Đó là câu hỏi về cảng Batsham trong trận Chung kết Đường lên đỉnh Olympia 2026 khiến hai thí sinh liên tiếp chọn sai đáp án. Ít ai ngờ địa danh này gắn với một vùng biển của Việt Nam ngày nay và từng được Isaac Newton nhắc đến trong công trình khoa học nổi tiếng.
Cụ thể, đề bài cho biết cảng Batsham nằm ở vĩ độ 20 độ 50 phút Bắc, từng được Isaac Newton nhắc đến khi nghiên cứu về thủy triều. Thí sinh phải xác định địa danh này ngày nay thuộc quốc gia nào.
Thái Dương chọn Thụy Điển, trong khi Nguyễn Huy Quang Minh đưa ra đáp án Hà Lan. Cả hai đều không chính xác. Đáp án được công bố là Việt Nam, cụ thể là khu vực Đồ Sơn, Hải Phòng ngày nay.
Cảng biển Việt Nam trong công trình của Newton
Cảng Batsham, còn được ghi là Batsha hoặc Batshaw, xuất hiện trong bộ sách “Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên (Principia)” của Isaac Newton, xuất bản lần đầu năm 1687.
Trong sách, Newton sử dụng những ghi chép về thủy triều tại đây để minh họa cho lý thuyết hấp dẫn. Điểm đặc biệt là vùng biển này thường chỉ có một lần nước lên và một lần nước xuống mỗi ngày, khác với quy luật thủy triều phổ biến ở nhiều khu vực.
Đáng chú ý, Newton không trực tiếp đến Việt Nam khảo sát. Những quan sát về thủy triều tại đây do thuyền trưởng Francis Davenport ghi chép năm 1678, gửi tới Hội Hoàng gia London. Nhà thiên văn Edmond Halley có vai trò truyền đạt và giải thích các ghi chép này.
Theo nghiên cứu công bố năm 2025 về vị trí cảng Batsha và cửa sông Đàng Ngoài trong thế kỷ XVII-XVIII, địa danh này tương ứng với khu vực Bàng La, Đồ Sơn, Hải Phòng ngày nay.
Như vậy, câu hỏi trong trận Chung kết Olympia không chỉ thử thách kiến thức địa lý mà còn đưa khán giả khám phá một dấu tích lịch sử hàng hải Việt Nam từng xuất hiện trong công trình khoa học nổi tiếng thế giới hơn ba thế kỷ trước.
