Từ tuyệt vọng đến hy vọng
Từng nhiều lần vào Nam tìm kiếm trong vô vọng, gia đình anh Dương Trung Kiên ở xã La Hiên, tỉnh Thái Nguyên bất ngờ tìm thấy dấu tích người thân qua di vật phát hiện trong quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ. Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ bằng ADN đã thắp lại hy vọng đưa những người đã hy sinh trở về quê hương.
Anh Dương Trung Kiên, ở xóm Làng Lai, xã La Hiên, tỉnh Thái Nguyên cho biết gia đình có hai bác ruột là liệt sĩ Dương Văn Dũng và Dương Thế Hải. Mong muốn tìm kiếm, đưa hài cốt hai liệt sĩ về quê hương là tâm nguyện của bà nội anh và người bố đã tuổi cao, sức yếu. Khi các con trưởng thành, bốn anh em trong gia đình cùng tìm lại các mối quan hệ, nhân chứng từng biết nơi hai liệt sĩ hy sinh và an táng.
“Nhiều lần nhớ thương các con, bà bật khóc vì không biết phần mộ người thân ở đâu”, anh Kiên nhớ lại.
Với liệt sĩ Dương Thế Hải, gia đình tìm được một đồng đội cũ. Theo nhân chứng, ông từng đóng cọc, dựng biển tên tại vị trí chôn cất liệt sĩ bên bờ suối. Khoảng 3-4 năm trước, gia đình tìm đến khu vực này với sự hỗ trợ của cơ quan quân sự địa phương nhưng không thể xác định vị trí ngôi mộ do cảnh quan, dòng suối đã thay đổi.
Gia đình đã cùng ông Lê Văn Thuân trở lại khu vực gần sông Sa Thầy, nơi liệt sĩ hy sinh. Tuy nhiên, dòng sông xói lở, mở rộng đáng kể. Chứng kiến cảnh vật khác xưa, ông Thuân bật khóc, lo ngại nước đã cuốn trôi phần mộ đồng đội.
Hy vọng gần như khép lại cho đến khi cơ quan chức năng phát hiện một tấm nhôm khắc tên trong quá trình khai quật mộ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai để phục vụ giám định ADN.
Khi trở lại đối chiếu di vật, ông Lê Văn Thuân (81 tuổi, quê Thái Bình) nghẹn ngào nhận ra từng nét chữ do chính tay mình khắc cách đây 54 năm. Theo ông Thuân, tấm nhôm được tận dụng từ vỏ một quả pháo sáng của địch nhặt trên chiến trường. Ông dùng dụng cụ khắc tên, quê quán liệt sĩ Dương Văn Hải với hy vọng sau ngày hòa bình, người thân có thể tìm thấy phần mộ.
Qua thông tin về di vật, gia đình nhận ra dấu tích liên quan đến liệt sĩ Dương Thế Hải. Tìm hiểu thêm, anh Kiên mới biết ngôi mộ gia đình từng đến tìm đã được đơn vị chức năng quy tập về nghĩa trang từ lâu nhưng người thân không hay biết.
Giữa hàng trăm, hàng nghìn ngôi mộ chưa xác định danh tính, việc tìm thấy di vật còn lưu giữ được những nét khắc sau nhiều năm là may mắn lớn đối với gia đình.
Dấu tích từ ngôi mộ vô danh
Với liệt sĩ Dương Văn Dũng, anh ruột của liệt sĩ Dương Thế Hải, hành trình tìm kiếm cũng đầy gian nan. Theo lời một đồng đội, liệt sĩ Dũng là chiến sĩ đặc công, hy sinh trong nhiệm vụ bảo vệ mục tiêu cây cầu vào thời điểm sát ngày giải phóng. Tổ công tác có khoảng 6-7 người. Khi đến nơi làm nhiệm vụ, trời đã sáng, lực lượng chưa kịp ngụy trang thì bị đối phương phát hiện, pháo kích khiến nhiều chiến sĩ hy sinh, chỉ còn hai người sống sót.
Qua tìm hiểu, gia đình được biết phần mộ liệt sĩ Dũng nằm tại một nghĩa trang ở TP.HCM. Tuy nhiên, do đặc thù nhiệm vụ, giấy tờ tùy thân của các chiến sĩ có thể không còn đầy đủ. Thông tin trên bia mộ đôi khi chỉ ghi địa danh nơi phát hiện hoặc an táng, gây khó khăn cho việc xác định quê quán, danh tính.
Anh Kiên cho biết, có thời điểm gia đình gần như mất hy vọng tìm được cả hai bác. Người thân chỉ nghĩ nếu tìm được một liệt sĩ sẽ tiếp tục đến nơi người còn lại hy sinh, mang một nắm đất về quê hương để tưởng nhớ.
"Đang từ sự tuyệt vọng, nghĩ rằng bác đã bị dòng nước cuốn ra biển, đến nay gia đình có được thông tin và dấu tích như vậy là ngoài mong đợi. Đây là may mắn rất lớn, cũng nhờ Chiến dịch 500 ngày đêm của Nhà nước mà hy vọng của gia đình được thắp lại", anh Kiên chia sẻ.
Bà Phạm Thị Hạnh, mẹ anh Kiên, em của hai liệt sĩ, cho biết trước Chiến dịch 500 ngày đêm, gia đình từng tổ chức nhiều chuyến đi, trong đó có chuyến đi 16 ngày vào các tỉnh phía Nam tìm mộ liệt sĩ, có đồng đội cũ từ Kon Tum cùng tham gia xác minh nhưng không có kết quả.
Khi biết thông tin cơ quan chức năng khai quật mộ, phát hiện di vật được đăng tải trên mạng xã hội, gia đình lập tức vào tận nơi xác minh, đối chiếu. Qua làm việc với cơ quan chức năng, gia đình bước đầu xác định được vị trí liên quan đến liệt sĩ Dương Thế Hải. Hiện gia đình chờ kết quả giám định ADN để hoàn tất thủ tục, đưa hài cốt liệt sĩ về an táng tại quê nhà.
Đẩy mạnh tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ
Ông Trần Đức Tú, Phó Chủ tịch UBND xã La Hiên, tỉnh Thái Nguyên, cho biết thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm, cấp ủy, chính quyền địa phương đã xây dựng kế hoạch, triển khai đến các ban, ngành, đoàn thể và nhân dân.
Toàn xã hiện có 71 liệt sĩ. Qua rà soát, địa phương xác định hơn 49 trường hợp cần lấy mẫu sinh phẩm thân nhân phục vụ xác định danh tính bằng ADN. Đến nay, xã đã lấy được 37 mẫu; còn 12 trường hợp chưa thể lấy do không còn thân nhân để đối chiếu.
“Trường hợp liệt sĩ Dương Thế Hải là trường hợp duy nhất trên địa bàn xã bước đầu tìm được dấu tích qua di vật phát hiện trong quá trình khai quật. Gia đình đang phối hợp với cơ quan chức năng hoàn thiện các thủ tục, mong sớm đưa hài cốt liệt sĩ về quê hương”, ông Tú thông tin.
Cũng theo ông Trần Đức Tú, trong giai đoạn 2 của chiến dịch, xã La Hiên tiếp tục tăng cường tuyên truyền, vận động người dân cung cấp thông tin; rà soát hồ sơ, thu thập mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Với gia đình anh Dương Trung Kiên, hành trình tìm kiếm hai người bác đã kéo dài qua nhiều thế hệ. Những di vật còn sót lại từ chiến tranh cùng sự vào cuộc của cơ quan chức năng đang mở ra cơ hội đưa những người con ưu tú của quê hương trở về bên gia đình sau nhiều năm nằm lại nơi chiến trường.
