Trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026 do Bộ GD&ĐT tổ chức hôm qua, TS Paul Bennett, Giám đốc Khối Marketing và Tuyển sinh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) chia sẻ Báo cáo Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026: Sinh viên ra trường liệu đã sẵn sàng để thành công trong thế giới đầy cơ hội mới?
Báo cáo do BUV phối hợp cùng công ty nghiên cứu thị trường Decision Lab thực hiện, dựa trên khảo sát 375 nhà tuyển dụng, tập trung vào năng lực của sinh viên mới tốt nghiệp và những thay đổi trong yêu cầu tuyển dụng trước sự phát triển của AI.
AI thay đổi tiêu chí tuyển dụng
Theo báo cáo, 83% nhà tuyển dụng tham gia khảo sát cho biết sự trỗi dậy của AI đã hoặc đang bắt đầu làm thay đổi những gì họ kỳ vọng từ sinh viên mới tốt nghiệp.
Trong đó, 16% nhà tuyển dụng ghi nhận sự thay đổi đáng kể và 67% nhà tuyển dụng cho biết các tiêu chí tuyển dụng đang bắt đầu biến đổi; 15% nhà tuyển dụng đang cân nhắc các thay đổi.
Điều này cho thấy tác động của AI đối với tuyển dụng không chỉ xuất hiện ở những vị trí kỹ thuật. Chẳng hạn, một cử nhân tài chính có thể được yêu cầu sử dụng bảng tính, báo cáo hoặc công cụ phân tích dữ liệu được hỗ trợ bởi AI, đồng thời phải xác thực kết quả và bảo vệ thông tin nhạy cảm.
Một cử nhân vận hành có thể được kỳ vọng sử dụng các công cụ số để xác định các điểm nghẽn trong quy trình, tổng hợp thông tin hoặc tự động hóa việc phối hợp thường ngày.
94% nhà tuyển dụng nâng kỳ vọng về AI, năng lực số
Không chỉ thay đổi tiêu chí tuyển dụng, doanh nghiệp còn đang nhanh chóng nâng mức kỳ vọng về năng lực số và AI.
Khảo sát cho thấy có tới 94% nhà tuyển dụng nâng cao kỳ vọng đối với năng lực số và AI của sinh viên mới tốt nghiệp trong vòng 2-3 năm qua. Gần 1/3 nhà tuyển dụng (31%) ghi nhận sự gia tăng đáng kể, trong khi 63% nhà tuyển dụng khác cho biết có sự gia tăng kỳ vọng ở mức độ nào đó. Chỉ có 5% nhà tuyển dụng cho biết không có sự thay đổi và 1% cho hay kỳ vọng có phần giảm sút.
Lãnh đạo nhân sự một Công ty Logistics lý giải: “AI trở thành một tiêu chí tuyển dụng trong 2 năm qua vì nó cho thấy một ứng viên có thể làm việc hiệu quả hơn. Nó có thể rút ngắn các tác vụ thường ngày, chẳng hạn như soạn thảo email và nâng cao năng suất”.
Có tới 79% nhà tuyển dụng kỳ vọng mức độ năng lực mang tính ứng dụng cao hơn, hoặc là sự thành thạo khi làm việc với các công cụ phổ biến như ChatGPT, hoặc Copilot trong các tác vụ hằng ngày (43%), hoặc là khả năng sử dụng AI và các công cụ số để giải quyết các vấn đề đặc thù của chức năng công việc (36%). Thêm 17% kỳ vọng ít nhất là mức độ quen thuộc cơ bản và chỉ 1% nhà tuyển dụng cho biết không có kỳ vọng nào.
“Biết cách sử dụng AI đang dần trở thành điều bình thường, giống như việc dùng Word hay Excel. Điều quan trọng là bạn sử dụng nó thế nào, và liệu bạn có đủ kiến thức để kiểm tra những gì nó cung cấp cho bạn hay không”, Trưởng phòng Nhân sự một công ty Công nghệ được khảo sát chia sẻ.
Giáo dục đại học phải theo kịp yêu cầu thị trường
Từ các kết quả khảo sát, báo cáo đặt ra yêu cầu đối với giáo dục đại học trong việc đưa năng lực AI vào đào tạo ứng dụng đối với các chuyên ngành, thay vì chỉ trang bị kiến thức công nghệ chung.
Theo Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn, người học cần nâng cao năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện, sáng tạo và khả năng làm việc cùng AI. Người thầy phải trở thành người thiết kế hoạt động học tập, hướng dẫn.
Nhà trường và cơ quan quản lý cũng cần đổi mới phương thức tổ chức, quản trị, đánh giá và bảo đảm chất lượng. Cả hệ thống giáo dục phải chuyển đổi để không chỉ thích ứng mà còn “từng bước làm chủ, định hướng việc sử dụng AI”.
Về vấn đề này, Nữ Nam tước Smith xứ Malvern - Quốc vụ khanh phụ trách Kỹ năng, Bộ Giáo dục Vương quốc Anh nhấn mạnh, AI, kỹ thuật tiên tiến và công nghệ số đang thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi người lao động có kiến thức kỹ thuật vững vàng, năng lực số, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng thích ứng với công nghệ mới.
Để đáp ứng yêu cầu này, cần tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục và doanh nghiệp, đầu tư cho giáo viên, giảng viên và tạo thêm cơ hội để người học có trải nghiệm quốc tế.
TS Paul Bennett lưu ý, các hoạt động nâng cao nhận thức về AI có thể giúp sinh viên hiểu và tự tin hơn khi sử dụng công nghệ. Tuy nhiên, để thu hẹp khoảng cách năng lực, cần lồng ghép thực hành AI vào các tình huống chuyên môn cụ thể.
Thách thức không phải biến mọi cử nhân thành chuyên gia AI. Vấn đề là bảo đảm sinh viên tốt nghiệp có thể tham gia hiệu quả vào môi trường làm việc được AI hỗ trợ: sử dụng công cụ phù hợp, áp dụng vào vấn đề thực tế, kiểm tra kết quả đầu ra, nâng cao chất lượng công việc.
