Thu gom rác thải đô thị vượt chỉ tiêu Quốc hội
Theo Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), công tác thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên cả nước thời gian qua tiếp tục được cải thiện. Tuy nhiên, kết quả giữa khu vực đô thị và nông thôn vẫn có sự chênh lệch đáng kể.
Thống kê năm 2025 cho thấy, tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt được thu gom, xử lý tại đô thị đạt trung bình khoảng 97,58%, vượt chỉ tiêu 95% do Quốc hội đề ra. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh lượng rác thải sinh hoạt tiếp tục gia tăng cùng với quá trình đô thị hóa, phát triển kinh tế và thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân.
Tại khu vực nông thôn, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt mới đạt trung bình khoảng 84,22%. Khoảng cách về tỷ lệ thu gom, xử lý giữa đô thị và nông thôn cho thấy yêu cầu tiếp tục đầu tư hạ tầng, nâng cao hiệu quả tổ chức thu gom và cải thiện năng lực xử lý rác thải tại các địa phương, đặc biệt ở những khu vực còn thiếu cơ sở hạ tầng môi trường.
Theo Cục Môi trường, cả nước hiện có 1.550 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt, trong đó chôn lấp vẫn là hình thức chiếm số lượng lớn nhất. Cụ thể, cả nước có 1.178 cơ sở chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt; 333 cơ sở đốt rác không phát điện; 11 cơ sở đốt rác có phát điện đang hoạt động và 29 cơ sở xử lý chất thải rắn sinh hoạt thành mùn, phân hữu cơ. Ngoài các phương pháp trên, một số cơ sở đã áp dụng công nghệ khác như khí hóa và sản xuất viên nén nhiên liệu RDF để sử dụng làm nguyên liệu đốt.
Cơ cấu các cơ sở xử lý cho thấy công nghệ chôn lấp vẫn giữ vai trò phổ biến, trong khi các giải pháp tái chế, xử lý hữu cơ và thu hồi năng lượng cần tiếp tục được phát triển để nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm áp lực lên quỹ đất và hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường. Việc thúc đẩy đầu tư công nghệ xử lý hiện đại, phù hợp với đặc điểm từng địa phương được xem là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao chất lượng quản lý chất thải rắn sinh hoạt trong thời gian tới.
Chất thải nguy hại được thu gom, xử lý đạt khoảng 98,06%
Không chỉ chất thải sinh hoạt, công tác quản lý chất thải công nghiệp thông thường và chất thải nguy hại cũng được tăng cường từ khâu phát sinh, thu gom, lưu giữ, vận chuyển đến xử lý. Theo số liệu của Cục Môi trường, tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn công nghiệp thông thường đạt trên 90%.
Đối với chất thải nguy hại, cả nước có 120 cơ sở xử lý và 8 cơ sở có hoạt động đồng xử lý chất thải, chủ yếu là các nhà máy xi măng và cơ sở luyện kim. Tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải nguy hại đạt khoảng 98,06%.
Kết quả này cho thấy công tác kiểm soát các dòng chất thải công nghiệp đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục giám sát chặt chẽ toàn bộ quá trình quản lý chất thải, bảo đảm việc vận chuyển và xử lý đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường.
Dù đạt được những kết quả nhất định, Cục Môi trường đánh giá công tác quản lý chất thải vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Trước hết, khối lượng chất thải rắn sinh hoạt tiếp tục gia tăng, trong khi hạ tầng phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chưa đồng bộ. Việc phân loại rác tại nguồn còn chậm, tỷ lệ tái chế thấp, còn hình thức chôn lấp vẫn phổ biến. Những hạn chế này gây áp lực lên các cơ sở xử lý, quỹ đất dành cho bãi chôn lấp và công tác kiểm soát nguy cơ ô nhiễm đất, nước, không khí.
Bên cạnh đó, việc sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh quy hoạch, quỹ đất, điểm tập kết, trạm trung chuyển cũng như phương án vận chuyển và xử lý chất thải. Quy hoạch các khu xử lý chất thải tập trung cấp vùng, cấp quốc gia chưa được triển khai đầy đủ.
Công nghiệp xử lý chất thải, công nghệ tái chế, ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý cũng còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng theo dõi, giám sát và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống.
Ngoài ra, một số loại chất thải đặc thù như bùn thải, chất thải xây dựng, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải khai thác khoáng sản, pin xe điện và pin năng lượng mặt trời vẫn còn bất cập trong quản lý, xử lý. Đây là những nhóm chất thải cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện giải pháp phù hợp nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Trong thời gian tới, Cục Môi trường định hướng tập trung theo dõi, đôn đốc các địa phương hoàn thiện mục tiêu bảo đảm tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị đạt 95%, đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn theo yêu cầu.
Cùng với đó, cơ quan này sẽ theo dõi việc thực hiện kịch bản tăng trưởng GDP của lĩnh vực “Cung cấp nước; xử lý nước thải, rác thải”, phấn đấu tăng trưởng cả năm đạt 10,2%, trong đó 6 tháng cuối năm đạt 11,1%.
Để nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, việc hoàn thiện hạ tầng thu gom, vận chuyển và xử lý cần được triển khai đồng bộ với thúc đẩy phân loại rác tại nguồn, tăng tỷ lệ tái chế và giảm dần sự phụ thuộc vào chôn lấp. Đối với người dân, phân loại rác đúng hướng dẫn, hạn chế sử dụng sản phẩm dùng một lần và đưa rác đến đúng điểm tập kết là những việc làm thiết thực góp phần giảm áp lực cho hệ thống xử lý chất thải.
Thu hẹp khoảng cách giữa đô thị và nông thôn, đồng thời chuyển dịch từ xử lý rác theo hướng chôn lấp sang tái chế, thu hồi tài nguyên và năng lượng sẽ là những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bảo vệ môi trường sống.
