Ông Kamal Malhotra, nguyên Điều phối viên Thường trú của Liên hợp quốc tại Việt Nam (giai đoạn 2018-2021), người có nhiều năm làm việc trong hệ thống Liên hợp quốc và trực tiếp theo dõi tiến trình phát triển, hội nhập quốc tế của Việt Nam, đánh giá Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong bảo đảm các quyền kinh tế và xã hội.
Theo ông, những thành tựu này cần được cộng đồng quốc tế ghi nhận đầy đủ, song Việt Nam cũng cần tiếp tục thúc đẩy đồng đều tất cả các nhóm quyền con người nhằm thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế đã tham gia.
Quyền con người là một chỉnh thể thống nhất, không thể tách rời
Theo ông Kamal Malhotra, cách tiếp cận toàn diện đối với quyền con người không phải là một quan điểm mới hay mở rộng, mà chính là nguyên tắc cốt lõi được khẳng định trong Tuyên ngôn Thế giới về Nhân quyền năm 1948 và được tất cả các quốc gia thành viên Liên hợp quốc, trong đó có Việt Nam, thừa nhận.
Ông nhấn mạnh rằng mọi quyền con người đều mang tính phổ quát, áp dụng bình đẳng cho mọi quốc gia, không phụ thuộc vào điều kiện lịch sử, văn hóa hay trình độ phát triển kinh tế.
“Các quyền chính trị, dân sự, kinh tế, xã hội và văn hóa đều quan trọng như nhau và không thể tách rời. Không có nhóm quyền nào quan trọng hơn nhóm quyền nào”, nguyên Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nói.
Theo vị chuyên gia này, trong thực tiễn phát triển, một số quyền kinh tế và xã hội có thể cần được thực hiện từng bước do hạn chế về nguồn lực. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc các quyền dân sự, chính trị và văn hóa có thể bị trì hoãn.
Ông dẫn kinh nghiệm của Ấn Độ sau khi giành độc lập để cho rằng ngay cả trong điều kiện kinh tế còn khó khăn, quốc gia này vẫn đưa các quyền dân sự, chính trị và văn hóa vào vị trí trung tâm của Hiến pháp và từng bước bảo đảm việc thực thi các quyền đó.
Ghi nhận thành tựu của Việt Nam trong phát triển kinh tế - xã hội
Đánh giá về Việt Nam, chuyên gia cho rằng đất nước đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc bảo đảm các quyền kinh tế và xã hội kể từ khi tiến hành công cuộc Đổi mới năm 1986.
Theo ông Malhotra, mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam đã tăng từ khoảng 100 USD vào đầu thập niên 1990 lên gần 5.000 USD hiện nay; hàng chục triệu người đã thoát khỏi tình trạng nghèo cùng cực; giáo dục phổ cập và chăm sóc y tế cơ bản được mở rộng trên phạm vi cả nước. Đây đều là những minh chứng rõ nét cho sự tiến bộ trong việc bảo đảm quyền phát triển, quyền được học tập và quyền được tiếp cận các dịch vụ xã hội thiết yếu.
“Trong một thế hệ, Việt Nam đã làm được điều mà rất ít quốc gia đạt được, đó là tạo ra những tiến bộ rất lớn trong việc bảo đảm các quyền kinh tế và xã hội cơ bản”, ông Malhotra nhận định
Chuyên gia Malhotra cho rằng sự khác biệt trong đánh giá giữa Việt Nam và một số đánh giá bên ngoài không nằm ở việc diễn giải các quy định pháp lý hay xác định các sự kiện, mà ở trọng tâm ưu tiên của mỗi bên.
Theo đó, Việt Nam thường nhấn mạnh các thành tựu về phát triển kinh tế và xã hội, trong khi nhiều đối tác quốc tế tập trung nhiều hơn vào các quyền dân sự, chính trị và văn hóa.
Dù có sự khác biệt về trọng tâm, chuyên gia khẳng định tất cả các nhóm quyền đều có giá trị như nhau và cần được thúc đẩy song song.
Đóng góp tích cực của Việt Nam tại các cơ chế nhân quyền quốc tế
Bên cạnh việc ghi nhận những kết quả trong nước, chuyên gia này đánh giá cao sự tham gia ngày càng tích cực của Việt Nam trong các cơ chế nhân quyền quốc tế.
Theo ông, việc Việt Nam tiếp tục được bầu làm thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028 thể hiện sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vai trò và sự đóng góp của Việt Nam trong lĩnh vực này.
Ông cũng đánh giá cao việc Việt Nam đã tham gia 7 trong số 9 công ước cốt lõi của Liên hợp quốc về quyền con người, bao gồm các công ước về quyền dân sự và chính trị, quyền kinh tế, xã hội và văn hóa, quyền trẻ em, quyền của phụ nữ, chống tra tấn và quyền của người khuyết tật.
Theo đó, xét trên phương diện tham gia các điều ước quốc tế về quyền con người, Việt Nam hiện đang ở vị trí tích cực hơn một số quốc gia trong khu vực ASEAN.
“Việc Việt Nam tích cực tham gia các cơ chế nhân quyền của Liên hợp quốc và phê chuẩn 7 trong số 9 công ước cốt lõi là những bước tiến rất đáng được ghi nhận”, nguyên Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam nhận định trong cuộc trao đổi với phóng viên VOV.
Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng hơn cả là quá trình thực thi các nghĩa vụ đã cam kết. Ông cho rằng Việt Nam cần tiếp cận các cơ chế nhân quyền quốc tế với tinh thần cởi mở và chủ động hơn.
Khuyến nghị Việt Nam tiếp tục thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế
Ông Kamal Malhotra cho rằng Việt Nam cần tiếp tục triển khai đầy đủ các khuyến nghị đã chấp nhận trong hai chu kỳ UPR gần đây, đồng thời tăng cường hiệu quả thực thi các công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn.
“Điều quan trọng nhất là bảo đảm đầy đủ các nghĩa vụ theo các công ước quốc tế mà Việt Nam đã phê chuẩn và triển khai hiệu quả các khuyến nghị đã chấp nhận trong khuôn khổ UPR”, ông nói.
Ở chiều ngược lại, chuyên gia cũng cho rằng cộng đồng quốc tế cần có cái nhìn toàn diện hơn đối với những thành tựu mà Việt Nam đã đạt được trong gần bốn thập kỷ Đổi mới, đặc biệt là những kết quả nổi bật trong giảm nghèo, mở rộng giáo dục, chăm sóc sức khỏe và nâng cao mức sống của người dân.
Xét trên quan điểm tổng thể, chuyên gia Liên hợp quốc cho rằng việc bảo đảm đầy đủ và cân bằng cả năm nhóm quyền con người sẽ không chỉ giúp Việt Nam thực hiện tốt hơn các nghĩa vụ quốc tế, mà còn tạo nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.
