Bài toán thay đổi tư duy dạy ngoại ngữ trong nhà trường
Ngày công bố điểm thi tốt nghiệp THPT, Bùi Thu Ngân, ở Hoàng Mai, Hà Nội không bất ngờ khi màn hình hiện lên con số 6,25 môn Tiếng Anh. Điều khiến nữ sinh tiếc nuối không phải chỉ là điểm số, mà là cảm giác đã dành cả một năm ôn luyện nhưng vẫn “đuối” ngay từ bài đọc đầu tiên: "Khá ngợp, đề tiếng Anh em thấy đa số là đọc nhiều và suy luận nhiều. Năm ngoái có thể sẽ có từ mới nhiều, nhưng em vẫn có thể loại được đáp án. Trường em có mở lớp bổ trợ thêm khoảng một tháng trước thi, nhưng chắc do giáo viên tiếng Anh của em cho rất nhiều đề mà không biết cách chọn lọc. Em phải đi học ở ngoài. Còn nếu các bạn ở xa thì khả năng là khó lắm".
Không chỉ những học sinh vừa trải qua kỳ thi, nhiều em chuẩn bị bước vào lớp 12 cũng nhìn thấy những áp lực tương tự. Cầm trên tay đề tiếng Anh, Vũ Đức Phúc, ở Ba Đình, quyết định ôn luyện thi IELTS bắt đầu từ hè này, với mong muốn được quy đổi điểm thay vì thi tốt nghiệp THPT như thường:
"Điểm phẩy của em không được cao lắm, khoảng bảy, tám phẩy thôi. Trong lớp em có những bạn điểm rất cao, có những bạn điểm cũng lẹt đẹt như em. Việc học tiếng Anh nói chung ở Việt Nam đang quá chú trọng vào việc dạy kiến thức, ngữ pháp và lý thuyết. Có thể cho học sinh trong giờ nói chuyện với nhau bằng tiếng Anh, cô gọi các bạn lên để đối đáp thì sẽ tăng hiệu quả hơn. Em nghĩ nếu có thêm cả giáo viên tiếng Anh nước ngoài nữa thì sẽ tốt hơn".
Mong muốn chung của nhiều học sinh là được học tiếng Anh để giao tiếp và sử dụng trong thực tế nhiều hơn là chỉ ghi nhớ cấu trúc ngữ pháp. Nếu việc học vẫn chỉ xoay quanh những công thức để làm bài thi thì động lực tiếp cận ngoại ngữ sẽ giảm.
Ở góc độ phụ huynh, không ít người cũng thừa nhận, để con đạt kết quả tốt trong các kỳ thi, việc học ở trường thường chưa đủ. Thế nhưng, khi chất lượng đào tạo của các trung tâm bên ngoài cũng còn nhiều băn khoăn, thì mong muốn của họ là tăng cường quản lý hơn nữa:
"Muốn học tốt tiếng Anh thì phải học thêm ở ngoài thì các cháu mới thi tốt hơn được. Đa phần các phụ huynh đều cho học thêm ở ngoài thì con tiếp thu mới tốt hơn, thường các cháu học ở ngoài đạt điểm tốt hơn".
"Ví dụ các bạn sẽ gây tiếng ồn hoặc làm chuyện riêng nên sẽ khó tập trung. Còn ở trung tâm họ chỉ dạy một ít học sinh thì em thấy độ tập trung sẽ cao".
"Thực ra ở một số trung tâm mang tiếng người nước ngoài dạy, nhưng người nước ngoài có trình độ sư phạm hay không không ai kiểm chứng cả. Phụ huynh vẫn mất tiền cho con đi học ở trung tâm, trong khi trình độ để cho con vào chuyện thi cử thì lại không phù hợp".
Đó cũng là lý do khiến phổ điểm năm nay được nhiều chuyên gia nhìn nhận không chỉ là kết quả của một kỳ thi, mà còn phản ánh những vấn đề cần giải quyết trong quá trình dạy và học ngoại ngữ.
Cần đổi mới căn bản phương pháp và tạo môi trường thực hành
Theo TS. Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, phổ điểm thấp chưa hẳn là tín hiệu tiêu cực nếu đề thi đang chuyển dần sang đánh giá năng lực thực chất. Tuy nhiên, khi tỷ lệ điểm dưới trung bình xuất hiện trên diện rộng ở một môn học được đầu tư nhiều năm, đây rõ ràng là vấn đề cần được phân tích nghiêm túc để có những điều chỉnh phù hợp: "Thứ nhất là cách dạy ngoại ngữ hiện nay ở nhiều nơi vẫn còn nặng về ngữ pháp làm bài thi, mà chưa chú trọng năng lực sử dụng ngôn ngữ thực tế. Khi đề thi có sự đổi mới thì lập tức bộc lộ khoảng trống này. Thứ hai là có sự chênh lệch rất lớn về điều kiện học tập giữa các vùng miền. Ở nông thôn và các vùng khó khăn, việc học tiếng Anh vẫn chủ yếu bó hẹp trong sách giáo khoa và những giờ học trên lớp. Chất lượng đội ngũ giáo viên tiếng Anh hiện nay tuy đã được cải thiện nhưng chưa đồng đều, vẫn còn thiếu giáo viên đạt chuẩn. Tâm lý học sinh và phụ huynh ở một bộ phận nghĩ rằng nếu không theo chuyên ngành ngôn ngữ Anh thì tiếng Anh vẫn là môn phụ thôi".
Hơn 50% bài thi dưới trung bình chắc chắn là con số khiến nhiều người trăn trở. Nhưng điều đáng quan tâm hơn không phải là một kỳ thi khó hay dễ, mà là làm thế nào để mỗi học sinh đều có cơ hội tiếp cận một môi trường học ngoại ngữ hiệu quả.
Theo TS. Nguyễn Thị Việt Nga, để hiện thực hóa mục tiêu đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, cần đổi mới căn bản phương pháp dạy và học theo lộ trình phù hợp điều kiện của từng địa phương, tăng cường môi trường thực hành để học sinh hình thành phản xạ ngôn ngữ.
Cùng với đó là đầu tư nhiều hơn cho các địa bàn còn khó khăn, tạo bình đẳng trong cơ hội tiếp cận; nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đồng thời xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh ngay trong nhà trường thông qua các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa và giao tiếp thực tế.
