Thị trường điện ảnh Việt đang chứng kiến một cuộc bùng nổ chưa từng có của dòng phim kinh dị, tâm linh với hàng loạt tác phẩm gia nhập "câu lạc bộ trăm tỷ". Thế nhưng, sự tăng trưởng nóng này cũng kéo theo không ít hệ lụy về chất lượng, buộc cơ quan quản lý phải lên tiếng cảnh báo. Đã đến lúc các nhà làm phim cần thay đổi tư duy, bớt cái nhìn hời hợt để hướng tới sự phát triển bền vững.
Từ "canh bạc mạo hiểm" đến cơn sốt trăm tỷ
Chỉ trong hơn hai năm trở lại đây, màn ảnh rộng Việt Nam liên tục chứng kiến sự xuất hiện dày đặc của các bộ phim mang màu sắc kinh dị, tâm linh và siêu nhiên. Hàng loạt cái tên có thể kể đến như: Quỷ cẩu, Ma da, Cám, Linh miêu, Làm giàu với ma, Đèn âm hồn, Nhà gia tiên, Quỷ nhập tràng, Âm dương lộ, Dưới đáy hồ, Tìm xác: Ma không đầu, Đồi hành xác, Út Lan: Oán linh giữ của, Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng, Heo 5 móng, Quỷ nhập tràng 2, Ma xó, Thẩm mỹ viện âm phủ, Lầu chú Hỏa...
Từ vị thế của một thể loại từng bị xem là “canh bạc mạo hiểm” tại phòng vé do nhiều rủi ro, phim kinh dị đang trở thành một trong những dòng phim sôi động nhất của điện ảnh Việt. Những kỷ lục doanh thu liên tiếp bị phá vỡ cho thấy đây không còn là hiện tượng nhất thời mà đã trở thành một xu hướng rõ rệt của thị trường.
Bước ngoặt xuất hiện vào cuối năm 2023 khi Quỷ cẩu tạo nên cú hích bất ngờ với doanh thu hơn 108 tỷ đồng (theo Box Office Vietnam). Kỷ lục này nhanh chóng bị vượt qua khi Ma da của đạo diễn Nguyễn Hữu Hoàng đạt khoảng 127 tỷ đồng. Đến năm 2025, làn sóng này thực sự bùng nổ khi chỉ trong ba tháng đầu năm đã có liên tiếp Đèn âm hồn, Nhà gia tiên, Quỷ nhập tràng và Âm dương lộ ra rạp, chiếm khoảng 50% thị phần phim Việt tại phòng vé ở một số thời điểm. Trong đó, Đèn âm hồn, Nhà gia tiên và Quỷ nhập tràng đều vượt mốc 100 tỷ đồng.
Đà tăng trưởng kéo dài sang năm 2026 với những cái tên như Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng (đạt khoảng 201 tỷ đồng, trở thành bộ phim thuần kinh dị - tâm linh đầu tiên của Việt Nam vượt mốc 200 tỷ đồng), Quỷ nhập tràng 2 (134 tỷ đồng), Heo 5 móng (125 tỷ đồng) hay Ma xó (145 tỷ đồng, cán mốc trăm tỷ chỉ sau 9 ngày ra rạp dù kinh phí sản xuất chỉ khoảng 20 tỷ đồng). Danh sách các phim kinh dị Việt vượt mốc 100 tỷ đồng còn ghi nhận Lật mặt 4: Nhà có khách (118 tỷ đồng) và Cám (117 tỷ đồng).
Nhận định về hiện tượng này, nhà báo Hoàng Tuấn (Tổng Biên tập Tạp chí Thế giới điện ảnh) phân tích: “Tôi cho rằng phim kinh dị sẽ còn giữ vị thế mạnh trong vài năm tới, nhưng không phải mọi phim kinh dị đều sẽ thắng. Dòng phim này có nhiều lợi thế: chi phí sản xuất không quá lớn, dễ tạo hiệu ứng tò mò, phù hợp trải nghiệm tập thể ngoài rạp và đặc biệt rất dễ lan truyền trên mạng xã hội... Chỉ cần vài clip ‘cả rạp hét lên’, ‘cảnh này ám ảnh’… là đủ kích thích tò mò”. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh thị trường đang bước sang giai đoạn sàng lọc: “Những bộ phim được đánh giá cao gần đây thường gây ấn tượng nhờ không khí đặc trưng, chất liệu văn hóa dân gian và câu chuyện được xây dựng tương đối chỉn chu, thay vì chỉ dựa vào các màn hù dọa”.
Tuy nhiên, thực tế chứng minh, không phải "cứ có ma là thắng". Song song với những bộ phim trăm tỷ, thị trường vẫn ghi nhận nhiều dự án thất bại nặng nề. Bịt mắt bắt nai (2025) chỉ thu khoảng 659 triệu đồng và bị xem là một trong những thất bại lớn do vấp phải nhiều chỉ trích về kịch bản. Trước đó, Cù lao xác sống và Virus cuồng loạn cũng không đạt thành công như kỳ vọng. Năm 2026, Thẩm mỹ viện âm phủ chỉ đạt khoảng 12 tỷ đồng doanh thu rồi nhanh chóng hạ nhiệt. Hoàng tử quỷ cũng không tạo được dấu ấn dù theo đuổi xu hướng kinh dị dân gian, trong khi Bắc Kim Thang hay Rừng thế mạng chỉ đạt mức huề vốn hoặc lợi nhuận không đáng kể.
Trước xu hướng bùng nổ của dòng phim kinh dị, Cục trưởng Cục Điện ảnh Đặng Trần Cường đã ký công văn gửi các đơn vị sản xuất, phát hành và phổ biến phim nhằm chấn chỉnh tình trạng một số tác phẩm lạm dụng yếu tố bạo lực, máu me, mê tín giật gân nhưng lại buông lỏng chất lượng nghệ thuật và thông điệp xã hội. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng lưu ý thực trạng nhiều phim kinh dị nhập khẩu buộc phải cắt sửa, thậm chí bị cấm chiếu do không đạt điều kiện phổ biến.
Cục Điện ảnh cùng yêu cầu các đơn vị cần đề cao trách nhiệm xã hội và định hướng thẩm mỹ cho khán giả, đặc biệt là giới trẻ. Các nhà làm phim được đề nghị chủ động đa dạng hóa đề tài, ưu tiên các tác phẩm giàu tính nhân văn, quảng bá văn hóa, lịch sử dân tộc; đồng thời phải vô cùng thận trọng khi khai thác các yếu tố kinh dị, tâm linh để bảo đảm phù hợp với thuần phong mỹ tục và pháp luật Việt Nam.
Đừng hiểu công văn của Cục Điện ảnh là động thái "siết" phim kinh dị
Nhìn nhận về văn bản của Cục Điện ảnh, nhà báo, nhà phê bình Ngọc Nick M khẳng định đây không phải là một động thái nhằm siết chặt hay hạn chế dòng phim kinh dị. Anh phân tích rằng vấn đề cốt lõi nằm ở cách một số nhà làm phim đang khai thác thể loại này theo hướng quá dễ dãi. Kinh dị vốn là "mỏ vàng" thương mại quan trọng không chỉ ở Việt Nam mà cả Hollywood hay Hàn Quốc nhờ lợi thế chi phí thấp, biên độ sáng tạo cao và dễ kích thích hiệu ứng truyền miệng ở nhóm khán giả trẻ trung thành. Sự trỗi dậy của nó tại nước ta phản ánh nhu cầu hoàn toàn có thật khi người xem muốn tìm kiếm những nỗi sợ bản địa gắn liền với tín ngưỡng, phong tục và truyền thuyết dân gian.
Tuy nhiên, mối nguy lớn nhất khi một thể loại bùng nổ là làn sóng đổ xô làm phim theo kiểu "mì ăn liền". Ngọc Nick M cảnh báo về sự ngộ nhận tai hại của không ít ê-kíp hiện nay: "Người ta dễ nhầm công thức thành sáng tạo, nhầm tiếng hét của khán giả trong rạp thành chất lượng điện ảnh". Anh nhấn mạnh một cú hù dọa (jump-scare) chỉ có thể làm khán giả giật mình trong tích tắc, nhưng giá trị của một tác phẩm thực sự nằm ở chỗ khiến người xem phải suy ngẫm sau khi bước ra khỏi rạp để thấy mình không bị "lừa tiền", tốn thời gian. Bản chất của công văn chính là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về trách nhiệm sáng tạo: "Không phải ‘đừng làm phim kinh dị nữa’ mà là ‘đừng làm phim kinh dị nhảm, kém chất lượng nữa’".
Trước những băn khoăn về việc tiết chế bạo lực, máu me hay tâm linh có thể làm giảm độ "khủng" của phim kinh dị, Ngọc Nick M đưa ra quan điểm ngược lại. Theo anh, sự tiết chế hợp lý đôi khi lại là đòn bẩy khiến bộ phim trở nên đáng sợ hơn bao giờ hết, bởi lẽ "sức hấp dẫn của phim kinh dị không nằm ở việc bộ phim cho khán giả thấy bao nhiêu cảnh gây sốc, mà nằm ở khả năng kiểm soát nỗi sợ".
Một đạo diễn thực lực sẽ không sa đà vào các chiêu trò hù dọa bề nổi mà tập trung vào việc gieo rắc sự bất an và tạo ra cảm giác ám ảnh lâu dài. Có những tác phẩm kinh điển kinh phí thấp của thế giới như Ringu (Nhật Bản), Under the Shadow (Iran) hay hiện tượng Obsession gần đây dù kỹ xảo không hề nổi bật nhưng vẫn khiến người xem "lạnh sống lưng" nhờ nghệ thuật thiết lập bầu không khí, nhịp dựng, âm thanh và khai thác sâu tâm lý nhân vật. Nhà phê bình khẳng định các yếu tố tâm linh, bạo lực chỉ phát huy giá trị khi đặt đúng chỗ trong cấu trúc câu chuyện, còn nếu bị biến thành "phụ gia câu khách", bộ phim sẽ tự hạ thấp mình thành một chiêu trò phòng vé rẻ rúng thay vì là một trải nghiệm nghệ thuật tử tế.
Theo Ngọc Nick M, điều thị trường cần lúc này không phải giảm số lượng phim kinh dị mà là nâng chất lượng của thể loại này. Anh thẳng thắn: “Thị trường không sợ nhiều phim kinh dị. Thị trường chỉ sợ nhiều phim kinh dị giống nhau, dễ đoán và hời hợt”.
Nhà phê bình cho rằng phim kinh dị Việt vẫn còn rất nhiều tiềm năng từ kho chất liệu dân gian, tín ngưỡng, truyền thuyết đô thị và những câu chuyện đời sống. “Nếu được xử lý tốt, đó không chỉ là phim hù dọa mà còn là phim về văn hóa, ký ức, đạo đức, lòng tham, mặc cảm và những vùng tối trong con người. Phim kinh dị không cần ít đi. Phim kinh dị cần tốt hơn. Cần bớt tư duy ‘làm sao cho khán giả giật mình’ và nhiều hơn câu hỏi ‘vì sao khán giả phải sợ điều này?’. Khi trả lời được câu hỏi ấy, phim kinh dị mới có linh hồn”, anh nói.
Nhìn ở góc độ tích cực, Ngọc Nick M cho rằng định hướng từ Cục Điện ảnh có thể giúp dòng phim kinh dị phát triển bền vững hơn. Anh nhận định: “Nó buộc các nhà sản xuất phải quay lại với phần cốt lõi nhất của điện ảnh là kịch bản. Khi không thể dựa quá nhiều vào các yếu tố gây sốc, người làm phim sẽ phải đầu tư hơn vào nhân vật, cấu trúc, không khí và thông điệp”.
Theo Ngọc Nick M, xét về khía cạnh dài hạn, sự định hướng này có thể giúp thị trường cân bằng hơn. Một nền điện ảnh khỏe mạnh không nên chỉ phụ thuộc vào một vài công thức đang ăn khách. Phim kinh dị có thể tiếp tục phát triển nhưng bên cạnh đó, thị trường cũng cần thêm phim gia đình, phim lịch sử, phim thanh xuân, phim thể thao, phim thiếu nhi, phim xã hội, phim arthouse. Sự đa dạng mới là sức khỏe thật sự của một nền điện ảnh.
“Công văn này không nên được xem như ‘vòng kim cô’ với phim kinh dị, mà như một lời nhắc rằng nỗi sợ trong điện ảnh cũng cần được làm tử tế. Khán giả có thể vào rạp để được hù dọa nhưng họ quay lại vì cảm thấy mình được tôn trọng. Và với phim kinh dị Việt, đó mới là con đường dài hơi nhất”, anh nhận định.
