Trong lịch sử phong trào cách mạng thế giới thế kỷ XX, Fidel Castro không chỉ được ghi nhớ là lãnh tụ kiệt xuất của Cách mạng Cuba, biểu tượng của phong trào giải phóng dân tộc và tinh thần đấu tranh vì độc lập, tự do, mà còn là hiện thân của chủ nghĩa quốc tế trong sáng và tình đoàn kết giữa các dân tộc. Suốt hơn sáu thập kỷ lãnh đạo cách mạng và đất nước Cuba (1953-2016), ông đã để lại dấu ấn sâu đậm trong phong trào Không liên kết, trở thành biểu tượng của cách mạng Mỹ Latinh và là người bạn lớn, người đồng chí thủy chung của nhân dân Việt Nam.
Cùng với Chủ tịch Hồ Chí Minh, Fidel Castro đã đặt nền móng, dày công vun đắp mối quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam - Cuba, được thế giới ngợi ca là hình mẫu của tình hữu nghị quốc tế. Lời khẳng định bất hủ "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình" đã vượt qua khuôn khổ của một tuyên bố chính trị để trở thành biểu tượng của tình đoàn kết quốc tế vô tư, son sắt.
Di sản Fidel Castro
Trước năm 1959, dù đã giành được độc lập về mặt chính trị từ thực dân Tây Ban Nha, các nước Cộng hoà Mỹ Latinh lại nhanh chóng rơi vào sự lệ thuộc toàn diện về kinh tế lẫn an ninh của tư bản Mỹ đang trỗi dậy và khu vực này trở thành "chiếc sân sau chiến lược" của đế quốc Mỹ.
Tiếp nối con đường đấu tranh của José Martí, Fidel Castro và đội tiền phong chính trị do ông sáng lập đã đứng lên chống lại nguy cơ bành trướng, xâm lược và cai trị kiểu mới. Bằng cuộc đấu tranh vũ trang và cách mạng bạo lực, Fidel đã lãnh đạo nhân dân, lật đổ chính quyền tư sản lũng đoạn thân Mỹ, giành lại nền độc lập thật sự và quyền tự quyết cho dân tộc vào năm 1959. Cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Cuba khẳng định tính thời đại của con đường độc lập dân tộc gắn liền với CNXH. Từ tấm gương hào hùng của Cuba, các dân tộc ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latinh đã vùng lên giành độc lập thật sự và gắn quyền tự quyết với định hướng XHCN.
Đóng góp vĩ đại của Fidel Castro chính là việc mở ra trang sử mới của phong trào giải phóng dân tộc gắn liền với chủ nghĩa quốc tế chân chính, trong sáng.
Ông Nguyễn Thanh Hà, Viện Nghiên cứu Châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội khẳng định: "Đóng góp lớn nhất của Fidel là vào phong trào giải phóng dân tộc ở khu Mỹ Latinh và phong trào quốc tế cộng sản. Tinh thần quốc tế từ Chủ tịch Fidel Castro truyền xuống cho nhân dân Cuba, một tinh thần quốc tế vô cùng lớn và rất là đặc biệt. Fidel cử tất cả những người đến Châu Mỹ Latinh, Châu Phi. Cố Chủ tịch không bao giờ quên nghĩa vụ quốc tế, ủng hộ nhân dân, nhất là những nước đang đấu tranh giải phóng dân tộc. Chủ nghĩa quốc tế vô sản luôn luôn hiện hữu trong ông cũng như trong nhân dân Cuba. Mặc dù sức lực nhỏ bé, của cải ít nhưng nhân dân Cuba sẵn sàng giúp đỡ".
Tình cảm đặc biệt dành cho Việt Nam
Câu nói "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả dòng máu của mình" được Fidel Castro, khi đó là Thiếu tá Quân đội cách mạng Cuba, nói ngày 2-1-1966, tại Quảng trường cách mạng Jose Marti ở La Habana, trong cuộc mít tinh nhân dịp 7 năm thắng lợi của Cách mạng Cuba không chỉ thể hiện tình cảm đặc biệt dành cho nhân dân Việt Nam mà còn hàm chứa những giá trị tư tưởng sâu sắc về chủ nghĩa quốc tế, tinh thần nhân văn và sự đoàn kết giữa các dân tộc đấu tranh vì độc lập, tự do.
Theo các nhà nghiên cứu, giá trị lớn nhất mà Fidel Castro để lại không chỉ là những thắng lợi của cách mạng Cuba, mà còn là một hệ giá trị nhân văn và tinh thần quốc tế vẫn còn nguyên sức sống đến hôm nay. PGS, TS Bùi Đình Phong, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nêu rõ: "Nói đến Fidel là nói đến biểu tượng của một con người chính nghĩa, một con người nhân đạo, một con người mà vì phẩm giá con người. Đó có thể nói giá trị vĩnh hằng để lại không chỉ cho dân tộc Việt Nam, mà để lại cho tất cả các dân tộc trên thế giới. Giá trị tinh thần của những vĩ nhân, của những con người vĩ đại như Lênin, Hồ Chí Minh, Fidel là tồn tại mãi. Chính điều đó để bây giờ chúng ta thấy là cứ nói đến Cuba là nói đến Fidel, nói đến Fidel là nói đến ngọn cờ hòa bình. Nói đến Fidel là nói đến tính kiên cường, khảng khái và bảo vệ không chỉ đến có mặt ở Việt Nam. Sự có mặt ở Việt Nam của Fidel chính là bảo vệ một chân lý của thời đại, tức là con người phải hướng tới một cái tốt đẹp".
Tình cảm của Fidel Castro dành cho Việt Nam được hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể, thiết thực ngay trong những năm tháng Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh. Theo PGS, TS Nguyễn Viết Thảo, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Hữu nghị Việt Nam - Cuba, những công trình mà Cuba dành tặng Việt Nam đã trở thành biểu tượng sinh động của tình đoàn kết quốc tế trong sáng và thủy chung.
"Fidel Castro từng quyết định dành tặng nhân dân Việt Nam 5 công trình kinh tế - xã hội đặc biệt, gồm Bệnh viện Đa khoa Đồng Hới (Quảng Bình), phục vụ khám, chữa bệnh cho nhân dân vùng chiến tranh; Khách sạn Thắng Lợi (Hà Nội), một công trình khách sạn hiện đại; đoạn đường Xuân Mai - Sơn Tây; Trại bò giống Moncada và Trại gà giống Lương Mỹ (Hòa Bình). Những công trình này đã trực tiếp góp phần hỗ trợ Việt Nam khôi phục sau chiến tranh và phát triển kinh tế - xã hội", PGS, TS Nguyễn Viết Thảo nói.
Tầm vóc, tư tưởng và di sản của Lãnh tụ Fidel Castro đã vượt ra ngoài biên giới Cuba, trở thành nguồn cảm hứng cho phong trào đấu tranh vì độc lập dân tộc, hòa bình và công lý trên toàn thế giới. Đối với Việt Nam, tình cảm đặc biệt mà Fidel Castro dành cho nhân dân Việt Nam cùng lời khẳng định bất hủ: "Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình" mãi là biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa quốc tế trong sáng, của tình đoàn kết, thủy chung giữa những dân tộc cùng khát vọng độc lập, tự do.
Một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Fidel Castro ra đời, những giá trị mà ông để lại vẫn vẹn nguyên ý nghĩa. Đó không chỉ là ký ức lịch sử, mà còn là trách nhiệm của các thế hệ hôm nay trong việc tiếp tục gìn giữ, vun đắp và phát triển mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Cuba, biến di sản của quá khứ thành động lực cho hợp tác, phát triển và cùng đóng góp vào hòa bình, công bằng, tiến bộ của nhân loại.
