Không đáp ứng yêu cầu về bề rộng làn xe
Sở Xây dựng Hà Nội vừa có văn bản trả lời kiến nghị của Cục Cảnh sát giao thông về phương án tổ chức giao thông trên Vành đai 3 trên cao, trong đó đề xuất bố trí 3 làn xe chạy mỗi chiều, không bố trí làn dừng khẩn cấp và giảm, thống nhất tốc độ khai thác trên toàn tuyến.
Để đánh giá phương án này, Sở Xây dựng Hà Nội đã phối hợp với Phòng Cảnh sát giao thông Công an Hà Nội, Trung tâm Nghiên cứu viễn thông - tín hiệu - điện thuộc Đại học Giao thông vận tải và các đơn vị liên quan rà soát hiện trạng hạ tầng, tình hình giao thông trên tuyến.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, Vành đai 3 trên cao, đoạn từ cầu Thanh Trì đến cầu Thăng Long, được đầu tư theo tiêu chuẩn đường cao tốc đô thị, với quy mô 4 làn xe chạy và tốc độ thiết kế 100 km/h.
Tuyến đường gồm hai cầu cạn bê tông cốt thép chạy song song. Mỗi cầu phục vụ một chiều lưu thông với 2 làn xe chạy và 1 làn dừng khẩn cấp. Tại các đoạn thông thường, mặt đường mỗi chiều rộng 10,75 m, gồm 2 làn ô tô rộng 3,75 m/làn, làn dừng khẩn cấp rộng 2,5 m và dải an toàn sát dải phân cách giữa rộng 0,75 m.
Qua đối chiếu với các quy chuẩn hiện hành, Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng phương án chia thành 3 làn xe chạy mỗi chiều và bỏ làn dừng khẩn cấp không bảo đảm yêu cầu về bề rộng làn xe. Cụ thể, theo QCVN 117 về đường bộ cao tốc, chiều rộng làn xe chạy tối thiểu phải đạt 3,75 m đối với đường có tốc độ thiết kế từ 100-120 km/h và 3,5 m đối với đường có tốc độ thiết kế 80 km/h.
Đáng chú ý, ngay cả khi giảm tốc độ khai thác xuống 60 km/h, thậm chí 50 km/h, chiều rộng tối thiểu của một làn ô tô vẫn phải bảo đảm 3,5 m, cùng với dải an toàn tối thiểu 0,25 m theo các quy chuẩn được Sở Xây dựng viện dẫn.
Trong khi đó, nếu bố trí 3 làn xe chạy trên mặt cắt hiện hữu, sẽ có làn ô tô chỉ rộng khoảng 3-3,25 m, đồng thời phải thu hẹp dải an toàn xuống dưới 0,5m. Từ những phân tích trên, Sở Xây dựng Hà Nội đánh giá phương án này không phù hợp với các quy định hiện hành và không khả thi về mặt kỹ thuật.
Sở Xây dựng cũng nhấn mạnh, việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật là yêu cầu bắt buộc theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Vì vậy, việc tăng thêm một làn xe bằng cách bỏ làn dừng khẩn cấp không thể chỉ được xem xét dưới góc độ tăng năng lực thông hành, mà phải bảo đảm các yêu cầu về an toàn và tiêu chuẩn kỹ thuật của tuyến đường.
Bỏ làn khẩn cấp có thể phát sinh nhiều bất cập
Bên cạnh vấn đề về quy chuẩn, Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng việc bỏ làn dừng khẩn cấp còn có thể phát sinh nhiều bất cập trong tổ chức giao thông, nhất là khi xảy ra sự cố trên tuyến đường trên cao. Do đặc thù là tuyến đường trên cao, khi xảy ra sự cố, phương tiện phía sau khó có thể chuyển ngay sang một tuyến đường khác để tránh khu vực ùn tắc.
Trong trường hợp xảy ra va chạm, tai nạn, xe chết máy hoặc nổ lốp, phương tiện gặp sự cố có thể phải dừng ngay trên một làn xe chạy. Khi đó, một làn đường bị chiếm dụng sẽ hình thành điểm thắt dòng, làm giảm đáng kể năng lực thông hành của toàn tuyến.
Đặc biệt, khi ùn ứ xảy ra, xe cứu hỏa, cứu thương và phương tiện cứu hộ sẽ khó tiếp cận hiện trường nếu không có làn dừng khẩn cấp. Điều này có thể kéo dài thời gian xử lý sự cố, đồng thời khiến tình trạng ùn tắc lan rộng và kéo dài hơn.
Sở Xây dựng Hà Nội cũng lưu ý, một số vị trí trên Vành đai 3 như nút giao Thanh Xuân, Trung Hòa và đường dẫn lên cầu Thăng Long hiện có mặt đường mỗi chiều chỉ rộng khoảng 9 m và không có làn dừng khẩn cấp.
Nếu các đoạn còn lại được tổ chức thành 3 làn xe, phương tiện khi di chuyển đến những khu vực này sẽ phải chuyển từ 3 làn xuống 2 làn. Sự thay đổi đột ngột về số làn có thể tạo thêm các điểm nghẽn, nhất là trong điều kiện lưu lượng phương tiện lớn.
Thực tế, Vành đai 3 trên cao hiện phải tiếp nhận khoảng 100.000-120.000 lượt xe/ngày đêm, cao gấp khoảng 6-8 lần công suất thiết kế ban đầu, chỉ khoảng 15.000-16.000 lượt xe/ngày đêm.
Theo Sở Xây dựng Hà Nội, lưu lượng phương tiện vượt xa khả năng khai thác được xác định là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ùn tắc thường xuyên trên tuyến. Ùn tắc thường tập trung trong các khung giờ cao điểm từ 7-9h và 17-19h30, đồng thời có xu hướng kéo dài trong ngày, đặc biệt vào cuối tuần, lễ, Tết hoặc khi thời tiết mưa.
Các khu vực thường xuyên xảy ra ùn tắc gồm lối lên xuống nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ, khu vực Nguyễn Trãi - Khuất Duy Tiến, Big C Thăng Long - Trần Duy Hưng và đoạn thắt dòng qua cầu Thanh Trì.
Như vậy, theo đánh giá của cơ quan quản lý, việc bỏ làn dừng khẩn cấp để bổ sung một làn xe chạy chưa chắc giải quyết được căn nguyên của ùn tắc. Ngược lại, khi xảy ra sự cố, việc thiếu không gian dành cho phương tiện dừng khẩn cấp và phương tiện cứu hộ có thể làm tăng mức độ phức tạp của tình trạng ùn ứ.
Giữ làn khẩn cấp, tăng điều tiết bằng giao thông thông minh
Thay vì bỏ làn dừng khẩn cấp, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết thành phố sẽ nghiên cứu tăng cường các giải pháp điều hành giao thông thông minh trên Vành đai 3 trên cao.
Một trong những giải pháp được tính đến là lắp đặt hệ thống biển báo điện tử VMS trên tuyến. Hệ thống này có thể cung cấp thông tin, cảnh báo và hướng dẫn phương tiện thay đổi lộ trình phù hợp với tình hình giao thông thực tế.
Trong trường hợp xảy ra ùn tắc hoặc sự cố, việc điều tiết phương tiện có thể được thực hiện linh hoạt theo từng tình huống, trong đó nghiên cứu cho phép khai thác làn dừng khẩn cấp khi cần thiết và dưới sự điều hành của cơ quan chức năng.
Theo hướng này, làn dừng khẩn cấp vẫn được duy trì để bảo đảm chức năng an toàn, nhưng có thể được khai thác linh hoạt trong những thời điểm và điều kiện phù hợp.
Về lâu dài, Sở Xây dựng Hà Nội sẽ nghiên cứu phương án điều tiết xe tải khi Vành đai 3,5 và Vành đai 4 hoàn thành. Việc phân luồng, điều tiết phương tiện được kỳ vọng góp phần giảm áp lực cho Vành đai 3 trên cao.
Cùng với đó, thành phố đang đẩy nhanh tiến độ các dự án cầu qua sông Hồng như Tứ Liên, Trần Hưng Đạo, Ngọc Hồi, Thượng Cát. Các công trình này được kỳ vọng tăng khả năng kết nối giữa các khu vực, từng bước phân bổ lại lưu lượng phương tiện trên mạng lưới giao thông đô thị.
Từ góc độ tổ chức giao thông, Sở Xây dựng Hà Nội cho rằng bài toán ùn tắc trên Vành đai 3 cần được giải quyết bằng một hệ thống giải pháp đồng bộ, gồm tổ chức, điều tiết giao thông, ứng dụng công nghệ và phát triển hạ tầng.
Theo đó, việc xử lý ùn tắc không nên chỉ tập trung vào giải pháp tăng số làn xe trên mặt cắt hiện hữu, mà cần tính đến cả yêu cầu an toàn, khả năng xử lý sự cố và sự kết nối của toàn bộ mạng lưới giao thông.
Việc duy trì làn dừng khẩn cấp vì vậy được Hà Nội xem là cần thiết trong điều kiện hiện nay, vừa đáp ứng yêu cầu quy chuẩn, vừa tạo không gian để xử lý phương tiện gặp sự cố, phục vụ cứu hộ, cứu nạn và hạn chế nguy cơ ùn tắc kéo dài trên tuyến Vành đai 3 trên cao.
