Từ chiếc bàn học đến “Giờ học 19 giờ”
Ở miền xuôi, một chiếc bàn học vài trăm nghìn đến cả triệu đồng có thể là vật dụng bình thường trong mỗi gia đình. Nhưng ở vùng cao, với những gia đình còn khó khăn, để dành riêng cho con một góc học tập đúng nghĩa đôi khi vẫn là điều xa xỉ.
Tại nhiều bản làng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, không ít trẻ em vẫn phải học trong điều kiện tạm bợ. Có em ngồi bên chiếc bàn uống nước của bố, có em kê sách trên hòm đựng quần áo của mẹ, thậm chí có em tận dụng chiếc gối để làm mặt bàn. Không gian học tập thường chỉ là một khoảng trống trong căn nhà, tiện đâu học đó.
Những điều tưởng như rất nhỏ ấy lại tác động trực tiếp đến việc học của trẻ em vùng cao. Một chiếc bàn, một chiếc ghế, một chiếc đèn học và một nơi đủ yên tĩnh để ngồi vào bàn mỗi tối có thể trở thành điều kiện quan trọng để các em hình thành thói quen học tập.
Thấu hiểu thực tế này, từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, UBND xã Thiên Phủ (Thanh Hóa) đã triển khai mô hình “Bàn học cho em”. Đây là một trong những cách làm được địa phương lựa chọn để cụ thể hóa công tác chăm lo giáo dục, giảm nghèo và hỗ trợ những hoàn cảnh còn khó khăn trên địa bàn.
Theo ông Phan Văn Đại, Chủ tịch UBND xã Thiên Phủ, xã có địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực còn chênh lệch. Đời sống của một bộ phận nhân dân còn khó khăn; một số gia đình chưa có điều kiện trang bị đầy đủ bàn, ghế, đèn học và các dụng cụ cần thiết phục vụ việc học tập của con em.
Qua rà soát tại các trường học, vẫn còn học sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, học sinh mồ côi và học sinh ở những khu vực còn nhiều khó khăn chưa có góc học tập phù hợp tại nhà. Một số em phải sử dụng bàn ghế sinh hoạt chung của gia đình, học tập trong điều kiện thiếu ánh sáng hoặc chưa có bàn học đúng quy cách.
Từ thực tế đó, mô hình được triển khai với phương châm “Mỗi em một góc học tập - mỗi hoàn cảnh một sự sẻ chia”, huy động nguồn lực xã hội để hỗ trợ trực tiếp cho học sinh khó khăn, ưu tiên những trường hợp thực sự cần thiết.
Sau một năm triển khai, hơn 300 học sinh có hoàn cảnh khó khăn đã được hỗ trợ. Điểm đáng chú ý là câu chuyện không dừng ở việc trao một chiếc bàn. Từ vật dụng phục vụ học tập, địa phương từng bước hình thành nền nếp học bài tại gia đình, tạo sự tham gia của phụ huynh và cộng đồng.
Ông Nguyễn Văn Dương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nam Động, xã Thiên Phủ, cho biết trong năm học 2025-2026, chương trình “Bàn học cho em” hỗ trợ học sinh nghèo, học sinh ở các bản vùng sâu, vùng xa, giúp mỗi em có một bàn học để tạo góc học tập cá nhân tại nhà.
Theo ông Dương, điều thiết thực nhất của chương trình là đã tác động trực tiếp vào môi trường học tập tại gia đình. Từ chỗ không có nơi cố định để học, các em có một góc học tập riêng. Từ chỗ học tập không theo thời gian ổn định, các em dần hình thành khung giờ học tập cụ thể.
Và đó cũng là điểm mới đáng chú ý của mô hình: “Giờ học 19 giờ”. Hằng ngày, khoảng 19 giờ tối, tiếng kẻng tại các bản vang lên báo hiệu giờ học bài. Sau tiếng kẻng, học sinh được nhắc nhở ngồi vào bàn, thực hiện nhiệm vụ học tập.
Một chiếc bàn học, một tiếng kẻng tưởng như những việc rất nhỏ, nhưng khi được tổ chức thành một mô hình thống nhất, lại tạo ra thay đổi trong nhận thức và thói quen của gia đình, cộng đồng.
Gần dân từ cách lắng nghe
Nếu ở Thiên Phủ, chính quyền bắt đầu từ nhu cầu học tập của trẻ em nghèo, thì tại Tân Thành, đổi mới được thể hiện trong cách tổ chức nền hành chính phục vụ người dân.
Tân Thành là một trong những xã miền núi còn nhiều khó khăn của Thanh Hóa. Trước khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Tân Thành (cũ) là xã đặc biệt khó khăn của huyện Thường Xuân cũ. Sau khi thực hiện mô hình mới, xã có 2.912 hộ với 12.769 nhân khẩu; tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 64,35%.
Địa hình chủ yếu là đồi núi, giao thông chia cắt, đời sống người dân còn nhiều vất vả. Đây cũng là địa bàn sinh sống của đồng bào các dân tộc Thái, Mường và Kinh, trong đó đồng bào dân tộc Thái chiếm khoảng 86%.
Với địa bàn như vậy, cải cách hành chính không chỉ là câu chuyện đưa thủ tục lên môi trường trực tuyến. Với người dân vùng cao, chất lượng phục vụ còn nằm ở việc thủ tục có dễ hiểu, dễ thực hiện, người dân có phải đi lại nhiều lần hay không và những vướng mắc có được cán bộ lắng nghe, giải quyết hay không.
Xác định cải cách hành chính là nhiệm vụ trọng tâm, UBND xã Tân Thành đã xây dựng kế hoạch cải cách hành chính năm 2026 theo hướng đồng bộ trên các lĩnh vực: cải cách thể chế, thủ tục hành chính, tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, tài chính công và xây dựng chính quyền số.
Năm 2026, xã Tân Thành đặt mục tiêu trên 99% hồ sơ thủ tục hành chính được giải quyết đúng và trước hạn; trên 99% hồ sơ được tiếp nhận, giải quyết trực tuyến; trên 99% văn bản trao đổi giữa các cơ quan được thực hiện dưới dạng điện tử; mức độ hài lòng của người dân, tổ chức đạt từ 99% trở lên; 100% cán bộ, công chức chấp hành nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính.
Chị Vi Thị Huyền, ở thôn Nàng, xã Tân Thành, chia sẻ việc đi làm thủ tục hành chính hiện nay khác trước, người dân được cán bộ hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu và xử lý nhanh hơn. Và nhất là khi khó khăn, vướng mắc chúng tôi không còn e ngại, rụt rè khi thắc mắc với cán bộ nữa.
Từ câu chuyện của Tân Thành, có thể thấy “gần dân” không chỉ là chính quyền có mặt ở cơ sở, mà còn là cách cán bộ tiếp nhận phản ánh, giải thích để người dân hiểu và tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục. Ở miền núi, yêu cầu này càng rõ nét bởi điều kiện địa hình, giao thông, đời sống và khả năng tiếp cận công nghệ của người dân còn khác biệt.
Đưa dịch vụ công về bản
Từ yêu cầu phải gần dân, hiểu dân và phục vụ sát thực tế, cách làm tại xã Hồi Xuân tiếp tục cho thấy một hướng tiếp cận khác: Thay vì chờ người dân đến cơ quan hành chính, chính quyền chủ động đưa dịch vụ đến nơi người dân sinh sống.
Mới đây, Tổ Dịch vụ công lưu động xã Hồi Xuân đã ra quân, triển khai hỗ trợ người dân tại Nhà văn hóa bản Cốc Mướp. Tại đây, cán bộ trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử; đăng ký, đăng nhập và sử dụng Cổng Dịch vụ công Quốc gia; nộp hồ sơ trực tuyến; thanh toán phí, lệ phí không dùng tiền mặt; đồng thời hỗ trợ các nội dung liên quan đến định danh điện tử VNeID.
Theo kế hoạch, mô hình “Dịch vụ công lưu động” được triển khai luân phiên tại 4 thôn, bản gồm Phú Nghiêm, Xuân Phú, Huối Luông và Cốc Mướp, mỗi tuần một buổi vào buổi sáng.
Đặc biệt, tổ còn thực hiện hỗ trợ tại nhà đối với người yếu thế như người khuyết tật hạn chế khả năng đi lại, người cao tuổi neo đơn, người bệnh nặng và những trường hợp gặp khó khăn trong việc tiếp cận, thực hiện thủ tục hành chính.
Từ Thiên Phủ, Tân Thành đến Hồi Xuân, chính quyền cơ sở đang đổi cách làm theo hướng sát dân, sát địa bàn. Từ chiếc bàn học, “Giờ học 19 giờ” đến dịch vụ công tận bản, những việc cụ thể đang đưa chính quyền đến gần người dân hơn.
Ở miền núi, hiệu quả của chính quyền không chỉ nằm ở những con số, mà còn ở việc người dân được hỗ trợ thuận tiện hơn, những nhu cầu thiết thực được giải quyết ngay từ cơ sở.
Ông Lương Văn Bường, nguyên Phó Ban Dân tộc tỉnh Thanh Hóa, hiện đang sinh sống tại vùng núi cao Hồi Xuân chia sẻ: “Những cách làm hướng về cơ sở, sát với nhu cầu thực tế của người dân có ý nghĩa quan trọng đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.”
Thực tế cho thấy, trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, những đổi mới từ cơ sở đang không chỉ nằm trên giấy tờ hay trong các kế hoạch. Đổi mới đang được cụ thể hóa bằng những việc rất gần gũi với cuộc sống: một chiếc bàn học cho trẻ nghèo, một tiếng kẻng gọi giờ học, một cán bộ đến tận bản hướng dẫn người dân làm thủ tục.
Đó là những việc nhỏ, nhưng khi bắt đầu từ đúng nhu cầu của người dân, những việc nhỏ ấy có thể trở thành thước đo sinh động về một chính quyền gần dân, sát cơ sở và hướng tới phục vụ nhân dân.
