Chiều nay (24/10), Quốc hội thảo luận tại Tổ về Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu trường học, bệnh viện
Góp ý vào dự án luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) đặc biệt nhấn mạnh tới vấn đề quản lý bếp ăn tập thể tại trường học, bệnh viện. Thực tiễn cho thấy rủi ro từ nhiều suất ăn tập thể có tính lan truyền rất nhanh, do đó cần xác định rõ người chịu trách nhiệm đầu cuối. Đại biểu kiến nghị bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu trường học, bệnh viện trong việc lựa chọn và giám sát nhà cung cấp. Hợp đồng ký kết phải quy định rõ trách nhiệm truy xuất nguyên liệu, lưu mẫu, kiểm thực, thông báo sự cố, phối hợp điều tra và bồi thường, đi kèm với các cơ chế giám sát tăng cường tại những cơ sở có trẻ nhỏ, người bệnh và người cao tuổi.
Đối với lĩnh vực giao đồ ăn trực tuyến, giao dịch qua nền tảng số đang tạo ra khoảng cách giữa đơn vị chế biến, đơn vị giao hàng và người tiêu dùng. Để ứng dụng công nghệ không trở thành khoảng trống trong truy xuất và thu hồi, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm hiển thị thông tin cơ sở và tình trạng tuân thủ an toàn thực phẩm trên ứng dụng. Cùng với đó, cần lưu vết đơn hàng để phục vụ điều tra ngộ độc, xây dựng quy trình tiếp nhận cảnh báo, đình chỉ hiển thị đối với cơ sở có quyết định xử lý, cũng như quy định bảo đảm vệ sinh, thời gian và nhiệt độ vận chuyển phù hợp cho từng loại thực phẩm.
Đề cập đến hệ thống thông tin và dữ liệu an toàn thực phẩm, đại biểu đánh giá việc xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung là một bước tiến bộ, nhưng cảnh báo nguy cơ khai báo trùng lặp với các hệ thống sản phẩm, hàng hóa khác. Giải pháp đưa ra là quy định nguyên tắc một lần khai báo, nhiều cơ quan khai thác, có mã định danh cơ sở và sản phẩm. Dữ liệu này phải được phân tách rõ ràng giữa dữ liệu công khai, dữ liệu phục vụ quản lý, dữ liệu cá nhân và bí mật kinh doanh, cho phép tra cứu cảnh báo nhanh theo lô và hậu kiểm hiệu quả dựa trên nền tảng dữ liệu đúng, liên thông và có thể truy vết.
Cuối cùng, về công tác phân tích nguy cơ và hậu kiểm, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế đánh giá nguy cơ độc lập về chuyên môn, công khai phương pháp phân loại cùng tiêu chí lựa chọn tần suất hậu kiểm. Đặc biệt, cần áp dụng kiểm tra đột xuất với nhóm có dấu hiệu rủi ro và công khai kết quả xử lý. Đại biểu khẳng định việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đòi hỏi năng lực thực thi độc lập của các cơ quan chức năng, hoàn toàn không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý.
Siết quản lý sản phẩm cho trẻ nhỏ và nhóm có khuyến cáo sức khỏe
Cùng góp ý về nội dung này, đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cho rằng, việc sửa luật là yêu cầu cấp thiết khi thực tiễn vừa qua cho thấy công tác quản lý an toàn thực phẩm còn nhiều bất cập.
Từ thực tiễn, đại biểu cho rằng còn một số lỗ hổng trong quản lý an toàn thực phẩm như cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng, hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm, trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán, quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát, nguy cơ mất an toàn tại bếp ăn tập thể còn hiện hữu và năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu, nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều. Các lỗ hổng này đòi hỏi sửa luật theo hướng rõ trách nhiệm, quản lý theo nguy cơ và thực thi được.
Từ nhận diện những lỗ hổng trên, đại biểu kiến nghị trong dự thảo luật cần biến hậu kiểm thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu.
Đại biểu đề nghị sửa Điều 57 theo hướng quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận. Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường. Giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm. Bên cạnh đó, cần định hướng chế tài tương xứng với mức độ nguy hại, lợi bất chính, tái phạm và hậu quả; bảo đảm thu hồi, cảnh báo người tiêu dùng và công khai vi phạm khi đủ căn cứ pháp luật.
Đại biểu Thu Xanh cũng kiến nghị cần phân tầng công bố sản phẩm theo rủi ro, không để lọt nhóm dễ tổn thương. Nguyên tắc phân loại dựa trên mức độ nguy hại, đối tượng sử dụng, khả năng truy xuất và lịch sử vi phạm; duy trì đăng ký có kiểm soát với thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm cho trẻ nhỏ và nhóm có khuyến cáo sức khỏe, đồng thời đơn giản hóa thủ tục cho nhóm nguy cơ thấp bằng cơ chế điện tử, một cửa và thời hạn giải quyết rõ ràng. Với thực phẩm dinh dưỡng y học lưu thông trên thị trường, phải quản lý chặt, đồng thời cần quy định rõ cơ chế để bệnh viện sử dụng sản phẩm đã được công bố trong điều trị nội trú theo chỉ định và giám sát y tế, tránh thủ tục trùng lặp.
Cần quy rõ trách nhiệm của người quảng cáo
Theo đại biểu Phạm Thu Xanh, cần liên thông dữ liệu, truy xuất được từng lô hàng và siết trách nhiệm quảng cáo trên nền tảng số. Để làm được điều này, đại biểu đề nghị quy định mã định danh thống nhất cho sản phẩm, cơ sở và lô hàng, xác định rõ đơn vị cập nhật, thời hạn cập nhật và trách nhiệm khi cung cấp sai hoặc chậm dữ liệu. Với nhóm nguy cơ cao, cần lộ trình bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử từ nhà sản xuất, nhà nhập khẩu đến đơn vị phân phối và điểm bán.
Lấy dẫn chứng từ vụ “kẹo rau củ Kera” (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua người nổi tiếng livestream, sau đó bị cơ quan chức năng xử lý, cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử - trong khi thực phẩm cho người bệnh, người cao tuổi, trẻ nhỏ là nhóm nhạy cảm nhất. Đại biểu Phạm Thu Xanh cho rằng, vụ việc trên cho thấy không thể chỉ yêu cầu chung chung về kiểm soát quảng cáo. Cần sửa đồng bộ theo hướng kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, lưu vết người bán và nội dung quảng cáo, kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ, bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý. Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương.
Đại biểu Phạm Thu Xanh cũng ủng hộ việc Bộ Y tế là đầu mối thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, nhưng vai trò này phải đi kèm quyền điều phối thực chất. Một đầu mối không có nghĩa là Bộ Y tế làm thay tất cả; càng không có nghĩa là cứ xảy ra ngộ độc thì trách nhiệm mặc nhiên thuộc ngành y tế. Bộ Y tế phải có quyền điều phối và chịu trách nhiệm chung, các bộ, ngành và địa phương phải chịu trách nhiệm đầy đủ trong lĩnh vực, địa bàn được giao. Có thẩm quyền phải đi đôi với trách nhiệm; không được né tránh hoặc đùn đẩy.
“Tôi đề nghị hoàn thiện dự thảo theo một nguyên tắc xuyên suốt, quản lý theo nguy cơ; hậu kiểm có dữ liệu, truy xuất được nguồn gốc, phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm, kiểm soát thực chất quảng cáo và bảo đảm đủ năng lực trước khi luật có hiệu lực.
Cải cách thủ tục là cần thiết, giảm thủ tục nhưng phải đảm bảo được trách nhiệm chăm sóc sức khỏe nhân dân. Luật phải tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh chân chính, đồng thời phát hiện sớm, ngăn chặn nhanh và xử lý nghiêm thực phẩm không an toàn. Đặc biệt, với người bệnh và các nhóm dễ tổn thương, mức độ bảo vệ phải tương xứng với nguy cơ; với cơ quan quản lý, đã được giao thẩm quyền thì phải chịu trách nhiệm đến cùng”, đại biểu Phạm Thu Xanh nhấn mạnh.
