Cuộc xung đột Nga - Ukraine đang mở rộng sang một lĩnh vực mới: các trung tâm dữ liệu - nơi lưu trữ và xử lý thông tin phục vụ hoạt động kinh tế, dịch vụ trực tuyến và các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).
Thời gian gần đây, hai bên gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng số của đối phương. Quân đội Nga tấn công một trung tâm dữ liệu tại Kiev cùng nhiều cơ sở viễn thông khác, trong khi Ukraine đáp trả bằng các cuộc tập kích 3 trung tâm dữ liệu lớn của Yandex, tập đoàn công nghệ thường được ví như Google của Nga, và một trung tâm dữ liệu phục vụ Sberbank, ngân hàng lớn nhất nước này.
Việc nhắm vào các trung tâm dữ liệu đánh dấu diễn biến tương đối mới trong cuộc xung đột đã bước sang năm thứ năm. Trong bài phát biểu ngày 12/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết các cuộc tấn công nhằm vào Yandex là hành động đáp trả chiến dịch của Nga nhằm vào những trung tâm dữ liệu Ukraine.
Diễn biến này xảy ra song song với việc hai bên tăng cường tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng. Một đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo gần đây của Nga đã khiến khoảng 600.000 người tại Kiev mất điện. Trong khi đó, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga góp phần đẩy giá dầu diesel thế giới lên mức cao kỷ lục.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chỉ trích các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga, đồng thời thúc giục Kiev hạn chế những hoạt động có nguy cơ làm gia tăng lạm phát năng lượng trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ.
Các trung tâm dữ liệu trở thành mục tiêu chiến lược
Sự phát triển nhanh chóng của AI khiến nhu cầu về năng lực tính toán tăng mạnh, kéo theo vai trò ngày càng quan trọng của các trung tâm dữ liệu đối với nền kinh tế.
Những cơ sở này không chỉ lưu trữ thông tin mà còn vận hành hệ thống thanh toán, ngân hàng, thương mại điện tử và nhiều dịch vụ thiết yếu. Vì vậy, việc phá hủy hoặc làm gián đoạn hoạt động của một trung tâm dữ liệu có thể gây ảnh hưởng trên diện rộng, vượt xa thiệt hại vật chất tại địa điểm bị tấn công.
Xu hướng nhắm vào hạ tầng số cũng xuất hiện tại Trung Đông. Sau khi chiến sự giữa Mỹ và Israel với Iran bùng phát hồi đầu năm 2026, Tehran đã tấn công các trung tâm dữ liệu của Amazon tại Bahrain và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), khiến nhiều dịch vụ điện toán trong khu vực bị gián đoạn.
Theo ông Vili Lehdonvirta, Giáo sư chính sách công nghệ tại Đại học Aalto của Phần Lan, mức độ tổn thương trước các cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu có sự khác biệt đáng kể giữa Nga và Ukraine.
Ngay từ đầu xung đột, Ukraine đã chuyển phần lớn dữ liệu của chính phủ và hệ thống ngân hàng sang các cơ sở tại Mỹ và châu Âu. Ngược lại, hệ thống dữ liệu của chính phủ và doanh nghiệp Nga chủ yếu được lưu trữ trong nước.
Moscow đã ban hành quy định yêu cầu các doanh nghiệp, trong đó có công ty công nghệ, lưu trữ dữ liệu cá nhân trên máy chủ đặt tại Nga. Chính sách này thúc đẩy nhiều doanh nghiệp đầu tư xây dựng các trung tâm dữ liệu nội địa. Bên cạnh đó, các lệnh trừng phạt khiến Nga gặp khó khăn trong việc sử dụng dịch vụ internet được lưu trữ ở nước ngoài.
“Xét trên khía cạnh này, Nga có lẽ dễ bị tổn thương trước các cuộc tấn công vào trung tâm dữ liệu hơn Ukraine”, ông Lehdonvirta nhận định.
Đòn tấn công gây gián đoạn hàng loạt dịch vụ
Các cuộc tập kích của Ukraine đã gây ra một trong những đợt gián đoạn dịch vụ internet nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận tại Nga.
Yandex hiện vận hành ứng dụng gọi xe phổ biến nhất nước Nga, nhiều nền tảng giải trí trực tuyến và hệ thống thanh toán quy mô lớn. Tập đoàn còn cung cấp dịch vụ điện toán đám mây cho hơn 50.000 doanh nghiệp Nga.
Tại miền Trung nước Nga, Yandex có ít nhất 6 trung tâm dữ liệu lớn, đồng thời là nơi đặt 3 siêu máy tính phục vụ nghiên cứu và phát triển AI. Sau khi Ukraine bắt đầu tấn công các cơ sở của Yandex, hàng loạt ứng dụng thuộc hệ sinh thái công nghệ này gặp sự cố. Người dùng không thể đặt đồ ăn, gọi taxi hoặc tải tệp từ tài khoản lưu trữ đám mây. Hệ thống thanh toán Yandex Pay cũng phải tạm ngừng một số chức năng, khiến người dùng có thể kiểm tra số dư nhưng không thể chuyển tiền.
Trong thông báo gửi khách hàng ngày 14/10, Yandex cho biết nền tảng điện toán đám mây của tập đoàn vẫn hoạt động hạn chế và đội ngũ kỹ thuật đang liên tục khắc phục sự cố.
Tình trạng gián đoạn cũng lan sang các dịch vụ khác. Khách hàng của Sberbank phản ánh không thể sử dụng một số chức năng trên trang web, ứng dụng ngân hàng và trợ lý AI sau cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào trung tâm dữ liệu phục vụ ngân hàng này.
Cian, nền tảng đăng tin bất động sản hàng đầu Nga, cũng gặp sự cố. Trang web của sân bay Pulkovo tại St. Petersburg có thời điểm không thể truy cập.
Tại Ukraine, các cuộc tấn công của Nga nhằm vào hạ tầng dữ liệu và viễn thông từ cuối tháng 9 cũng gây gián đoạn đáng kể. Theo Bộ Chuyển đổi Số Ukraine, cuộc tập kích ngày 23/9 làm hư hại các trung tâm dữ liệu phục vụ hai nhà cung cấp Internet UTELS và Pavutyna, khiến khoảng 100.000 hộ gia đình tại Kiev và các khu vực lân cận gặp sự cố kết nối. Nhiều nhà cung cấp dịch vụ khác cũng bị ảnh hưởng, buộc các doanh nghiệp phải khẩn trương khôi phục hệ thống.
Ngày 25/9, một cuộc tấn công bằng UAV của Nga làm hư hại trung tâm dữ liệu thuộc Datagroup, một trong những doanh nghiệp viễn thông lớn của Ukraine. Công ty cho biết dữ liệu khách hàng được bảo toàn và các dịch vụ tiếp tục vận hành nhờ hệ thống dự phòng. Trong khi đó, các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào hạ tầng của Cosmonova khiến một số dịch vụ Internet và kênh truyền hình Ukraine bị gián đoạn.
Theo đánh giá của ISW, những cuộc tập kích này không chỉ gây thiệt hại cho các nhà cung cấp dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế và khả năng tiếp cận thông tin của người dân Ukraine, đặc biệt là các ứng dụng cảnh báo không kích.
Những gián đoạn này cho thấy tác động dây chuyền của các cuộc tấn công vào hạ tầng số, khi một trung tâm dữ liệu có thể đồng thời phục vụ nhiều doanh nghiệp và nền tảng khác nhau.
Mặt trận mới trong xung đột hiện đại
Dù vẫn còn tranh luận về tác động đối với các hoạt động trên mạng xã hội, thiệt hại kinh tế và những gián đoạn dịch vụ do các cuộc tấn công nhằm vào trung tâm dữ liệu gây ra là điều có thể quan sát được.
Theo các chuyên gia, Yandex có thể cần nhiều tháng để khắc phục hoàn toàn thiệt hại đối với hệ thống hạ tầng của mình.
Kinh nghiệm từ Trung Đông cũng cho thấy quá trình phục hồi không hề đơn giản. Khoảng sáu tháng sau khi các trung tâm dữ liệu tại UAE bị tấn công, Amazon cho biết một số khách hàng vẫn không thể khôi phục quyền truy cập vào những dữ liệu từng được lưu trữ tại nước này.
Khác với nhiều mục tiêu hạ tầng truyền thống, thiệt hại đối với trung tâm dữ liệu không chỉ nằm ở máy chủ hoặc thiết bị bị phá hủy. Việc mất khả năng truy cập dữ liệu, gián đoạn kết nối và ngừng cung cấp dịch vụ có thể kéo theo những tổn thất kéo dài đối với doanh nghiệp và người sử dụng.
Sự phụ thuộc ngày càng lớn của nền kinh tế vào các nền tảng số, cùng với tốc độ phát triển của AI, đang khiến trung tâm dữ liệu trở thành những cơ sở có giá trị chiến lược ngày càng cao.
Trong bối cảnh UAV được sử dụng rộng rãi để tập kích các mục tiêu nằm sâu trong lãnh thổ đối phương, những cơ sở này có nguy cơ tiếp tục trở thành mục tiêu của các chiến dịch quân sự.
Giáo sư Lehdonvirta nhận định các cuộc tấn công gần đây có thể đánh dấu sự khởi đầu của một phương thức tác chiến mới.
“Tôi cho rằng các trung tâm dữ liệu sẽ tiếp tục trở thành mục tiêu tấn công”, ông nói.
