Tại nhiều địa bàn vốn được xem là “thành trì đỏ” vững chắc của đảng Cộng hòa suốt hàng chục năm, các ứng viên đảng Dân chủ bất ngờ tạo nên một “làn sóng xanh” - theo cách gọi dựa trên màu sắc truyền thống của 2 đảng.
Đáng chú ý, bang Texas - “thành trì đỏ” kiên cố của đảng Cộng hòa lần đầu chuyển sang ủng hộ đảng Dân chủ sau nhiều thập niên và ứng viên Dân chủ Adam Hamilton đánh bại thượng nghị sĩ đương nhiệm của đảng Cộng hòa Roger Marshall tại bang Kansas sau 94 năm.
Ghế lớn đổi chủ tại bang Texas
Khi bắt đầu bước vào cuộc đua tranh cử tại Texas, 2 ứng viên đảng Dân chủ là bà Gina Hinojosa, tranh cử chức thống đốc và ông James Talarico, ứng cử viên thượng nghị sĩ đều chưa phải là những cái tên được nhiều người biết đến ngoài phạm vi chính trường bang. Tuy nhiên, họ lập tức thu hút sự chú ý khi đánh bại Thống đốc Cộng hòa Greg Abbott, người có 3 nhiệm kỳ tại vị cùng Tổng chưởng lý bang Ken Paxton, nhân vật đang vướng vào hàng loạt bê bối.
Theo NBC News và CBS News, ông Talarico tạo nên bất ngờ lớn khi giúp đảng Dân chủ giành một ghế Thượng viện tại bang Texas lần đầu tiên kể từ năm 1988, một năm trước khi ông chào đời. Với 65,1% số điểm bỏ phiếu đã kiểm, ông Talarico có 60% số phiếu, trong khi ông Paxton chỉ giành được 39% số phiếu.
The Guardian gọi chiến thắng của ông Talarico tại bang Texas là lịch sử, vì nó đánh dấu sự thay đổi lớn trong cục diện chính trị tại bang lớn thứ hai của Mỹ. Đây là nơi ông Trump giành chiến thắng với cách biệt gần 14 điểm phần trăm trong cuộc bầu cử Tổng thống năm 2024.
Ở cuộc đua thống đốc, bà Hinojosa đánh bại ông Abbott - trở thành thống đốc gốc Latinh đầu tiên của bang Texas với 57% số phiếu. Chiến thắng của bà Hinojosa chấm dứt hơn 30 năm đảng Cộng hòa liên tục nắm giữ vị trí thống đốc Texas, một trong những bang đông dân và có ảnh hưởng chính trị lớn nhất nước Mỹ.
Ngoài việc “chiếc ghế đổi chủ”, cuộc đua tại bang Texas cũng gây chú ý khi trở thành một trong những cuộc tranh cử Thượng viện tốn kém nhất lịch sử Mỹ với chi tiêu quảng cáo vượt 500 triệu USD. Nhiều nhóm liên kết với đảng Cộng hòa rót hàng trăm triệu USD vào nỗ lực đưa ông Paxton đắc cử, trong đó có khoản tài trợ đáng kể liên quan đến tỷ phú Elon Musk.
Trong khi đó, ứng viên đảng Dân chủ tranh cử Thượng viện Talarico lại lập kỷ lục bằng một chiến dịch gây quỹ mạnh mẽ để đối phó với lợi thế chi tiêu của đối thủ. Ông Talarico huy động được con số khổng lồ 145 triệu USD, cao gấp nhiều lần mức 22 triệu USD mà đối thủ đảng Cộng hòa Paxton kêu gọi được. Riêng quý III năm nay, chiến dịch gây quỹ của ông Talarico huy động được 64 triệu USD.
“Địa chấn” xảy ra tại bang Kansas sau 94 năm
Cú “lật ghế” đáng chú ý tại “pháo đài đỏ” Kansas - nơi ông Trump từng giành chiến thắng với cách biệt hơn 16 điểm phần trăm trong cuộc bầu cử năm 2024 cũng tạo nên “cơn địa chấn” đáng chú ý trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa diễn ra tại Mỹ.
Mục sư Adam Hamilton (62 tuổi) được xác định giành chiến thắng trước thượng nghị sĩ Cộng hòa Roger Marshall trong cuộc đua giành ghế Thượng viện đại diện cho bang Kansas. Đây là lần đầu tiên sau 94 năm, tương đương 47 vòng bầu cử liên bang 2 năm một lần, cử tri Kansas chọn ứng viên đảng Dân chủ trở thành người đại diện cho bang tại Thượng viện.
Theo Newsweek, với 93% số phiếu đã kiểm, ông Hamilton giành 53% số phiếu và ông Marshall giành 44,8% số phiếu. Lần gần nhất điều này xảy ra là vào năm 1932 với ứng viên Dân chủ khi đó là George S. McGill.
Ông Hamilton là mục sư đứng đầu Nhà thờ Giám lý Liên hiệp Phục sinh tại khu vực Kansas City, một trong những cộng đồng Tin lành theo hệ phái Giám lý lớn nhất nước Mỹ. Ông từng viết hơn 30 cuốn sách về Cơ đốc giáo và thần học, tự mô tả mình là người thuộc đảng Dân chủ có tư tưởng độc lập và ủng hộ hợp tác lưỡng đảng.
Trước khi quyết định tham gia cuộc đua với tư cách là ứng viên đảng Dân chủ, ông Hamilton từng cân nhắc việc tranh cử với tư cách là ứng viên độc lập.
Trong chiến dịch tranh cử, ông Hamilton từng nhắc tới việc ông Marshall đệ đơn kiện hơn 700 bệnh nhân cũ về các hóa đơn y tế chưa thanh toán, trong đó có hàng chục người bị bắt sau vì không trình diện trước tòa. Tuy nhiên, ông Marshall bác bỏ cách mô tả này, gọi bài báo là chiến dịch công kích chính trị.
Theo Newsweek, cuộc đua này là cuộc đua Thượng viện đắt đỏ nhất lịch sử Kansas với khoảng 110 triệu USD chi cho quảng cáo. “Có 2.000 câu trong Kinh Thánh nói về việc chăm sóc người nghèo. Điều đó không xảy ra với người đàn ông này”, ông Hamilton nói trong cuộc tranh luận hồi tháng 9.
Bà Mally Smith, chiến lược gia đảng Dân chủ nhận xét ông Hamilton “kéo được đảng viên Cộng hòa, cử tri độc lập và đảng viên Dân chủ lại với nhau để tạo nên một bất ngờ lớn”.
Trong khi đó, ông Marshall từng nói với Fox News: “Nếu chúng ta mất Kansas, tôi không thấy làm cách nào để giữ quyền kiểm soát Thượng viện”.
Bước đi sai lầm để mất “thành trì đỏ”
Theo các nhà phân tích, có nhiều yếu tố khiến cử tri Texas dần mất niềm tin vào đảng Cộng hòa, trong đó nổi bật là nhóm cử tri gốc Mỹ Latinh, nhưng có 2 nguyên nhân đáng chú ý nhất là chi phí sinh hoạt gia tăng và chính sách kiểm soát nhập cư ngày càng cứng rắn. Khảo sát tháng 10 của Equis Research cho thấy giá cả leo thang và việc thực thi biện pháp kiểm soát nhập cư là 2 vấn đề được cử tri gốc Mỹ Latin đặc biệt quan tâm.
Bà Stephanie Valencia, đồng sáng lập Equis Research nhận định đây là lần đầu tiên các cuộc thăm dò tại bang Texas cũng như trên toàn nước Mỹ ghi nhận việc thực thi chính sách nhập cư và trục xuất người nhập cư trở thành mối quan tâm lớn thứ 2 của cử tri gốc Tây Ban Nha, chỉ sau giá thực phẩm và nhiên liệu.
Tương tự, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành tổ chức Hispanic Federation - ông Frankie Miranda cho rằng tại những khu vực biên giới Texas, cử tri gốc Tây Ban Nha đang cảm nhận rõ “tác động từ chính sách liên bang về thực thi nhập cư”, trong khi nền kinh tế chưa mang lại những lợi ích thiết thực cho họ. Theo ông, nhiều người đang phải chật vật tìm cách ứng phó với những khó khăn này.
Theo kết quả khảo sát gần nhất do New York Times và Đại học Siena công bố ngày 1/11, kinh tế là một trong những vấn đề được cử tri Texas quan tâm hàng đầu với tỷ lệ 21%. Nhập cư đứng thứ hai với 13%, tiếp đến là lạm phát và chi phí sinh hoạt, chiếm 8%.
Chính vì vậy ông Talarico xây dựng chiến dịch tranh cử xoay quanh các vấn đề kinh tế, đức tin Cơ đốc giáo và thông điệp đoàn kết chính trị. Ông tìm cách thu hút cử tri độc lập và những người thuộc đảng Cộng hòa không đồng thuận với định hướng của chính quyền.
Chiến dịch tranh cử của ông cũng tận dụng những tranh cãi liên quan đến đối thủ. Năm 2023, khi đang giữ chức Tổng chưởng lý Texas, ông Paxton bị Hạ viện bang do đảng Cộng hòa kiểm soát luận tội với cáo buộc tham nhũng và lạm dụng quyền lực, nhưng ông được Thượng viện bang tuyên trắng án.
Tương tự tại bang Kansas, chiến dịch tranh cử của ông Hamilton xoáy vào thực trạng chi phí sinh hoạt tăng cao, đặc biệt là những khó khăn của nông dân trước giá nhiên liệu và phân bón. Bởi Kansas là vùng sản xuất nông nghiệp truyền thống và phần lớn cử tri là nông dân.
Thế nhưng cuộc chiến do ông Trump phát động nhằm vào Iran đã đẩy giá dầu diesel và phân bón tăng cao, khiến nỗi bất mãn của nông dân ở Kansas ngày càng tăng.
Cùng với đó, chiến dịch truy quét người nhập cư của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) tại Kansas tác động một phần đến lá phiếu của cử tri.
