những phân định cụ thể về khu vực hoạt động của từng oại hình du lịch khác nhau. Ví dụ, những tàu chở khách tham quan ở các khu vực đảo, khu vực vịnh, chúng ta sẽ có luồng riêng, một khu vực hoạt động riêng cho nó. Các tàu thuyền thực hiện các hoạt động như tàu lượn hoặc cano nước chẳng hạn thì cũng sẽ phải khoanh vùng một khu vực riêng để các phương tiện tránh xung đột với nhau.
Bên cạnh đó, giữa khu vực bơi của những người tắm biển với khu vực hoạt động của các cano, các xuồng nước hoặc là các phương tiện khác phải rạch ròi, sẽ tránh những sự xung đột không cần thiết khi chúng ta thực hiện các hoạt động du lịch ở trên biển.
PV: Trong cứu nạn hàng hải, thời gian tiếp cận hiện trường được coi là "thời gian vàng" quyết định sự sống còn. Trung tâm đã có giải pháp gì để tối ưu hóa năng lực này, thưa ông?
Ông Vũ Việt Hùng: Khi xảy ra sự cố, không lực lượng nào có thể tiếp cận nhanh bằng các lực lượng có mặt sẵn ngay tại hiện trường. Vì vậy, giải pháp cốt lõi của chúng tôi là quán triệt triệt để phương châm "bốn tại chỗ", đặc biệt là chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ và phương tiện tại chỗ. Tại các vùng biển du lịch hay vùng đánh bắt thủy sản, mật độ tàu thuyền xung quanh vị trí tai nạn luôn rất lớn; đây chính là lực lượng đầu tiên mà chúng tôi tiếp cận và huy động lập tức để tổ chức ứng cứu.
Tuy nhiên, để kích hoạt được lực lượng tại chỗ này, yêu cầu bắt buộc là tàu thuyền phải trang bị hệ thống thông tin liên lạc theo đúng quy định để kịp thời phát báo động về bờ. Ngay khi tiếp nhận thông tin, Trung tâm sẽ lập tức chỉ đạo điều phối lực lượng tại chỗ, đồng thời phối hợp hiệp đồng với các lực lượng chuyên trách như Biên phòng, Hải quân, Cảnh sát biển và điều động tàu tìm kiếm cứu nạn chuyên dụng để tiếp cận hiện trường nhanh nhất.
PV: Từ thực tế các vụ tai nạn hàng hải thời gian vừa qua, ông có khuyến cáo hay lời khuyên nào về mặt kỹ năng an toàn dành cho du khách cũng như các thuyền viên hoạt động trên biển?
Ông Vũ Việt Hùng: Đối với các tai nạn, sự cố xảy ra trên các vùng biển xa thì chúng ta có những bộ quy tắc về tránh va ở trên biển. Tuy nhiên, ở trong các khu du lịch cũng như là trong các vùng biển kín như là khu vực Hạ Long, Lan Hạ cũng như là các khu vực biển mà gần bờ thì nguyên tắc về tránh va không được áp dụng một cách cụ thể.
Do vậy, các tàu thuyền thường tránh va theo cảm tính của từng người lái tàu. Người ta cảm thấy việc tránh ở phía này hay ở phía kia nó an toàn hơn thì người ta thực hiện. Trong những vùng biển hoạt động quá nhiều những phương tiện đan xen nhau như vậy rất là phức tạp và rất dễ gây ra những vụ việc va chạm với nhau ở trên biển.
Thứ hai là đối với các phương tiện hoạt động ở trên biển, từ trước đến nay chúng tôi vẫn khuyến cáo là chúng ta phải tăng cường công tác kiểm tra giám sát về an toàn của các tàu thuyền trên biển. An toàn ở đây nó có nhiều vấn đề: Thứ nhất là về an toàn kỹ thuật của phương tiện. Thứ hai là phải đảm bảo được các trang thiết bị cứu sinh cần thiết để khi tai nạn, sự cố xảy ra chúng ta có thể tự ứng phó một cách hiệu quả.
Thứ ba là chúng ta phải có các trang thiết bị thông tin liên lạc với bờ và giữa các tàu với nhau để cảnh báo kịp thời, chúng ta thông báo kịp thời cho các cơ quan chức năng. Thứ tư là đối với thuyền viên phải có đầy đủ các bằng cấp chứng chỉ chuyên môn và được đào tạo một cách bài bản về công tác an toàn cũng như công tác tìm kiếm cứu nạn ở trên biển.
Thứ năm là đối với các cơ quan quản lý nhà nước, chúng ta phải có sự phối hợp chặt chẽ với nhau bằng các quy trình, quy chế, kế hoạch, dự báo tình hình tai nạn sự cố cũng như thời tiết xảy ra hàng tháng, hàng quý, hàng năm để chúng ta có thể có những phương án ứng phó phù hợp trong từng điều kiện hoàn cảnh cụ thể.
Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay khi hoạt động du lịch đang phát triển mạnh như vậy, lượng du khách đổ về các vùng biển rất lớn, các nguy cơ xảy ra tai nạn sự cố đối với các tuyến vận tải từ bờ ra đảo là hiện hữu; các nguy cơ về tai nạn sự cố xảy ra đối với các hoạt động du lịch ở trong các vùng biển kín cũng như các khu du lịch trên biển cũng rất thường xuyên xảy ra.
Do vậy, các cơ quan chức năng sẽ phải có giải pháp lâu dài và cụ thể về việc đảm bảo an toàn cho du khách hoạt động trên biển. Đây cũng là cách để chúng ta tăng cường hoạt động du lịch cũng như thu hút được khách du lịch đến các vùng biển.
PV: Vâng, một lần nữa xin trân trọng cảm ơn ông.
