Thế giới đang trải qua những biến động có tính chất bước ngoặt. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc, sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ thương mại, rào cản công nghệ cùng các thách thức an ninh phi truyền thống - từ biến đổi khí hậu đến rủi ro không gian mạng, đang làm rạn nứt cấu trúc quản trị toàn cầu truyền thống. Trong một thế giới đầy bất định, không một quốc gia nào có thể tự cách ly khỏi những chấn động chung.
Đó là bức tranh toàn cảnh thế giới được phác họa trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 sáng 23/9 (giờ địa phương).
Trong một môi trường quốc tế nhiều biến động và bất định, Việt Nam cũng không đứng ngoài những chuyển động đó. Nhưng thay vì chỉ tìm kiếm một “khoảng an toàn” cho mình, Việt Nam xác định chủ động tham gia vào việc kiến tạo môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác.
Lựa chọn thúc đẩy đối thoại, giải quyết hòa bình các tranh chấp, bảo vệ Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, đồng thời ủng hộ vai trò trung tâm của Liên hợp quốc cho thấy cách Việt Nam ứng xử với một thế giới đang thay đổi: kiên định về nguyên tắc, chủ động trong hành động và sẵn sàng đóng góp vào những nỗ lực chung.
“Việt Nam tin tưởng rằng với một Liên hợp quốc vững mạnh, chúng ta sẽ cùng xây dựng một thế giới hòa bình, công bằng, bao trùm và tốt đẹp hơn cho tất cả. Trên hành trình đó, Việt Nam luôn là thành viên tích cực, đối tác tin cậy và quốc gia có trách nhiệm, sẵn sàng đóng góp vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.
Từ hội nhập đến chủ động đóng góp
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Quế, nguyên Viện trưởng Viện Quan hệ quốc tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, từ khi bắt đầu công cuộc đổi mới, đường lối đối ngoại của Việt Nam ngày càng được điều chỉnh phù hợp với những biến đổi của môi trường quốc tế và khu vực, xuất phát từ lợi ích quốc gia, yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng như khả năng, tiềm lực của đất nước.
Nếu như ở giai đoạn đầu của quá trình hội nhập, mục tiêu tối quan trọng là mở rộng quan hệ song phương và gia nhập các cơ chế đa phương để phá thế bao vây, củng cố môi trường hòa bình; thì hiện nay, tâm thế đối ngoại đã chuyển sang một tầm cao mới. Yêu cầu đặt ra không chỉ là "có mặt", mà là nâng cao chất lượng tham gia, chủ động đề xuất sáng kiến và gánh vác trách nhiệm.
Khái niệm "quốc gia có trách nhiệm" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định tại Liên hợp quốc chính là thước đo mới cho vị thế đất nước. Vị thế ấy giờ đây không định lượng bằng số lượng tổ chức ta tham gia, mà định tính bằng nguồn lực, ý tưởng và giá trị mà Việt Nam đóng góp vào việc giải quyết các thách thức toàn cầu.
Từ yêu cầu đóng góp đó, môi trường quốc tế mới cũng đặt ra những nhiệm vụ mới đối với hoạt động đối ngoại. PGS.TS Nguyễn Thị Quế cho rằng Việt Nam cần nhận thức đầy đủ hơn về những nguy cơ, thách thức an ninh mới, đặc biệt trong không gian mạng, kinh tế số và sự kết nối ngày càng sâu rộng giữa các nền kinh tế.
Đây là những vấn đề không thể giải quyết chỉ bằng chính sách trong phạm vi một quốc gia. Vì vậy, Việt Nam cần chủ động tham gia các cơ chế, sáng kiến hợp tác quốc tế, đồng thời tăng cường phối hợp chính sách với các quốc gia trên cả bình diện song phương và đa phương.
Trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, cần tiếp tục nâng cao vai trò tại các diễn đàn như WTO, APEC, ASEM, ASEAN, CPTPP, RCEP. Trong lĩnh vực phát triển, cần tăng cường tham gia các cơ chế của Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế. Cùng với đó là nâng cao năng lực tham gia các khuôn khổ hợp tác khu vực và xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại giao đa phương đủ năng lực làm việc tại các tổ chức quốc tế.
Điều này cho thấy hội nhập quốc tế ngày nay không chỉ là mở thêm cánh cửa ra thế giới. Quan trọng hơn là có đủ năng lực để tham gia vào những cuộc thảo luận quyết định luật lệ, chuẩn mực và không gian phát triển của chính mình.
Đóng góp cho thế giới cũng là bảo vệ lợi ích quốc gia
Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, việc chủ động đóng góp vào các vấn đề quốc tế không tách rời lợi ích quốc gia – dân tộc. Tham gia xây dựng các quy tắc và cơ chế hợp tác quốc tế cũng là một cách bảo vệ lợi ích quốc gia trong dài hạn. Những quy định về thương mại, công nghệ, kinh tế số, an ninh hay phát triển bền vững đều có thể tác động trực tiếp đến không gian phát triển của Việt Nam.
Bởi vậy, chủ động hội nhập không có nghĩa là chỉ thích ứng với những “luật chơi” đã được định hình, mà còn là quá trình Việt Nam vừa bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, vừa tham gia xây dựng và hoàn thiện các khuôn khổ hợp tác phù hợp với những nguyên tắc chung của cộng đồng quốc tế.
Trong quá trình đó, việc coi trọng vai trò trung tâm của Liên hợp quốc và chủ nghĩa đa phương có ý nghĩa quan trọng. Trước những vấn đề vượt khỏi khả năng xử lý của từng quốc gia, đối thoại, hợp tác và phối hợp đa phương là cách để các nước cùng tìm kiếm những giải pháp chung.
Để thực hiện mục tiêu đó, việc phát huy sức mạnh tổng hợp của đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân càng trở nên cần thiết. Kiên định độc lập, tự chủ, đồng thời linh hoạt trong cách tiếp cận và chủ động tranh thủ các nguồn lực quốc tế, Việt Nam đang từng bước nâng cao chất lượng hội nhập và đóng góp vào những nỗ lực chung vì hòa bình, hợp tác và phát triển.
