Báo cáo tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế, xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035 (gọi tắt là Chương trình) đặt mục đến năm 2030 phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước.
Chương trình mục tiêu quốc gia cũng phấn đấu tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1% - 1,5%/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%; Phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 10% số xã được công nhận đạt nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.
Tổng ngân sách nhà nước bố trí cho Chương trình giai đoạn 2026-2030 khoảng 423.000 tỷ đồng.
Đánh giá về những kết quả đạt được trong 6 tháng đầu năm 2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, các điều kiện nền tảng để triển khai Chương trình đã cơ bản được hình thành. Hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương được ban hành đầy đủ, tương đối đồng bộ, tạo khung pháp lý thống nhất để tổ chức thực hiện Chương trình trên phạm vi cả nước.
Các nhiệm vụ về phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn, bồi dưỡng cán bộ, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu giảm nghèo và rà soát hiện trạng nông thôn mới được triển khai sớm, tạo nền tảng cho công tác quản lý, giám sát và đánh giá Chương trình.
Các địa phương đã bước đầu cụ thể hóa Chương trình theo phân cấp, từng bước kiện toàn bộ máy, xây dựng kế hoạch, phân loại địa bàn và chuẩn bị phương án phân bổ nguồn lực. Một số địa phương đã chủ động lựa chọn nhiệm vụ phù hợp với lợi thế, nhu cầu thực tế và điều kiện tổ chức thực hiện.
Việc tích hợp 3 Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn trước bước đầu tạo được đầu mối chỉ đạo thống nhất, giảm phân tán trong quản lý, hạn chế trùng lặp về địa bàn, đối tượng và nội dung hỗ trợ; đồng thời mở rộng dư địa để địa phương chủ động lồng ghép, sử dụng hiệu quả các nguồn lực.
Chương trình đã cơ bản hoàn thành các điều kiện cần thiết ở Trung ương để chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang tổ chức thực hiện thực chất.
Tiến độ thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều
Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ ra rằng, kết quả triển khai đến nay chủ yếu vẫn tập trung ở khâu hoàn thiện thể chế, kiện toàn tổ chức, chuẩn bị kế hoạch và nguồn lực; chuyển biến thực tế tại cơ sở chưa rõ nét. Nhiều nhiệm vụ trực tiếp tác động đến hạ tầng, sinh kế, thu nhập, giảm nghèo và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi mới ở giai đoạn chuẩn bị hoặc bắt đầu triển khai.
Tiến độ thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều. Một số địa phương chậm kiện toàn Ban Chỉ đạo, ban hành kế hoạch, nguyên tắc phân bổ vốn, Bộ tiêu chí xã nông thôn mới và các văn bản thuộc thẩm quyền. Việc rà soát hiện trạng, xác định đối tượng, xây dựng danh mục nhiệm vụ, dự án và chuẩn bị hồ sơ ở một số nơi còn chậm, ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận nguồn lực và tổ chức thực hiện ngay sau khi được giao vốn.
Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp làm thay đổi đầu mối và phương thức tổ chức thực hiện. Phân công trách nhiệm giữa cấp tỉnh, cấp xã và các cơ quan chuyên môn tại một số địa phương chưa thật rõ; việc chuyển giao nhiệm vụ, hồ sơ, dữ liệu chưa đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn hoặc chậm xử lý công việc tại cơ sở.
Đặc biệt, vấn đề giải ngân nguồn vốn của giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026 còn thấp, trong khi khối lượng vốn, dự án và nhiệm vụ chuyển tiếp lớn.
Một số địa phương còn lúng túng trong xử lý các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi, không còn nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi nhưng không thể tiếp tục thực hiện; việc xác định đối tượng thụ hưởng đối với một số nội dung hỗ trợ sinh kế, đào tạo nghề và phát triển sản xuất còn chậm. Các vướng mắc về đất đai, tái định cư, biến động giá vật liệu, hạch toán, đối chiếu số liệu, thanh toán và quyết toán tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện, giải ngân.
Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và chế độ báo cáo chưa hoàn thiện đồng bộ. Chất lượng, thời điểm và phương pháp tổng hợp số liệu giữa các cơ quan, địa phương còn khác nhau; việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ chỉ đạo, điều hành còn hạn chế.
Năng lực tổ chức thực hiện của đội ngũ cán bộ chưa đồng đều, nhất là cán bộ cấp xã và cán bộ trực tiếp thực hiện Chương trình tại địa bàn khó khăn. Khối lượng nhiệm vụ chuyển về cấp xã lớn, trong khi nhiều cán bộ còn kiêm nhiệm, thiếu kinh nghiệm về lập kế hoạch, quản lý đầu tư, tài chính - ngân sách, lựa chọn đối tượng và chuyển đổi số.
Gắn kết quả với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị và địa phương
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp, trong 6 tháng cuối năm 2026 sẽ tập trung đưa Chương trình vào triển khai đồng bộ, thực chất tại cơ sở, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản, chậm phân bổ vốn, giải ngân thấp và phối hợp chưa chặt chẽ, phấn đấu hoàn thành các 14 mục tiêu, nhiệm vụ và kế hoạch vốn năm 2026.
Trong đó, các bộ, cơ quan trung ương tập trung rà soát toàn bộ khó khăn, vướng mắc thuộc lĩnh vực, hợp phần và nội dung thành phần được phân công; chủ động hướng dẫn, giải đáp và xử lý theo thẩm quyền; bảo đảm việc thực hiện chính sách liên tục, không để phát sinh khoảng trống hoặc gián đoạn tại cơ sở; không để địa phương chậm triển khai do chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến qua nhiều đầu mối.
Các địa phương trong 6 tháng cuối năm cần rà soát địa bàn, đối tượng và nhu cầu hỗ trợ; kịp thời cập nhật danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn sau sắp xếp. Xác định rõ nhu cầu cấp thiết về đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và hạ tầng xã hội thiết yếu để lựa chọn nhiệm vụ, bố trí nguồn lực phù hợp trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
Bố trí cán bộ đủ năng lực hỗ trợ cấp xã, tổ chức tập huấn theo vị trí việc làm và nhiệm vụ được giao. Chủ động giải quyết các khó khăn thuộc thẩm quyền, không chuyển lên Trung ương những nội dung đã được phân cấp. Đối với vấn đề vượt thẩm quyền, phải báo cáo kịp thời, nêu rõ nguyên nhân, trách nhiệm và phương án đề xuất xử lý.
Tăng cường kiểm tra tại cơ sở; thực hiện nghiêm chế độ báo cáo và cập nhật dữ liệu. Gắn tiến độ ban hành văn bản, phân bổ vốn, thực hiện nhiệm vụ, giải ngân và chất lượng kết quả với trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, đơn vị và địa phương.
