Đánh giá hiệu quả trên kết quả đầu ra KPI
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, dự thảo luật nhằm giải quyết căn bản điểm nghẽn thể chế đồng bộ với Luật Đầu tư công, đổi mới đáp ứng các yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong giai đoạn mới; đặc biệt khắc phục tình trạng lồng ghép cứng nhắc.
Mô hình ngân sách lồng ghép hiện nay đang khiến quy trình phê duyệt kéo dài, tầng nấc, làm giảm tính chủ động của chính quyền địa phương; xóa rào cản giữa chi thường xuyên và chi đầu tư. Tình trạng này đã khiến các địa phương không thể dùng chi thường xuyên để sửa chữa, nâng cấp nhỏ tài sản công hoặc là chuẩn bị dự án đầu tư, gây ách tắc giải ngân diện rộng.
Dự thảo luật nhằm tương thích với việc hợp nhất chương trình mục tiêu quốc gia với khung pháp lý ngân sách cho phép giao vốn trọn gói theo mục tiêu đầu ra thay vì giao chi tiết theo danh mục đầu vào.
Về các nhóm định hướng chính sách trọng tâm trong sửa lần này, Chủ tịch Quốc hội cần đưa ra 4 nhóm chính, đó là: Đổi mới phân cấp ngân sách, tăng quyền chủ động cho địa phương; hoàn thiện cơ chế phân chia nguồn thu, phân định rõ ràng giữa nguồn thu ngân sách trung ương hưởng 100%, ngân sách địa phương hưởng 100% và các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm.
Định hướng này nhằm tăng tính chủ động cho các đô thị động lực như Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, các thành phố lớn khác. Luật hóa và mở rộng thẩm quyền cho phép một địa phương dùng ngân sách của mình để đầu tư hoặc hỗ trợ công trình hạ tầng liên vùng đi qua địa bàn tỉnh lân cận, tháo gỡ điểm nghẽn các tuyến cao tốc, cầu liên tỉnh.
Nhóm thứ hai, linh hoạt hóa ranh giới chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, cho phép sử dụng kinh phí thường xuyên cho các nhiệm vụ mang tính chất đầu tư quy mô nhỏ như là cải tạo, nâng cấp, mở rộng, sửa chữa tài sản công hiện có, mua sắm trang thiết bị, phương tiện làm việc, lập thẩm định quy hoạch và chuẩn bị đầu tư dự án. Phân định dựa trên bản chất mục tiêu thay vì trên nguồn vốn, áp dụng nguyên tắc là vốn đầu tư công tập trung cho các dự án hạ tầng lớn, tạo năng lực sản xuất mới, còn chi thường xuyên thì phục vụ duy trì, vận hành và nâng cao hiệu suất tài sản hiện có.
Nhóm thứ ba, sửa Luật Ngân sách lần này là chuyển đổi sang quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra. Chuyển từ phân bổ theo chứng từ đầu vào sang giao vốn theo KPI. Trung ương chỉ kiểm soát trần ngân sách và chỉ tiêu kết quả. Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách (đó là bộ, ngành, rồi UBND các địa phương) phải chịu trách nhiệm toàn diện về hiệu quả chi tiêu trong phạm vi nguồn lực được giao. Hoàn thiện khuôn khổ chi tiêu trung hạn, gắn kết giữa kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch đầu tư công trung hạn với dự toán ngân sách hàng năm để hạn chế việc lập dự toán dàn trải, thiếu tính khả thi.
Nhóm thứ tư, hoàn thiện cơ chế phân bổ chương trình mục tiêu quốc gia, vốn bổ sung có mục tiêu. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, cần phải cương quyết thực hiện. Bởi trên thực tế, bộ, ngành nào cũng muốn chương trình mục tiêu quốc gia để duyệt, chi cho các địa phương, thì lần này không phân bổ chi tiết cho từng dự án nhỏ lẻ ở cấp Trung ương mà giao tổng mức vốn cho cấp tỉnh theo danh mục chi tiêu bắt buộc.
Cụ thể, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh phân bổ chi tiết, điều hòa vốn giữa các hợp phần. Bãi bỏ các điều kiện trói buộc thủ tục, cho phép kéo dài thời gian giải ngân các khoản kinh phí chương trình mục tiêu quốc gia mang tính chất đặc thù xã hội vùng sâu, vùng xa sang năm kế tiếp mà không phải qua nhiều tầng nấc xin phép.
Phân định rõ trách nhiệm tài khóa từng cấp chính quyền
Chủ tịch Quốc hội đã nêu bảng so sánh khung chính sách hiện hành và định hướng sửa đổi: Luật Ngân sách hiện hành lồng ghép, phụ thuộc nhiều cấp; định hướng mới sửa đổi là phải phân định rõ trách nhiệm tài khóa từng cấp chính quyền.
Luật Ngân sách hiện hành bắt buộc phải qua thủ tục dự án đầu tư công; định hướng sửa đổi mới là cho phép dùng kinh phí thường xuyên theo hạn mức linh hoạt. Luật Ngân sách hiện hành, địa phương không được chi ngoài địa giới hành chính; Luật Ngân sách mới cho phép hợp tác dùng ngân sách địa phương đầu tư hạ tầng liên tỉnh, liên vùng, nhất là vấn đề đường, cầu hiện nay.
Luật Ngân sách hiện hành phân bổ chi tiết từng dòng mục dự án thành phần; Luật mới sửa đổi là phải giao trọn gói theo mục tiêu, địa phương tự điều hòa. Luật Ngân sách hiện hành kiểm soát tuân thủ chứng từ đầu vào; Luật mới đánh giá hiệu quả trên kết quả đầu ra KPI.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh để đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật liên quan, để Luật Ngân sách sửa đổi đi vào cuộc sống phải sửa đổi đồng bộ với các luật liên quan khác: Luật Đầu tư công (đồng bộ khái niệm dự án đầu tư công trong phạm vi điều chỉnh với các dự án nâng cấp, sửa chữa nhỏ); Luật Quản lý, sử dụng tài sản công (tinh giản quy trình xử lý, nhượng bán, thanh lý, khai thác tài sản công để tạo nguồn thu hợp pháp cho ngân sách); Luật Quản lý thuế, Luật Quản lý nợ công (tạo hành lang pháp lý mở rộng cơ sở thu hiện nay là kinh tế số, thương mại điện tử và quản lý vay nợ của chính quyền địa phương theo năng lực trả nợ thực tế).
Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) lần này phải có những đổi mới bứt phá để đất nước phát triển, đặc biệt là hai Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội.
