Bánh củ chuối là món ăn đã gắn bó với đời sống của đồng bào Tày ở vùng cao từ nhiều đời nay. Nguyên liệu chính được lấy từ phần gốc của cây chuối rừng. Những củ chuối già sau khi đào về sẽ được tước bỏ lớp vỏ ngoài, thái lát mỏng rồi ngâm nước tro để loại bỏ nhựa chát. Sau nhiều lần rửa sạch, củ chuối được ninh nhừ và xay nhuyễn thành lớp bột dẻo mịn. Phần nhân bánh được làm từ đậu xanh, đồ chín rồi giã nhuyễn, trộn cùng đường để tạo vị ngọt bùi đặc trưng. Từng viên nhân được bọc trong lớp bột củ chuối, gói cẩn thận bằng lá chuối rừng trước khi đưa lên bếp hấp nhiều giờ liền.
Khi mở lớp lá chuối, mùi thơm dịu nhẹ lan tỏa, hòa quyện giữa vị dẻo của củ chuối, hương nếp mới và vị béo bùi của đậu xanh, tạo nên hương vị rất riêng của món bánh vùng cao. Gia đình bà Hà Thị Thuyền ở Bản Đồn đã gắn bó với nghề làm bánh củ chuối hàng chục năm nay. Những ngày đầu, gia đình bà chỉ làm vài mẻ nhỏ để bán cho khách qua lại trên tuyến Quốc lộ 3. Nhờ hương vị đặc trưng, bánh ngày càng được nhiều người biết đến và tìm mua. Từ đó, gia đình bà từng bước mở rộng sản xuất và phát triển thêm các sản phẩm nông sản, đặc sản địa phương.
Theo bà Thuyền, để làm ra chiếc bánh ngon, nguyên liệu phải được lựa chọn kỹ và trải qua nhiều công đoạn chế biến cầu kỳ: "Muốn bánh ngon thì phải chọn củ chuối già ở những gốc chuối to. Củ mang về phải làm sạch, luộc thật kỹ cho nhừ. Đến công đoạn pha chế, đường và nguyên liệu phải cân bằng nhau, khoảng 50-50 thì bột mới lên màu đẹp, bánh mới thơm và ngon".
Không ngọt gắt như nhiều loại bánh khác, bánh củ chuối chinh phục thực khách bởi vị ngọt thanh tự nhiên, độ dẻo mềm vừa phải và dư vị mộc mạc đặc trưng. Với nhiều người, đó không chỉ là món ăn mà còn là hương vị gợi nhớ về núi rừng và cuộc sống yên bình của đồng bào vùng cao.
Hiện nay, thôn Bản Đồn có hơn 40 hộ duy trì nghề làm bánh củ chuối để phục vụ khách dừng chân trên tuyến Quốc lộ 3. Mỗi ngày có khoảng hơn 2.000 chiếc bánh được bán ra thị trường. Từ một món ăn truyền thống của người Tày, bánh củ chuối giờ đây đã trở thành đặc sản được nhiều du khách lựa chọn làm quà khi đến với vùng đất này.
Anh Hà Ngọc Sáng - người dân thôn Bản Đồn cho biết: "Các loại bánh như bánh củ chuối ở đây đều là các sản phẩm từ người dân làm ra, rất sạch sẽ, đảm bảo an toàn thực phẩm. Bánh được nhiều du khách ở các tỉnh khác, miền Trung, miền Nam biết đến nhiều hơn cho nên các đơn hàng ngày càng nhiều hơn".
Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách khi đi qua Bản Đồn cũng dừng chân để thưởng thức và mua bánh về làm quà. Điều khiến nhiều người yêu thích không chỉ là vị bánh dẻo thơm mà còn bởi câu chuyện về sự sáng tạo của người dân vùng cao khi biến phần gốc chuối rừng tưởng như bỏ đi thành một đặc sản mang đậm bản sắc địa phương.
Anh Nguyễn Anh Tú, du khách Bắc Ninh chia sẻ: "Bánh củ chuối ở đây ăn rất ngon, lần nào có dịp qua đây thì tôi đều dừng xe và mua về ăn với làm quà. Bánh củ chuối, rồi cả cơm lam nữa, các bạn nhỏ nhà tôi rất thích những món này, cả hàng xóm tôi cũng nhờ mua cho họ".
Sự đón nhận của du khách đã tiếp thêm động lực để người dân Bản Đồn gìn giữ và phát triển nghề truyền thống. Từ vài hộ sản xuất nhỏ lẻ ban đầu, đến nay nghề làm bánh củ chuối đã trở thành sinh kế của hàng chục hộ dân trong thôn. Nhiều gia đình từng bước cải thiện thu nhập, xây dựng nhà cửa khang trang và có điều kiện chăm lo cho con em học hành.
Ông Vi Văn Tỳ (người dân Bản Đồn, xã Tân Kỳ) cho biết trải qua nhiều năm gìn giữ và phát triển, Bản Đồn hiện đã được công nhận là làng nghề truyền thống bánh củ chuối: "Khi được Nhà nước công nhận là làng nghề truyền thống, bà con chúng tôi rất phấn khởi. Đây là sự quan tâm, ghi nhận của Nhà nước đối với những người làm nghề. Nhờ gắn bó với nghề làm bánh củ chuối, đời sống của người dân trong thôn ngày càng khởi sắc, nhiều hộ trước đây còn khó khăn nay đã thoát nghèo, ổn định cuộc sống".
Từ những nguyên liệu quen thuộc của núi rừng, qua đôi bàn tay khéo léo và kinh nghiệm được truyền từ đời này sang đời khác, những chiếc bánh củ chuối dẻo thơm vẫn đều đặn được làm ra mỗi ngày. Không chỉ giúp người dân có thêm thu nhập, món bánh dân dã ấy còn góp phần lưu giữ nét đẹp văn hóa của đồng bào Tày vùng cao. Mỗi chiếc bánh vì thế không chỉ là thức quà quê mộc mạc mà còn mang theo hương vị của núi rừng, của tình đất, tình người nơi Bản Đồn hôm nay.
