Không gian đô thị mở rộng về phía biển – nhìn từ Thành phố Hải Phòng
Là đô thị cảng lớn của miền Bắc, Hải Phòng hội tụ cả hệ thống hạ tầng cảng biển, dịch vụ logistics, công nghiệp và một trung tâm đào tạo chuyên sâu về hàng hải, kinh tế biển.
Sau sắp xếp lại đơn vị hành chính, Hải Phòng có quy mô kinh tế gần 30 tỷ USD, đứng thứ 3 cả nước, tiếp tục đà 11 năm liên tiếp tăng trưởng 2 con số, khẳng định vai trò là cực tăng trưởng quan trọng của vùng duyên hải Bắc Bộ.
Đặc biệt, Hải Phòng đạt 35,62/40 điểm và vươn lên top 5 địa phương dẫn đầu cả nước tại Lễ công bố Bộ chỉ số FTA Index 2025 do Bộ Công Thương tổ chức vào ngày 18/8 vừa qua, thành phố Cảng tiếp tục khẳng định vị thế đầu tàu hội nhập và là điểm sáng thu hút đầu tư, thương mại của cả nước
Song song với quy mô kinh tế, lợi thế vượt trội còn đến từ vị trí cửa ngõ kết nối toàn cầu. Nếu trước đây vị trí địa lý của Hải Phòng với cảng nước sâu và các khu công nghiệp tạo nên vai trò cửa ngõ ra biển của toàn bộ miền Bắc, thì nay mô hình đô thị cảng quốc tế với không gian biển rộng lớn và hạ tầng logistics đồng bộ chính là môi trường lý tưởng để ứng dụng các công nghệ hiện đại nhất như AI, 5G, Digital twin, IoT, UAV (thiết bị bay không người lái)... đưa thành phố tham gia sâu vào chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.
Nền tảng cho sự bứt phá này càng thêm vững chắc khi hạ tầng số của Hải Phòng đã sẵn sàng cất cánh. Những năm qua, thành phố từng bước hình thành hạ tầng số hiện đại với kết nối băng thông rộng phủ khắp, trung tâm dữ liệu an toàn cùng hệ thống điều hành thông minh (IOC) đồng bộ. Nhờ đó, xếp hạng chuyển đổi số cấp tỉnh (DTI) năm 2025 của Hải Phòng đã vươn lên thứ 3 toàn quốc.
Đáng chú ý, Hải Phòng đang triển khai Đề án phát triển đô thị thông minh với tư duy hiện đại, từng bước định hình mô hình đô thị hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ. Bên cạnh đó, Hải Phòng cũng đang hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từng bước đưa Hải Phòng lên thứ 4 toàn quốc về Chỉ số Đổi mới sáng tạo địa phương (PII) và là địa phương thứ 4 của Việt Nam lọt vào top 1.000 thành phố có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng cho biết, Hải Phòng không chỉ hướng tới tăng trưởng nhanh, mà là phát triển bền vững và chất lượng cao, khẳng định trách nhiệm của một cực tăng trưởng quốc gia.
Trong chuyến thăm và làm việc với lãnh đạo thành phố Hải Phòng của Đoàn doanh nghiệp và các nhà đầu tư Hoa Kỳ mới đây, ông Patrick Sweeney, người sáng lập và đại diện American Kestrel Global Strategies Group nhận định Hải Phòng thực sự là một điểm đến đầu tư đầy hấp dẫn với tốc độ bứt phá ấn tượng về hạ tầng và kinh tế - xã hội.
Các thành viên trong đoàn đánh giá cao môi trường kinh doanh ngày càng rộng mở, linh hoạt của thành phố, đây chính là những nền tảng then chốt để các tập đoàn Hoa Kỳ hợp tác lâu dài và tối ưu hóa chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là định hướng phát triển xanh, hiện đại trong các lĩnh vực cảng biển, logistics, năng lượng sạch, hóa dầu, hàng không, tài chính cùng những cơ chế ưu đãi vượt trội tại Khu Thương mại tự do (FTZ).
Nhận định về Khu thương mại tự do Hải Phòng, ông Shantanu Chakraborty - Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam cho rằng giá trị lớn nhất của FTZ không chỉ nằm ở các cơ chế ưu đãi, mà quan trọng hơn là khả năng hình thành một mô hình quản trị kinh tế hiện đại, minh bạch, liên thông và số hóa, đồng thời tạo sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước.
Nếu được triển khai hiệu quả, FTZ Hải Phòng sẽ không chỉ giúp rút ngắn thời gian lưu chuyển hàng hóa, mà còn góp phần nâng cao giá trị gia tăng trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tăng cường năng lực của doanh nghiệp Việt Nam.
Đô thị ven biển, xây dựng không gian đáng sống và bền vững
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có lợi thế nổi bật để phát triển kinh tế biển. Đặc biệt với vị trí nằm bên Biển Đông – tuyến hàng hải quan trọng kết nối trực tiếp Thái Bình Dương, không chỉ giúp Việt Nam nâng cao vị thế địa chiến lược mà còn mở ra cơ hội lớn để phát triển đồng thời các ngành kinh tế hàng hải, logistics, năng lượng tái tạo và đặc biệt là du lịch biển.
Từ nền tảng lợi thế về kinh tế biển và tiềm năng du lịch, phát triển đô thị ven biển đang trở thành xu hướng tại nhiều địa phương ven biển của Việt Nam, mở ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và quá trình đô thị hóa dọc theo dải bờ biển.
TS. Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới bất động sản Việt Nam cho biết, ở Việt Nam, quá trình quy hoạch và phát triển đô thị ven biển đang cho thấy những bước tiến rõ rệt. Đà Nẵng là ví dụ tiêu biểu khi kết hợp hài hòa giữa phát triển du lịch, dịch vụ và không gian sống ven biển. Qua đó, xây dựng thành công hình ảnh “thành phố đáng sống” và đưa du lịch trở thành trụ cột kinh tế.
Tương tự, tại Khánh Hòa, khu vực Nha Trang – Bắc Vân Phong cũng nổi lên với tiềm năng lớn để hình thành hệ sinh thái đô thị biển, đô thị đảo và đô thị sinh thái quy mô, hướng tới trở thành trung tâm du lịch tầm quốc gia và quốc tế.
Ngoài ra, sức hút của các đô thị biển còn được thúc đẩy bởi sự xuất hiện của nhiều dự án quy mô lớn được quy hoạch bài bản. Những tổ hợp nghỉ dưỡng – giải trí tích hợp các tiện ích cao cấp như sân golf, bến du thuyền hay trung tâm thương mại đang thu hút nhóm khách du lịch có khả năng chi trả cao, đồng thời góp phần nâng tầm hình ảnh điểm đến. Phú Quốc là minh chứng rõ rệt cho sự chuyển mình này khi từ một làng chài ven biển vươn lên trở thành tâm điểm du lịch của Việt Nam.
Theo TS. Nguyễn Văn Đính, nhiều nghiên cứu cho thấy các thành phố ven biển hiện đóng góp đáng kể vào GDP của cả nước. Không chỉ tạo nguồn thu lớn từ du lịch và dịch vụ, sự phát triển của đô thị biển còn kéo theo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ tới nhiều ngành khác như: thương mại, bất động sản, giao thông và logistics, đồng thời tạo ra quy mô việc làm lớn và ổn định cho xã hội.
Trên thế giới, việc phát triển đô thị biển đã trở thành chiến lược thành công của nhiều quốc gia. Singapore, từ một quốc đảo có diện tích hạn chế đã xây dựng hệ thống đô thị ven biển và các khu nghỉ dưỡng cao cấp đồng bộ, để vươn lên thành trung tâm kinh tế, tài chính và logistics hàng đầu khu vực.
Dubai cũng là một ví dụ điển hình khi tạo nên những biểu tượng lấn biển nổi tiếng, qua đó chuyển mình từ nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ sang trung tâm du lịch và tài chính hiện đại của Trung Đông. Trong khi tại Đông Nam Á, Thái Lan cũng tận dụng mạnh mẽ lợi thế du lịch biển để thu hút hàng chục triệu lượt khách quốc tế mỗi năm.
Theo TS. Nguyễn Văn Đính, để phát triển các đô thị biển tại Việt Nam một cách bền vững, cần đặc biệt lưu ý một số yếu tố then chốt. Trước hết là xây dựng quy hoạch tổng thể, dài hạn và có tính liên vùng, tránh tình trạng phát triển dồn dập hoặc cục bộ, đồng thời bảo đảm sự kết nối đồng bộ nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng và giảm áp lực lên môi trường.
Bên cạnh đó, phát triển kinh tế cần gắn chặt với bảo vệ môi trường và các yếu tố xã hội, tuân thủ nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế; chú trọng bảo vệ cảnh quan, đa dạng sinh học biển, duy trì hành lang sinh thái ven biển và bảo đảm hệ thống xử lý chất thải, nước thải hiệu quả.
Ngoài ra, cần định hướng phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, ưu tiên ứng dụng công nghệ cao, sử dụng năng lượng sạch và phát triển các ngành công nghiệp thân thiện với môi trường như: đóng tàu xanh hay chế biến thủy sản công nghệ cao.
Công tác quản lý tài nguyên biển cũng cần gắn với việc chia sẻ lợi ích với cộng đồng, khuyến khích người dân ven biển tham gia bảo vệ môi trường biển, đồng thời bảo đảm cộng đồng địa phương được hưởng lợi từ du lịch và các hoạt động kinh tế biển.
Cùng với đó, việc chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và thiên tai là yêu cầu quan trọng, thông qua đầu tư hệ thống đê biển, kè chắn sóng và phát triển hạ tầng bền vững (hệ thống cấp thoát nước, thu gom rác thải và cảnh báo), nhằm thích ứng với nước biển dâng và thiên tai cực đoan.
“Với lợi thế tự nhiên hiếm có cùng vị trí địa kinh tế chiến lược, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để đưa kinh tế biển trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng trong những thập niên tới. Trong bức tranh đó, du lịch biển và các đô thị ven biển hiện đại sẽ đóng vai trò nền tảng phát triển, không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần nâng tầm hình ảnh Việt Nam, từ một điểm đến giàu tiềm năng trở thành trung tâm du lịch và kinh tế biển năng động của khu vực”, TS. Nguyễn Văn Đính nhận định.
