Video: 31 cô trò và ‘lớp học vĩnh hằng’ sau trận bom năm 1966.
Trong không gian nghĩa trang rộng hơn 1.000m² tại thôn An Tiêm 3, xã Thụy Dân, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình cũ (nay là xã Tây Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên), phần mộ cô giáo, liệt sỹ Bùi Thị Thanh Xuân được đặt ở vị trí trung tâm, hai bên là 30 ngôi mộ học sinh xếp thành hàng lối ngay ngắn như những dãy bàn học.
Nơi đây không chỉ là chốn an nghỉ của 31 cô trò mà còn là một chứng tích đặc biệt của chiến tranh, gợi nhắc ký ức đau thương chưa bao giờ phai nhạt.
Ký ức bom rơi đau thương
Sau khi thắp nén hương lên ngôi mộ cô giáo liệt sĩ Bùi Thị Thanh Xuân và 30 học sinh, ông Nguyễn Văn Bốn (76 tuổi, cựu học sinh trường cấp 2 Thụy Dân) bồi hồi nhớ lại ký ức kinh hoàng năm xưa.
“Tôi nghĩ, cả nước ta không có ngôi trường nào bị giặc Mỹ giết nhiều như thế này. Tôi rất thương tiếc các bạn, đau xót lắm!”, ông Bốn nói.
Khoảng 10h30 ngày 21/10/1966, khi 56 học sinh lớp 7 đang chăm chú nghe giảng, tiếng máy bay gầm rú bất ngờ vang lên từ hướng biển Thái Bình (cũ) vào đất liền. Cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân (SN 1942) lập tức dừng bài, hô học sinh chạy ra hầm trú ẩn.
“Lúc ấy 3 anh em chúng tôi gồm anh Thạch, anh Nhưỡng và tôi ngồi cùng một bàn phía cuối lớp chưa kịp chạy ra. Cô giáo bảo ”thôi các em nằm lại bên trong lớp“ nên chúng tôi nằm lại dưới gầm bàn.
Trường lúc đó chỉ có một dãy nhà. Chúng ném 2 quả bên phải, bên trái, 2 quả đằng trước, đằng sau làm toàn bộ ngôi trường sập xuống. Anh Nhưỡng chết ngay tại chỗ, anh Thạch bị hất tung lên, bị thương ở đầu, còn tôi thì bị hất ngược lại, ngất đi”, ông Bốn kể lại.
Chỉ trong tích tắc, cả lớp học bị vùi lấp dưới đống đổ nát. 31 con người, gồm cô giáo và 30 học sinh tuổi từ 13 đến 16 đã vĩnh viễn nằm lại.
Ngay sau đó, người dân địa phương chạy đến lật tung đống đổ nát để tìm kiếm nạn nhân. Ông Bốn được đưa đi cấp cứu kịp thời nên may mắn sống sót.
Sau này, ông mới biết toàn bộ 30 bạn học, trong đó có 12 nữ sinh, đã thiệt mạng do sức ép bom.
“Sau lần thứ nhất chúng ném 4 quả bom cỡ lớn xuống trường, người dân trong làng chạy ra lật tung đống đổ nát để tìm kiếm cô giáo và các học sinh gặp nạn. Ít phút sau, 2 chiếc máy bay Mỹ còn trở lại quần thảo, có thể do chúng bay trinh sát, chứ nếu chúng tiếp tục ném bom xuống khu vực này thì có lẽ con số thương vong sẽ rất nặng nề”, ông Bốn nhớ lại.
Đặc biệt, khi thi thể cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân được tìm thấy, cô vẫn ôm chặt hai học sinh trong vòng tay.
Ở tuổi 24, cô ra đi khi người con đầu lòng chưa đầy 3 tuổi và đang mang thai con thứ hai. Sự ra đi của cô giáo trẻ và 30 học sinh đã để lại nỗi đau không gì bù đắp cho gia đình, người thân và cả cộng đồng.
Theo tư liệu lưu trữ, vụ ném bom trường cấp 2 Thụy Dân đã gây chấn động dư luận trong và ngoài nước. Ngay sau khi sự việc xảy ra, Bộ Ngoại giao, Bộ Giáo dục cùng nhiều tổ chức đã lên án mạnh mẽ, trong khi báo chí đồng loạt đăng tải bài viết tố cáo tội ác, kêu gọi đấu tranh vì 31 cô trò.
Lớp học không bao giờ tan
Sau chiến tranh, thi hài các nạn nhân được an táng tại Nghĩa trang Đồng Nương.
Ngày 20/6/1969, cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân được Nhà nước công nhận là liệt sĩ và cấp Bằng tổ quốc ghi công “vì đã hy sinh cho tổ quốc trong khi làm nhiệm vụ chống Mỹ cứu nước”.
Đến tháng 2/2004, Nghĩa trang 21/10 được xây dựng với sự chung tay của ngành giáo dục và chính quyền địa phương.
Toàn bộ không gian nghĩa trang được thiết kế như một lớp học: mộ cô giáo ở giữa, 30 ngôi mộ học sinh xếp thành các hàng dọc hai bên.
Đài tưởng niệm cao 14 bậc được tạo hình như một trang sách mở, ở giữa là ngòi bút và ngọn lửa. Ở đáy bút là một lư hương biểu tượng hình lọ mực, dưới cùng là dải khăn quàng đỏ.
Gần 60 năm trôi qua, nơi đây không chỉ là nơi an nghỉ mà còn là biểu tượng của ý chí kiên cường và tinh thần hiếu học - một lớp học không bao giờ khép lại.
Lá thư chưa kịp gửi
Cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân sinh ngày 4/10/1942 tại thôn Diêm Điền, xã Thụy Hà, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (cũ). Mồ côi cha từ nhỏ, mẹ tật nguyền, cô lớn lên trong sự đùm bọc của người chị gái tần tảo.
Nhờ thông minh, ham học, cô thi đỗ và tốt nghiệp Trường Sư phạm Thái Bình, rồi về giảng dạy tại các trường cấp 2 Thụy Phong, Thụy Dân. Dù gia đình còn nhiều khó khăn, cô vẫn chấp nhận xa chồng, xa con nhỏ để gắn bó với nghề dạy học, theo đuổi ước mơ “trồng người”.
Tại Trường THCS Thụy Dân, một phòng truyền thống được dành riêng để lưu giữ kỷ vật của cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân.
Những cuốn giáo án, chiếc hòm đựng sách, bộ quần áo, những bức ảnh đen trắng… vẫn được gìn giữ cẩn thận, tái hiện lại cuộc đời và ký ức của cô cùng các học sinh.
Một trong những kỷ vật đặc biệt là chiếc túi xách của cô - hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Quân khu 3 để giới thiệu tới công chúng về câu chuyện về một nhà giáo trẻ nhiệt huyết, tận tâm đã hy sinh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Đáng chú ý, trong cuốn nhật ký của cô Bùi Thị Thanh Xuân có dòng lưu bút: “... Để sánh vai với người chiến sĩ ở trận tuyến giết giặc cứu nước thì ở hậu phương, ở mái trường thân yêu này, đêm - ngày mình sẽ miệt mài bên trang giáo án, quyết tâm đóng góp công sức của mình làm cho sự nghiệp trồng người ngày càng thêm thay da, đổi thịt...”.
Ngoài các kỷ vật trên, còn có bức thư cô viết cho chồng nhưng chưa kịp gửi:
“Anh yêu quý của em!
Rét mới, đêm không ngủ được. Em trở dậy biên thư cho anh đây. Hôm qua, Chủ nhật, anh có về thăm con không? Xa xôi, em đã hình dung được nỗi vất vả của anh: trời rét, đường lầy lội.
Không hiểu sao mấy đêm nay, em thao thức không ngủ được. Nghe thấy gà gáy nửa đêm mà em vẫn không chợp được mắt. Em chỉ hình dung thấy con trước mặt. Em nhớ và thương nó quá. Chưa đầy ba tuổi mà đã phải xa bố, xa mẹ, sống trong tình thương của ông bà.
Mấy hôm nay, nghe tin máy bay quần Nam Hà nhiều, em càng nhớ điên lên; chẳng đứng ngồi đâu yên.
Hôm nay 17, có thể 15 hoặc 20 hôm nữa sẽ được nghỉ mùa. Em sẽ về thăm con... Kể ra thì rất buồn, rất nhớ nhưng vì thời chiến cũng phải chịu vậy. Cách đây sáu hôm, nó đã đánh Diêm Điền nhưng không chết ai. Chỗ em vẫn yên ổn, thỉnh thoảng nó bay qua nhưng không ở trên đầu...”.
Gần 60 năm trôi qua, lớp học năm ấy đã khép lại trong bom đạn, nhưng “lớp học” ở Nghĩa trang 21/10 vẫn còn đó.
Không còn bảng đen, phấn trắng, nhưng mỗi nén hương được thắp lên vẫn nhắc nhớ một bài học chưa bao giờ khép lại - bài học về mất mát, về ký ức và về giá trị của hòa bình hôm nay.
