Nằm sát mép biển xã Hải Tiến, tỉnh Ninh Bình, nhà thờ đổ Hải Lý được công nhận là chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam, ghi dấu quá trình biển xâm thực, làm thay đổi đường bờ biển và buộc người dân nhiều lần phải di dời nơi sinh hoạt tôn giáo.
Công trình thực chất là phần còn lại của Nhà thờ Trái Tim Chúa, gắn với lịch sử hình thành và phát triển làng chài Xương Điền xưa.
Nhà thờ được xây dựng lần đầu năm 1877 với quy mô khá đơn sơ, dài 14m, rộng 7m, mái lợp bằng bổi. Tuy nhiên, từ những năm đầu thế kỷ XX, biển bắt đầu xâm lấn mạnh vào khu vực, khiến bãi biển ngày càng thu hẹp.
Sau khoảng 40 năm tồn tại, người dân buộc phải di chuyển nhà thờ vào sâu trong đất liền khoảng 3km để tránh sự xâm thực của biển.
Năm 1917, nhà thờ được xây dựng lại tại vị trí hiện nay theo thiết kế của một kiến trúc sư người Pháp và hoàn thành năm 1927.
Công trình có khuôn viên rộng khoảng 9.330m², dài 47m, rộng 15m, nổi bật với tháp chuông cao 27m, vòm thánh giá cao 15m, hệ thống cửa vòm cùng nhiều hoa văn trang trí mang phong cách Gothic.
Thế nhưng, biển tiếp tục xâm thực, đe dọa sự tồn tại của công trình. Người dân một lần nữa phải di chuyển nơi sinh hoạt tôn giáo vào sâu trong đất liền, để lại nhà thờ cũ bên bờ biển.
Năm 2005, bão số 7 gây thiệt hại nghiêm trọng cho khu vực, phá hủy tuyến đê bao phía ngoài, cuốn trôi làng chài và nhiều công trình tôn giáo ven biển.
Trong khi dấu tích của một số nhà thờ cũ bị sóng biển đánh đổ hoàn toàn, Nhà thờ Trái Tim Chúa vẫn còn lại tháp chuông, nền móng và một phần tường phía Bắc.
Trải qua nhiều thập kỷ chịu tác động trực tiếp của sóng biển, gió bão và thời tiết khắc nghiệt, những phần còn lại của nhà thờ trở thành minh chứng rõ nét cho quá trình biến đổi đường bờ biển.
Không chỉ mang giá trị kiến trúc, lịch sử và tôn giáo, nhà thờ đổ Hải Lý còn có ý nghĩa trong nghiên cứu về địa chất, địa mạo, tác động của nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan đối với khu vực ven biển.
Với những giá trị đặc biệt này, UBND tỉnh Ninh Bình đã công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý, giao UBND xã Hải Tiến tổ chức quản lý, khai thác và phát triển theo quy định.
Theo UBND tỉnh Ninh Bình, khu chứng tích có giá trị trong nghiên cứu, bảo tồn các dấu tích địa chất, địa mạo, ghi nhận quá trình biến đổi đường bờ biển dưới tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Việc công nhận điểm du lịch tạo cơ sở để địa phương bảo vệ, phát huy giá trị công trình, đồng thời phục vụ hoạt động tham quan, nghiên cứu khoa học và giáo dục môi trường.
Chính quyền xã Hải Tiến đang triển khai chỉnh trang cảnh quan, tháo dỡ các công trình xây dựng trái phép quanh nhà thờ đổ, từng bước hoàn trả không gian cho khu chứng tích.
Theo định hướng phát triển du lịch của tỉnh Ninh Bình, nhà thờ đổ Hải Lý sẽ được kết nối với các tuyến du lịch ven biển từ Hải Thịnh - Thịnh Long đến Hải Tiến, cùng khu vực biển Giao Ninh, các làng nghề truyền thống, chùa và hệ thống nhà thờ Công giáo.
Qua đó, địa phương hướng tới hình thành các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa, di sản và đời sống cư dân ven biển, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác động của biến đổi khí hậu.
