Nghĩa tình từ những mảnh vườn quê nhà đến đất bạn
Những ngày này, tại ấp Thạch Màng, xã Tân Lợi, TP. Đồng Nai (khu vực thuộc huyện Đồng Phú, tỉnh Bình Phước cũ), giữa những vườn bưởi, rẫy cao su đang vào mùa thu hoạch, người dân vẫn thường bắt gặp cựu chiến binh Trần Văn Nhật (SN 1944). Dù tuổi đã cao, ông vẫn trực tiếp lên rẫy, chỉ dẫn cho cán bộ, chiến sĩ Đội K76 từng vị trí có dấu tích mộ chí nằm sâu dưới lớp đất vườn nhà mình.
Chính từ những thông tin quan trọng này, Đội K76 đã lần lượt tìm thấy và quy tập được 15 hài cốt liệt sĩ ngay trong vườn cây của gia đình ông. Mở rộng phạm vi tìm kiếm sang các khu vực lân cận, đơn vị tiếp tục tìm thấy, quy tập thêm 7 hài cốt liệt sĩ tại các nhà vườn xung quanh.
Trong quá trình tìm kiếm, nhiều hộ dân đã sẵn sàng gác lại lợi ích kinh tế để lực lượng chức năng đào xới giữa lúc cây trái đang kỳ thu hái.
Với ông Trần Văn Nhật, mong mỏi lớn nhất lúc này là sớm tìm thấy toàn bộ hài cốt đồng đội. “Các đồng chí, đồng đội mình tuy không ở chung một đơn vị, nhưng thời điểm đó đều mang chung một sứ mệnh giải phóng miền Nam, thực hiện trọn vẹn lời dạy của Bác Hồ là “Nam Bắc một nhà”. Hễ phát hiện dấu tích ở đâu là mình sẵn sàng đào lật gốc cây ở đó lên ngay. Tìm kiếm đồng đội mình bây giờ, cây cối có hao hụt chút đỉnh cũng chẳng sao, mình lại chăm sóc lại thôi, chỉ mong các anh sớm được về với gia đình…”
Tại Campuchia, quá trình làm nhiệm vụ của cán bộ, chiến sĩ Đội K72 cũng nhận được sự hỗ trợ tích cực từ chính quyền và người dân địa phương. Nhờ sự tận tình dẫn đường của các cựu chiến binh và nhân dân nước bạn, nhiều phần mộ liệt sĩ nằm sâu giữa rừng hoang vu hay ngay dưới nền nhà dân đã được phát hiện.
Thượng tá Vũ Văn Thọ, Đội trưởng Đội K72, cho biết, mỗi khi có thông tin về mộ liệt sĩ trong khu dân cư, bà con Campuchia luôn dành cho đội sự trân trọng và hỗ trợ tối đa. Có những phần mộ nằm ngay dưới vườn cây hay nền nhà của gia đình, người dân không ngần ngại dọn dẹp đồ đạc, nhường không gian sinh hoạt để bộ đội thuận tiện khai quật, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Trong hành trình tìm kiếm ở nước bạn, rào cản ngôn ngữ từng là trở ngại lớn, nên cán bộ trong đội vừa tự học tiếng bản địa, vừa nhận được sự giúp sức nhiệt tình từ cộng đồng người Việt tại Campuchia và chính những người dân bản xứ hiểu tiếng Việt hỗ trợ phiên dịch.
Thượng tá Vũ Văn Thọ nói thêm: “Đối với chính quyền, lực lượng vũ trang và đặc biệt là người dân Campuchia, họ luôn chí nghĩa, chí tình, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các đội quy tập. Bà con giúp đỡ từ manh mối thông tin, dẫn đường xuyên rừng cho đến lo từng bữa ăn, chốn ở. Ở những nơi gian khó nhất, họ sẵn sàng nhường cơm sẻ áo, nhường cả không gian ấm cúng của gia đình mình để bộ đội hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ”.
Cuộc chạy đua lặng thầm với thời gian
Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm với mục tiêu tìm kiếm, quy tập hơn 400 hài cốt liệt sĩ ở cả trong và ngoài nước, lực lượng vũ trang Đồng Nai đang tập trung tối đa lực lượng, phương tiện để triển khai nhiệm vụ.
Sơ kết giai đoạn 1 của chiến dịch (tính đến ngày 21/10), hai đội K72 và K76 đã tìm kiếm, quy tập được hơn 220 hài cốt liệt sĩ, đạt 55% kế hoạch đề ra.
Cụ thể, Đội K72 bám trụ địa bàn, quy tập được 154 hài cốt liệt sĩ tại địa bàn trong nước và tại Campuchia. Còn Đội K76, đơn vị vừa được thành lập từ ngày 10/8/2026, cũng đã quy tập được 66 hài cốt liệt sĩ chỉ sau hơn hai tháng hoạt động.
Theo các đội K, công tác quy tập hài cốt liệt sĩ đang gặp nhiều khó khăn do áp lực về thời gian. Mỗi năm trôi qua, những nhân chứng lịch sử già đi, trí nhớ cũng dần phai nhạt, trong khi địa hình biến đổi. Hơn thế nữa, việc tìm thấy hài cốt liệt sĩ sớm ngày nào sẽ có thêm hy vọng cho công tác thu thập mẫu sinh phẩm, giám định ADN, để những tấm bia "Liệt sĩ chưa xác định danh tính" sớm được trả lại đúng tên, đúng quê hương.
Thượng tá Tống Ngọc Trường, Chính trị viên Đội K76, cho biết hiện đơn vị đang tiếp tục mở rộng mũi tìm kiếm tại khu vực phường Minh Hưng và sân bay Lộc Ninh (khu vực Bình Phước cũ), những địa bàn từng diễn ra nhiều trận đánh ác liệt trong chiến tranh. Dù địa bàn rộng, dấu tích xưa đã nhiều thay đổi, toàn đội vẫn kiên trì rà soát từng manh mối.
“Quá trình thực hiện nhiệm vụ, do địa hình lâu ngày qua nhiều lần nhân dân san ủi khai thác ruộng rẫy nên rất phức tạp. Đội đã nỗ lực khắc phục, kết hợp chặt chẽ với các bác cựu chiến binh, các nhân chứng và đặc biệt là sự giúp đỡ rất nhiệt tình của các chủ rẫy. Thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm này, đơn vị quán triệt quan điểm là tìm được càng nhiều càng tốt, tìm đến khi nào hết thông tin mới thôi để đưa các bác về với gia đình, với quê hương”, thượng tá Tống Ngọc Trường, Chính trị viên Đội K76 cho biết.
Trong công tác tìm kiếm, quy tập, thông tin từ các nhân chứng lịch sử, từ những người cựu chiến binh, cán bộ lão thành cách mạng đến những người dân từng trực tiếp tham gia hoặc chứng kiến chiến tranh đóng vai trò then chốt. Mỗi vị trí đóng quân, trạm phẫu thuật tiền phương hay nghĩa trang mặt trận được các nhân chứng chỉ điểm đã giúp rút ngắn đáng kể thời gian khảo sát, khoanh vùng.
Đại tá Nguyễn Thanh Phong, Chính ủy Bộ CHQS TP.Đồng Nai, nhấn mạnh, sự đồng hành và sẻ chia của các nhân chứng lịch sử là cơ sở quan trọng giúp rút ngắn thời gian tìm kiếm, đưa hài cốt liệt sĩ trở về. Để các đội hoàn thành nhiệm vụ, Thường vụ Đảng ủy, Bộ Chỉ huy luôn duy trì giao ban, nắm bắt tình hình hằng ngày để kịp thời tháo gỡ khó khăn, bảo đảm đầy đủ nhất về phương tiện, cơ sở vật chất cho cán bộ, chiến sĩ thực hiện nhiệm vụ.
“Thường vụ Đảng ủy Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố luôn chủ động tham mưu cho Ban Chỉ đạo quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ địa phương quyết tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất để cả hai đội hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thiêng liêng này trên cả hai hướng, ngay tại địa bàn quê nhà và trên đất bạn Campuchia”, Đại tá Nguyễn Thanh Phong, Chính ủy Bộ CHQS TP. Đồng Nai cho biết.
Mỗi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy và xác định đúng danh tính không chỉ đáp ứng tâm nguyện của thân nhân gia đình liệt sĩ, mà còn thể hiện trách nhiệm, đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Chiến dịch 500 ngày đêm vẫn đang tiếp diễn, cán bộ, chiến sĩ Đội K72 và K76 tiếp tục bám địa bàn với mục tiêu “Còn một manh mối là còn đi tìm”.
