Ung thư đang là một trong những gánh nặng bệnh tật lớn tại Việt Nam cũng như trên thế giới. Trong khi số ca mắc có xu hướng tăng, không ít người vẫn mang tâm lý né tránh khám bệnh vì sợ biết mình mắc ung thư.
“Có người ngại đi khám, sợ phát hiện bệnh nên cứ trì hoãn. Đến khi triệu chứng rõ ràng, buộc phải đến viện thì bệnh đã ở giai đoạn muộn”, GS.TS Mai Trọng Khoa, nguyên Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nói tại một hội thảo khoa học quốc tế về y học hạt nhân và xạ trị định vị do Bệnh viện Đa khoa Phương Đông tổ chức mới đây.
Theo ông, sự gia tăng số ca ung thư tại Việt Nam là kết quả của nhiều yếu tố. Dân số đông hơn, tuổi thọ tăng khiến số người bước vào nhóm tuổi có nguy cơ mắc bệnh lớn hơn. Cùng với đó, các phương tiện chẩn đoán ngày càng hiện đại giúp phát hiện những trường hợp trước đây có thể bị bỏ sót.
Môi trường sống, lối sống, chế độ ăn uống, điều kiện lao động, di truyền và nhiều yếu tố khác cũng góp phần làm thay đổi nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, không thể quy sự gia tăng ung thư cho một nguyên nhân duy nhất.
Điều khiến chuyên gia lo ngại hơn là thời điểm người bệnh được phát hiện. Tại Việt Nam, nhiều bệnh nhân đến bệnh viện khi ung thư đã tiến triển. Khoảng cách trong khả năng tiếp cận dịch vụ y tế giữa các khu vực cũng khiến việc phát hiện bệnh sớm gặp nhiều trở ngại.
Theo Giáo sư Mai Trọng Khoa, bên cạnh nâng cao năng lực điều trị, cần giúp người dân thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe, chủ động khám và sàng lọc khi thuộc nhóm nguy cơ cao. Việc chờ đến lúc cơ thể xuất hiện triệu chứng rõ ràng mới đi viện có thể khiến cơ hội điều trị thuận lợi bị thu hẹp. Tâm lý “không khám thì sẽ không biết mình bệnh” vì thế có thể trở thành một cái bẫy.
Theo ThS.BS Nguyễn Duy Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Xạ trị và Y học hạt nhân Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cùng với sự gia tăng các yếu tố nguy cơ, y học cũng đang có khả năng nhận diện ung thư tốt hơn.
Nhờ các phương pháp chẩn đoán và sàng lọc ngày càng phát triển, nhiều tổn thương có thể được phát hiện khi còn nhỏ, thậm chí trước khi gây ra triệu chứng rõ rệt.
Vì vậy, số ca ung thư được phát hiện tăng không hoàn toàn đồng nghĩa tình hình bệnh tật xấu đi. “Điều quan trọng là bệnh được phát hiện ở thời điểm nào”, bác sĩ Duy Anh nói. Nếu ngày càng nhiều người được chẩn đoán khi khối u còn ở giai đoạn sớm, có khả năng điều trị hiệu quả và sống lâu hơn, đó mới là dấu hiệu cho thấy y học đang tiến bộ.
Cách tiếp cận ung thư cũng đang thay đổi. Theo bác sĩ Duy Anh, trước đây việc lựa chọn điều trị thường dựa nhiều vào vị trí, hình dạng và kích thước khối u. Hiện nay, bác sĩ có thể tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm phân tử của từng khối u trước khi quyết định phương pháp.
Các xét nghiệm có thể giúp xác định khối u mang những đặc điểm hoặc dấu ấn phù hợp với một số thuốc điều trị hay không. Từ đó, bác sĩ có thêm cơ sở lựa chọn liệu pháp phù hợp với từng người bệnh, hạn chế tình trạng phải thử nhiều phương án không đáp ứng.
Đây là một phần của xu hướng y học chính xác, trong đó việc điều trị ngày càng hướng đến đặc điểm riêng của bệnh và từng bệnh nhân thay vì áp dụng một cách tiếp cận giống nhau cho tất cả. Nhưng công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng khó phát huy tối đa hiệu quả nếu người bệnh đến viện quá muộn.
Ung thư thường không hình thành trong một thời gian ngắn. Nguy cơ mắc bệnh là kết quả của nhiều yếu tố tích lũy trong quá trình sống, từ môi trường, lối sống đến những thay đổi trong vật chất di truyền. Trong quá trình đó, việc phát hiện sớm có thể tạo ra khác biệt lớn về lựa chọn điều trị.
