Trong bối cảnh xã hội thay đổi, làm thế nào để giữ gìn sự tôn trọng trong quan hệ thầy trò, đồng thời giúp học sinh trưởng thành về nhân cách, biết kiểm soát cảm xúc và chịu trách nhiệm với hành động của mình?
Đây không chỉ là câu chuyện của một cá nhân, mà còn là vấn đề đặt ra đối với gia đình và nhà trường trong công tác giáo dục hiện nay.
Tôn trọng, thấu hiểu – nền tảng của mối quan hệ thầy trò
Ngày 19/10, tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi, Hà Nội một nam sinh lớp 12 bất ngờ hành hung cô giáo trong giờ học, khiến cô bị tổn hại sức khỏe 12%. Đoạn video trích xuất từ camera lớp học về sự việc lan truyền trên mạng xã hội khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng.
“Em cảm thấy rằng là khi xảy ra mâu thuẫn, trước hết học sinh cần điều tiết được cảm xúc của bản thân, cần giữ được sự bình tĩnh và lời nói để trước khi quá tức giận và xảy đến những hành động đáng tiếc. Nếu cảm thấy quá tức giận, em nghĩ cách phù hợp nhất là có thể xin phép thầy cô ra khỏi lớp lúc đó và điều tiết lại cảm xúc cho bản thân mình. Và sau đó khi mà bình tĩnh hơn thì có thể trao đổi tiếp với cô về vấn đề đã và đang xảy ra trước đó. Và em nghĩ là cũng cần có sự phối hợp từ giáo viên để vấn đề có thể giải quyết cách thỏa đáng nhất”, em Lê Lan Hà, một học sinh cấp 3 trên địa bàn Hà Nội chia sẻ.
Từ góc nhìn của học sinh, việc có bất đồng với thầy cô không phải là điều hiếm gặp. Thế nhưng điều quan trọng là cách mỗi người phản ứng trước bất đồng ấy. Khi cảm xúc vượt khỏi tầm kiểm soát, một lời nói hay hành động thiếu suy nghĩ có thể gây ra hậu quả lớn hơn rất nhiều so với mâu thuẫn ban đầu.
Với người giáo viên, mỗi ngày đứng lớp không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà còn là quá trình đồng hành, uốn nắn và giúp học sinh trưởng thành. Tuy nhiên, để làm được điều đó, người thầy cũng cần hiểu tâm lý học sinh, tìm được cách ứng xử phù hợp với những thay đổi của thế hệ trẻ.
Thầy Nguyễn Tiến Phúc, giáo viên Trường Tiểu học Bố Hạ, phường Bố Hạ, thành phố Bắc Ninh, cho rằng mục tiêu của người giáo viên là giúp học sinh hiểu điều hay lẽ phải, trở thành người tử tế. Dù ở thời kỳ nào, thầy và trò vẫn cần có sự tôn trọng lẫn nhau, lắng nghe và thấu hiểu.
Sự tôn trọng trong quan hệ thầy trò không có nghĩa là học sinh không được nêu ý kiến hay bày tỏ sự không đồng tình. Ngược lại, các em cần được lắng nghe, được giải thích và được hướng dẫn cách thể hiện quan điểm phù hợp. Nhưng quyền bày tỏ ý kiến không đồng nghĩa với quyền xúc phạm hay sử dụng bạo lực với người khác. Theo thầy Nguyễn Tiến Phúc, áp lực đối với giáo viên hiện nay không chỉ đến từ việc giảng dạy, mà còn từ yêu cầu nắm bắt tâm lý học sinh, phối hợp với phụ huynh và thận trọng trong cách ứng xử, nhất là khi mọi tình huống trong trường học có thể nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội.
"Ngoài việc dạy học, mình còn phải hiểu tâm lý học sinh, phối hợp với phụ huynh. Trong thời đại mạng xã hội thì cách xử lý một tình huống nào đó thì cũng cần phải thận trọng hơn. Đôi khi mình muốn nhắc nhở học sinh để tốt hơn, nhưng cũng phải nghĩ xem nói thế nào để các em hiểu mà các em lại không bị tổn thương. Chúng tôi cũng chỉ mong là được phụ huynh và xã hội thấu hiểu, chia sẻ nhiều hơn để thầy cô có thể yên tâm công tác, làm tốt các công việc của mình và vẫn giữ được niềm vui, niềm hạnh phúc khi đứng trên bục giảng", Thầy Nguyễn Tiến Phúc cho biết.
Giáo dục đạo đức cần sự đồng hành từ gia đình, nhà trường và xã hội
Trao đổi với phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia, chuyên gia giáo dục Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho rằng vụ việc tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi khiến ngành giáo dục và xã hội bất ngờ. Từ sự việc này, cần nhìn nhận lại vai trò phối hợp giữa các chủ thể trong quá trình giáo dục học sinh.
“Nhà trường, gia đình và xã hội phải có một mối liên hệ khăng khít với nhau. Ba đối tượng này đều được gọi là chủ thể của quá trình giáo dục và học tập. Cho nên trước hết, mối liên kết phối hợp giữa gia đình và nhà trường chắc chắn là chưa đến nơi đến chốn. Về nhà trường, theo tôi cũng phải nghiêm khắc nhìn nhận lại, đánh giá lại trong cái quá trình mình tổ chức thực hiện các chủ thể như thế nào trong thời gian qua. Còn gia đình cũng chưa chăm lo đến học tập và tu dưỡng của con cái mình”.
Theo chuyên gia Đặng Tự Ân, giáo dục học sinh không thể chỉ tập trung vào kiến thức văn hóa mà cần chú trọng hơn đến giáo dục đạo đức và nhân cách. Bởi một học sinh có thể đạt kết quả tốt trong học tập, nhưng để trưởng thành và sống có trách nhiệm, các em còn cần được rèn luyện lòng yêu thương, sự cảm thông, khả năng ứng xử và ý thức tôn trọng người khác.
Chuyên gia giáo dục Đặng Tự Ân, Giám đốc Quỹ Hỗ trợ đổi mới giáo dục Việt Nam, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo
Bên cạnh đó, giáo dục trong gia đình là gốc rễ trong hình thành nhân cách. Khi cha mẹ đồng hành, uốn nắn và hướng dẫn cách con kiểm soát cảm xúc, cách bày tỏ quan điểm, sẽ giúp trẻ nhận thức được đúng- sai, những giới hạn và có cách ứng xử phù hợp. Giáo dục gia đình cũng mang tính quyết định đến đạo Đức học sinh.
Từ góc nhìn này, giáo dục đạo đức không nên chỉ dừng ở những bài học hay lời nhắc nhở về lễ phép, kính trọng thầy cô. Điều quan trọng hơn là giúp học sinh hiểu vì sao cần tôn trọng người khác, biết cách giải quyết bất đồng, nhận diện cảm xúc của bản thân và lựa chọn hành vi phù hợp trong những tình huống căng thẳng.
Vụ việc tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi là một trường hợp cá biệt, nhưng những câu hỏi mà nó đặt ra không thể chỉ được khép lại bằng sự bức xúc hay những lời lên án. Ranh giới giữa bất đồng và bạo lực cần được xác lập rõ ràng; sự tôn trọng dành cho người thầy phải đi cùng trách nhiệm của người học, còn quyền được tôn trọng của học sinh cũng cần được bảo đảm trong quá trình giáo dục.
Giữ gìn truyền thống tôn sư trọng đạo trong xã hội hôm nay vì thế không chỉ là nhắc học sinh phải kính trọng thầy cô, mà còn là xây dựng một môi trường giáo dục nơi người thầy được bảo vệ, học sinh được lắng nghe và cả hai phía cùng có trách nhiệm vun đắp mối quan hệ thầy trò dựa trên sự tôn trọng, thấu hiểu và nhân văn.
