Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm do muỗi vằn lây truyền có tốc độ gia tăng nhanh nhất thế giới, với khoảng 100-400 triệu ca nhiễm mỗi năm.
Tại Việt Nam, sốt xuất huyết Dengue gây gánh nặng liên tục suốt hơn 4 thập kỷ. Kể từ năm 1980 đến nay, cả nước ghi nhận hàng trăm nghìn ca mắc mỗi năm và năm nào cũng có trường hợp tử vong. Tỷ lệ mắc trên 100.000 dân cao hơn nhiều so với các bệnh truyền nhiễm khác. Trong nhóm bệnh truyền nhiễm tại Việt Nam, sốt xuất huyết Dengue đứng hàng đầu về tỷ lệ mắc và thứ hai về tỷ lệ tử vong.
Năm 2025, Việt Nam ghi nhận 184.903 ca mắc, cao nhất khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vượt Philippines, Indonesia và Bangladesh. Trong 10 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận 170.684 trường hợp mắc sốt xuất huyết Dengue và 21 ca tử vong. Bệnh lưu hành quanh năm tại tất cả các tỉnh, thành phố, đồng thời lan rộng ra các tỉnh miền núi phía Bắc như Tuyên Quang, Sơn La, vốn trước đây ít ghi nhận ca bệnh.
Vì sao đập muỗi chưa đủ để phòng sốt xuất huyết?
Khác với các bệnh truyền nhiễm qua đường không khí như cúm, COVID-19 hay lao, sốt xuất huyết Dengue không lây qua việc nói chuyện, dùng chung vật dụng cá nhân hoặc hít phải giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi.
Trong chu trình lây truyền qua muỗi, muỗi vằn (Aedes aegypti hoặc Aedes albopictus) hút máu người đang mang virus Dengue. Sau thời gian ủ bệnh trong muỗi, thường từ 8-12 ngày, virus nhân lên và có thể truyền sang người khỏe mạnh khi muỗi đốt. Vậy đập chết muỗi truyền bệnh có đủ để loại bỏ nguy cơ lây nhiễm sốt xuất huyết?
TTND.GS.TS Nguyễn Văn Kính, nguyên Giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, cho biết đập muỗi chỉ diệt được từng con, chưa thể loại bỏ nguy cơ trên diện rộng. Nếu phun thuốc trên diện rộng, muỗi trưởng thành chỉ sống trong 4-5 ngày. Tuy nhiên, trong những ngày đó, chúng vẫn kịp đẻ trứng vào các dụng cụ chứa nước. Đặc biệt trong môi trường nước ngọt, một con muỗi có thể đẻ tới hàng trăm quả trứng. Chỉ sau 3 ngày, hàng loạt trứng đã nở thành bọ gậy và phát triển thành muỗi trưởng thành.
“Do đó có đập ngàn đời cũng không hết được muỗi. Vấn đề ở đây là chúng ta cần phải diệt lăng quăng. Tức là không cho muỗi có cơ hội được đẻ trứng vào các dụng cụ chứa nước, không để lăng quăng phát triển nữa. Thế nên mới có câu nói quen thuộc trong tuyên truyền về phòng chống sốt xuất huyết Dengue là không lăng quăng, không bọ gậy thì sẽ không có sốt xuất huyết”, ông Kính nói.
Theo ông Kính, để thực hiện được điều đó, mọi người, mọi nhà cần chung tay phá hủy môi trường sống của muỗi bằng cách lật úp tất cả dụng cụ chứa nước. Khi không còn chỗ cho muỗi đẻ trứng, nguy cơ lây nhiễm sẽ giảm.
Cảnh giác với biến chứng khi người bệnh hạ sốt
Bên cạnh phòng bệnh, ông Kính nhấn mạnh việc phát hiện sớm các biểu hiện của bệnh, như sốt cao, để đến cơ sở y tế khám và điều trị kịp thời. Sốt xuất huyết diễn biến nhanh, trong khoảng 3-7 ngày. Khác với các bệnh truyền nhiễm cấp tính khác, khi hết sốt thường là lúc sức khỏe ổn định, với sốt xuất huyết, lúc hạ sốt, đặc biệt là hạ sốt đột ngột, lại là thời điểm biến chứng có thể xảy ra.
“Thế nên nhiều người chủ quan hết sốt rồi không cần đến bệnh viện, nằm ở nhà nên nguy cơ sốc nặng và tử vong rất cao”, ông Kính cho biết.
Khi người mắc sốt xuất huyết Dengue bắt đầu hạ nhiệt, đáp ứng miễn dịch của cơ thể với virus có thể rất mạnh, dẫn đến tình trạng viêm quá mức. Đây cũng là lúc nguy cơ thoát huyết tương và sốc có thể tăng lên.
Người dân cần lưu ý tình trạng sốt cao liên tục rồi hạ nhiệt đột ngột. Người ở xa bệnh viện nên đến cơ sở y tế sớm. Các dấu hiệu cảnh báo cần chú ý gồm mệt rã rời, lừ đừ, vật vã, kích thích, đau tức vùng gan hoặc nôn nhiều.
Cần đặc biệt lưu ý phụ nữ mang thai, trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền. Đây là những nhóm có nguy cơ diễn biến nặng, nên đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
