Ukraine và Iran, hai quốc gia đang trong tình trạng chiến tranh với các cường quốc hạt nhân, đã tiến sát đến bờ vực xung đột nguy hiểm với nhau trong những ngày gần đây, khi Ukraine tấn công một tàu chở hàng thương mại của Iran trên Biển Caspi.
Vụ tấn công đã khiến một thủy thủ dân sự người Iran thiệt mạng. Ukraine cáo buộc con tàu đang vận chuyển thiết bị quân sự đến Nga. Iran đã cân nhắc việc trả đũa, nhưng các nhà ngoại giao hai bên đã xoa dịu cuộc khủng hoảng thông qua một cuộc điện đàm.
Theo New York Times, đối với các nhà phân tích theo dõi sát sao hai cuộc xung đột tại Iran và tại Ukraine, việc bạo lực leo thang giữa Ukraine và Iran chỉ là vấn đề thời gian. Câu hỏi hiện đang đặt ra cho các chính phủ trên toàn cầu là liệu các cuộc chiến đó có đang hội tụ hay không, và khi nào thì điểm nóng tiếp theo có thể xảy ra.
Nếu các cuộc xung đột hội tụ một cách trực tiếp hơn, kết quả có thể rất thảm khốc, với nhiều quốc gia, bao gồm cả Mỹ và Nga, tham gia cuộc chiến tranh công khai trải rộng khắp lúc địa Á - Âu đến Trung Đông.
Cả hai cuộc xung đột vốn đều đã lôi kéo vô số quốc gia nhập cuộc ở các mức độ khác nhau. Với sự hỗ trợ của Mỹ và châu Âu, Ukraine đã đối phó với cuộc tiến công toàn diện của Nga kể từ năm 2022, trong khi Iran và Triều Tiên được cho là đã gửi vũ khí để hỗ trợ quân đội Nga. Riêng Triều Tiên và Nga đã công khai thừa nhận việc binh sĩ Triều Tiên hỗ trợ Nga tại mặt trận Kursk.
Hồi tháng 2/2026, Iran cũng bị cuốn vào một cuộc chiến tranh toàn diện khi Mỹ và Israel tấn công nước này. Theo một thống kê, ít nhất 17 quốc gia - bao gồm Saudi Arabia, Qatar, Jordan, Lebanon và Iraq - đã tham gia xung đột này ở các mức độ.
“Trên thực tế, hai cuộc xung đột ở Ukraine và Iran đã đan xen vào nhau ngay từ khi Nga bắt đầu cuộc tiến công Ukraine năm 2022”, Alina Polyakova - Chủ tịch Trung tâm Phân tích chính sách châu Âu, một nhóm nghiên cứu ở Washington, cho biết.
Quan hệ chặt chẽ giữa Nga và Iran
Nga và Iran có mối quan hệ đối tác lâu dài, và cả hai đều đứng về cùng một phía trong các cuộc chiến gần đây, bao gồm cả nội chiến ở Syria. Vì vậy, có lẽ không có gì đáng ngạc nhiên nếu Iran hỗ trợ vũ khí cho Nga.
Iran được cho là đã gửi máy bay không người lái (UAV) và chuyên gia huấn luyện về UAV đến làm việc với quân đội Nga ở Crimea, bán đảo mà Nga sáp nhập từ Ukraine năm 2014. Mối quan hệ cộng sinh này thể hiện rõ qua tính chất khép kín của mối quan hệ đối tác đó: Nga đã cải tiến UAV của Iran, bắt đầu sản xuất hàng loạt và hiện được cho là đang gửi các phiên bản mới cho Iran sử dụng. Chính phủ Mỹ cũng cho rằng Iran đã cung cấp tên lửa đạn đạo cho Nga.
Trong cuộc chiến ở Trung Đông, Nga được cho đã cung cấp cho Iran thông tin tình báo thu thập được từ vệ tinh về các mục tiêu quân sự của Mỹ trong khu vực. Các quan chức Mỹ cho biết, các cuộc tấn công gần đây của Iran nhằm vào quân đội và các địa điểm quân sự của Mỹ chính xác hơn và gây thương vong nhiều hơn là nhờ yếu tố đó. Một cuộc tấn công của cuối tháng 7 đã giết chết 3 binh sĩ Mỹ ở Jordan. Nga không đưa ra bình luận về các cáo buộc này.
Trong khi đó, William B. Taylor - cựu đại sứ Mỹ tại Ukraine dưới thời chính quyền Tổng thống Bush và Obama và là người đứng đầu đại sứ quán ở Kiev dưới thời chính quyền ông Trump đầu tiên, cho biết các cuộc chiến “chồng chéo nhưng không hợp nhất”.
Ông nói: “Ukraine đang tập trung duy nhất vào việc vô hiệu hóa cuộc tiến công của Nga, bằng mọi cách có thể”. Điều đó bao gồm việc sử dụng các biện pháp quân sự để cắt đứt sự hỗ trợ mà các quốc gia khác đang cung cấp cho Nga.
“Ukraine không tìm kiếm xung đột với Iran nhưng buộc phải hành động để cắt đứt sự hỗ trợ cho Nga từ bất cứ nguồn nào”, ông Taylor nói thêm.
Hiện chưa rõ liệu một cuộc tấn công tương tự có thể tái diễn hay không.
Kiev và Tel Aviv tích cực tìm kiếm hỗ trợ từ Mỹ
Đại sứ Ukraine tại Washington, Olha Stefanishyna, cho biết tại một cuộc họp báo mới đây do tờ Christian Science Monitor tổ chức rằng chính sách của chính phủ Ukraine không phải là cố gắng liên kết hai cuộc chiến. Bà nói rằng vụ tấn công gần đây vào tàu của Iran là “ngoài ý muốn”.
Công nghệ UAV và chống UAV là trọng tâm trong xung đột ở Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky của Ukraine hồi tháng 3 cho biết ông đang cử hơn 200 chuyên gia quân sự đến Trung Đông để giúp các nước ở đó tự vệ trước UAV của Iran.
Tuy nhiên, ông Zelensky đã cố gắng lập luận rằng hai cuộc chiến có một số yếu tố chung. Mới đây, ông nói rằng Ukraine sẵn sàng chia sẻ với các đồng minh phương Tây thông tin tình báo cho thấy Nga đang cung cấp cho Iran thông tin vệ tinh về các quốc gia Arab vùng Vịnh và các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực.
Ngay sau khi xung đột Ukraine bắt đầu, Tổng thống Zelensky đã tìm kiếm sự giúp đỡ từ Israel. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vẫn giữ lập trường trung lập về cuộc chiến này, cẩn trọng không làm tổn hại mối quan hệ giữa ông với Tổng thống Nga Putin. Năm ngoái (2025), Israel đã gửi một hệ thống tên lửa phòng không Patriot được tân trang lại cho Ukraine, nhưng chỉ sau khi chính quyền Mỹ cố gắng đạt được điều đó.
Các nhà lãnh đạo Zelensky và Netanyahu đã bắt tay và nói chuyện với nhau tại lễ tang của Thượng nghị sĩ Mỹ Lindsey Graham ở Washington. Đây là lần đầu tiên họ gặp mặt trực tiếp sau gần 3 năm. Cả hai đều đến Nhà Trắng để có các cuộc hội đàm riêng với Tổng thống Trump.
Một số nhà phân tích từng chỉ trích các cuộc chiến tranh của Mỹ, bao gồm cả cuộc chiến ở Iran, đã cảnh báo rằng chính quyền ông Trump cần phải thận trọng về khả năng cả ông Zelensky và ông Netanyahu đều tìm cách làm sâu sắc thêm sự can thiệp của Mỹ vào các cuộc xung đột.
“Ông Trump nên cảnh giác khi các ông Zelensky và Netanyahu đến Washington với thái độ tìm kiếm sự giúp đỡ”, Andrew Day - biên tập viên cấp cao của tờ The American Conservative, đã viết trong tuần này. “Cả hai sẽ thúc đẩy tăng cường viện trợ quân sự từ Mỹ, và cả hai sẽ trình bày các yêu cầu của họ như thể là phục vụ lợi ích của chính Mỹ”.
Trita Parsi - đồng sáng lập của Viện Quincy, thì viết rằng ông Zelensky có thể đạt được một “bước đột phá chiến lược” với “nước cờ nguy hiểm” là cố gắng thuyết phục Washington rằng hai cuộc chiến này có liên quan mật thiết với nhau.
Tuy nhiên, các nhà phân tích khác cho rằng Mỹ nên tăng cường cam kết với Ukraine và Israel để có thể đứng vững hơn trước một liên minh đối phó Mỹ mà họ cho rằng bao gồm Nga, Trung Quốc, Iran và Triều Tiên. Quan điểm này trải rộng trên toàn bộ giới chính trị ở Washington và bắt nguồn từ chính sách đối ngoại truyền thống, nhưng đã được ủng hộ mạnh mẽ hơn vào cuối nhiệm kỳ của chính quyền Tổng thống Mỹ Biden.
