
Trước thềm Diễn đàn “Lắng nghe nông dân nói” năm 2026, vấn đề bảo vệ môi trường, thúc đầy nông nghiệp tuần hoàn được nhiều người đặc biệt quan tâm, để hiểu rõ hơn, phóng viên có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Minh, đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm tại Việt Nam.
PV: Thưa ông, ông kỳ vọng gì ở Diễn đàn “Lắng nghe nông dân nói” năm 2026? Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đâu là những khó khăn lớn nhất trong công tác quản lý chất thải, nước thải chăn nuôi gắn với phát triển nông nghiệp tuần hoàn hiện nay?
Ông Nguyễn Văn Minh: Tôi rất trông chờ vào Diễn đàn lần này. Đây là một diễn đàn quan trọng để người nông dân, doanh nghiệp được trực tiếp bày tỏ những kiến nghị, đề xuất với các đồng chí lãnh đạo. Từ thực tiễn hoạt động sản xuất, kinh doanh, chúng tôi mong muốn những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp và người nông dân được nhìn nhận đầy đủ, từ đó có những giải pháp tháo gỡ thiết thực, tạo điều kiện cho sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững.
Qua thực tiễn triển khai, chúng tôi nhận thấy có 5 điểm nghẽn lớn cần được quan tâm tháo gỡ. Thứ nhất, chưa phân định và áp dụng thống nhất giữa hoạt động xả thải và tái sử dụng nước thải. Hiện nay, QCVN 62:2025/BTNMT điều chỉnh nước thải chăn nuôi khi xả vào nguồn nước tiếp nhận; trong khi QCVN 01-195:2022/BNNPTNT điều chỉnh nước thải chăn nuôi sử dụng cho cây trồng.
Tuy nhiên, trong quá trình hoàn thiện và áp dụng các quy định pháp lý tại nhiều địa phương, vẫn xuất hiện cách hiểu yêu cầu một dòng nước được tái sử dụng phải đồng thời đáp ứng cả hai quy chuẩn. Thậm chí, mỗi địa phương lại có cách áp dụng khác nhau. Điều này khiến doanh nghiệp phát sinh thêm chi phí, giảm động lực đầu tư vào các mô hình tuần hoàn, đồng thời tạo ra những rủi ro pháp lý không đáng có.
Thứ hai, kinh tế tuần hoàn đang bị giới hạn bởi hàng rào dự án. Thông tư số 12/2021/TT-BNNPTNT quy định nước thải chăn nuôi trang trại sau xử lý được sử dụng để tưới cho cây trồng hoặc mục đích khác trong khuôn viên trang trại. Trong khi đó, trên thực tế, các vùng trồng ngô, sắn, chuối, cỏ và cây nguyên liệu thường nằm ngoài phạm vi dự án chăn nuôi, thuộc quyền quản lý, sử dụng của hộ dân, hợp tác xã hoặc một pháp nhân khác. Nếu chỉ cho phép tuần hoàn trong khuôn viên trang trại thì rất khó hình thành chuỗi liên kết chăn nuôi – trồng trọt trên quy mô lớn. Kinh tế tuần hoàn không thể chỉ tuần hoàn trong hàng rào trang trại.
Thứ ba, quy định về phương pháp “tưới gốc” còn quá hẹp, chưa phù hợp với thực tế sản xuất. Quy định hiện hành xác định nước thải chăn nuôi sử dụng cho cây trồng theo hình thức tưới vào vùng rễ quanh gốc cây. Tuy nhiên, cách tiếp cận này chưa phù hợp với nhiều loại cây trồng và phương thức canh tác như lúa, cỏ, cây gieo sạ, tưới rãnh, tưới nhỏ giọt ngầm hoặc tưới cơ giới. Theo chúng tôi, việc đánh giá mức độ an toàn cần căn cứ vào chất lượng nước, loại cây trồng, phương pháp tưới và mức độ tiếp xúc, thay vì giới hạn trong một phương pháp duy nhất.
Thứ tư, quản lý vẫn thiên về kiểm soát nồng độ, chưa đánh giá đầy đủ tải lượng dinh dưỡng và chương trình tưới theo mùa vụ. Một dòng nước có thể đạt quy chuẩn tại thời điểm lấy mẫu, nhưng nếu sử dụng quá lượng, không đúng mùa vụ hoặc không có đủ năng lực lưu chứa thì vẫn có nguy cơ gây chảy tràn, dư thừa nitơ, phospho, ảnh hưởng đến cây trồng và môi trường. Vì vậy, doanh nghiệp và trang trại cần xây dựng đề án tưới tiêu cụ thể, trong đó xác định rõ diện tích, loại cây, mùa vụ, lượng nước sử dụng, tải lượng dinh dưỡng và cam kết tuân thủ, chịu trách nhiệm trước pháp luật. Đối với phân rắn, bùn và các sản phẩm sau biogas, cũng cần có tiêu chí rõ ràng hơn để chuyển từ trạng thái chất thải thành nguyên liệu hữu cơ, phân bón hoặc sản phẩm tuần hoàn đáp ứng yêu cầu chất lượng.
Thứ năm, trách nhiệm trong chuỗi chưa được phân định rõ, trong khi động lực đầu tư của doanh nghiệp chưa tương xứng. Hiện nay, trách nhiệm giữa chủ trang trại, đơn vị vận chuyển và chủ vùng trồng chưa được phân định thật rõ. Hoạt động lấy mẫu, khai báo, báo cáo có thể còn trùng lặp, trong khi doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực rất lớn cho hệ thống tách ép, biogas, hồ chứa, đường ống, quan trắc và hệ thống tưới. Đây là những khoản đầu tư dài hạn, đòi hỏi hành lang pháp lý ổn định và cơ chế khuyến khích đủ mạnh để doanh nghiệp yên tâm triển khai.
PV: Từ 5 điểm nghẽn trên, doanh nghiệp của ông đề xuất những giải pháp cụ thể nào để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người nông dân?
Ông Nguyễn Văn Minh: Chúng tôi kiến nghị 5 nhóm giải pháp. Một là, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần ban hành hướng dẫn áp dụng thống nhất trên toàn quốc, theo nguyên tắc: “Một dòng nước - một mục đích - một cơ chế quản lý”. Cụ thể, nước thải xả vào nguồn tiếp nhận thì áp dụng QCVN 62:2025/BTNMT. Nước sau xử lý được sử dụng thực sự cho cây trồng thì áp dụng QCVN 01-195:2022/BNNPTNT. Không nên áp dụng chồng hai quy chuẩn cho cùng một dòng nước và cùng một mục đích sử dụng.
Hai là, sửa đổi Thông tư số 12/2021/TT-BNNPTNT và QCVN 01-195:2022/BNNPTNT, theo hướng cho phép nước thải sau xử lý được sử dụng cả trong và ngoài dự án chăn nuôi. Doanh nghiệp cần được phép chuyển giao nguồn nước này cho hộ dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trồng trọt và các vùng nguyên liệu, với điều kiện có đề án tưới tiêu cụ thể, đáp ứng yêu cầu an toàn môi trường. Đồng thời, cần thay quy định bắt buộc “tưới gốc” bằng quy định cho phép áp dụng phương pháp tưới phù hợp với từng loại cây trồng, chất lượng nước và mức độ rủi ro.
Ba là, chuyển từ quản lý nặng về thủ tục sang quản lý theo kết quả và mức độ an toàn thực tế. Mỗi dự án cần xây dựng kế hoạch quản lý nước và dinh dưỡng, xác định rõ diện tích sử dụng, loại cây trồng, mùa vụ, lượng nước, tải lượng nitơ và phospho trên mỗi hecta, năng lực lưu chứa cũng như các biện pháp phòng ngừa chảy tràn. Đối với phân rắn, compost và sản phẩm sau biogas, cần xây dựng các tiêu chí chất lượng, tiêu chuẩn rõ ràng để có cơ sở công nhận, lưu hành và sử dụng làm nguyên liệu bón cho cây trồng.
Bốn là, phân định trách nhiệm theo từng điểm kiểm soát và đẩy mạnh số hóa truy xuất dữ liệu. Chủ trang trại, doanh nghiệp cần chịu trách nhiệm toàn diện về chất lượng nước tái sử dụng; bảo đảm vận chuyển không rò rỉ, đúng tuyến, đúng đối tượng; đồng thời kiểm soát liều lượng, thời điểm và phương pháp sử dụng. Cùng với đó, cần thực hiện nguyên tắc: “Một lần lấy mẫu - một bộ dữ liệu - nhiều cơ quan cùng sử dụng, giám sát”. Cách làm này vừa giảm thủ tục hành chính, vừa nâng cao hiệu quả quản lý và tránh tình trạng doanh nghiệp phải thực hiện nhiều lần những yêu cầu có nội dung tương tự.
Năm là, xây dựng chính sách khuyến khích các mô hình chăn nuôi – trồng trọt tuần hoàn trong giai đoạn 2027-2030. Nhà nước cần có cơ chế tín dụng xanh, hỗ trợ xây dựng hạ tầng đường ống, hồ chứa, hệ thống tưới tiết kiệm và quan trắc môi trường. Đồng thời, khuyến khích sử dụng nước thải, chất thải chăn nuôi sau xử lý để phục vụ canh tác, cải tạo đất, giảm sử dụng phân bón hóa học và nâng cao năng suất cây trồng. Tuy nhiên, các chính sách ưu đãi phải gắn với kết quả được kiểm chứng. Doanh nghiệp và trang trại phải chịu trách nhiệm toàn diện. Trường hợp chuyển giao sai mục đích hoặc để xảy ra ô nhiễm phải bị thu hồi ưu đãi và xử lý nghiêm theo quy định.
PV: Vậy doanh nghiệp cam kết như thế nào về trách nhiệm bảo vệ môi trường khi được tạo điều kiện mở rộng các mô hình tái sử dụng chất thải chăn nuôi?
Ông Nguyễn Văn Minh: Doanh nghiệp cam kết chịu trách nhiệm về chất lượng chất thải, nước thải tại điểm kiểm soát; minh bạch dữ liệu; đầu tư công nghệ; giám sát bên tiếp nhận và chủ động khắc phục khi xảy ra sự cố. Đổi lại, điều chúng tôi mong muốn là có một hành lang pháp lý thống nhất, ổn định, dễ thực hiện và có tính khuyến khích đối với những doanh nghiệp làm đúng, làm thật.
Thông điệp mà chúng tôi muốn gửi tới Diễn đàn là: Chúng ta không hạ chuẩn môi trường, không hợp thức hóa việc xả thải, nhưng phải mở đường để nước, chất hữu cơ, dinh dưỡng và năng lượng từ hoạt động chăn nuôi được tái sử dụng an toàn, có kiểm soát và tạo ra giá trị mới. Đã đến lúc cần chuyển từ tư duy “xử lý chất thải chăn nuôi” sang tư duy “quản trị tài nguyên từ chăn nuôi”. Với công nghệ xử lý và tái sử dụng nước thải, chúng ta có thể biến chất thải thành tài nguyên, kết nối hoạt động chăn nuôi với trồng trọt, qua đó phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, bền vững.
PV: Ông kỳ vọng những kiến nghị này sẽ được giải quyết như thế nào thông qua Diễn đàn năm nay?
Ông Nguyễn Văn Minh: Chúng tôi kỳ vọng các kiến nghị từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh sẽ được các cơ quan quản lý tiếp nhận, nghiên cứu và cụ thể hóa thành những chính sách phù hợp. Điều quan trọng nhất là cần tạo được cơ chế để doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân cùng tham gia vào chuỗi sản xuất tuần hoàn. Khi hành lang pháp lý rõ ràng, trách nhiệm được phân định minh bạch và có chính sách khuyến khích phù hợp, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư công nghệ, người nông dân có thêm nguồn lực phục vụ sản xuất, còn môi trường được bảo vệ tốt hơn. Chúng tôi mong muốn những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc, tuân thủ quy định và có trách nhiệm với môi trường sẽ được tạo điều kiện để phát triển, nhân rộng các mô hình hiệu quả.
PV: Xin cảm ơn ông!








