Sáng 2/11, phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh dự án luật liên quan trực tiếp đến sức khỏe, sự sống và cái chết của con người.
“Đây là phạm trù rất nhạy cảm, liên quan đến y học, pháp lý, đạo đức, văn hóa và xã hội, đặc biệt phải chú trọng phòng ngừa các loại tội phạm có thể phát sinh”, Bộ trưởng nói.
Với tinh thần cầu thị, cơ quan soạn thảo đã lắng nghe, tiếp thu tối đa ý kiến của đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra và Nhân dân để hoàn thiện dự thảo Luật. Đến nay, bản dự thảo mới cơ bản thể chế hóa phần lớn các ý kiến đóng góp.
“Hiến ghép mô, bộ phận cơ thể người là thành tựu y học hiện đại. Sau mỗi ca ghép thành công của người bệnh là trao thêm hy vọng cho bệnh nhân được có quyền sống. Sau mỗi nghĩa cử hiến tặng là một tấm lòng nhân ái và sự sẻ chia vô giá của người hiến và gia đình người hiến”, tư lệnh ngành Y tế chia sẻ.
Dự thảo Luật được xây dựng trên nguyên tắc xuyên suốt: Mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến. Đặc biệt, không tạo điều kiện cho việc ép buộc, lừa dối hay lợi dụng trong việc triển khai thực hiện dự án Luật.
Đề cập những nội dung cụ thể của dự thảo, Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết một trong những vấn đề được quan tâm thời gian qua là độ tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo thống nhất giữ quy định người đăng ký hiến phải từ đủ 18 tuổi trở lên như luật hiện hành. Theo Bộ trưởng, đây là độ tuổi phù hợp để mỗi người có thể tự chịu trách nhiệm trước quyết định hệ trọng của cuộc đời mình.
“Để tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến, dự thảo Luật nâng độ tuổi đối với người hiến từ 18 lên 25 tuổi. Việc này nhằm bảo vệ đội ngũ thanh thiếu niên - nguồn lực rất quan trọng của đất nước”, Bộ trưởng Bộ Y tế nói.
Dự thảo Luật bổ sung yêu cầu xác định, xác minh nhân thân và mối quan hệ giữa người hiến với người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết dự thảo Luật quy định rất rõ người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành (như tế bào gốc tạo máu, tế bào lympho từ máu ngoại vi) và phải đáp ứng các điều kiện hết sức chặt chẽ.
“Tuyệt đối cấm lấy mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người sống dưới 18 tuổi”, bà Đào Hồng Lan nói và nhấn mạnh đây là điều kiện rất quan trọng nhưng vừa qua chưa được giải thích để dư luận hiểu rõ.
Dự thảo cũng bổ sung quy định không được lấy mô, bộ phận cơ thể người hiến khi còn sống, và tại bất kỳ thời điểm nào người hiến từ chối, phải thực hiện theo đúng nguyện vọng của họ.
Đặc biệt, theo Bộ trưởng, chỉ được triển khai thực hiện lấy mô, bộ phận cơ thể ở các cơ sở đủ điều kiện và việc tư vấn cho người hiến mô tái sinh khi còn sống phải được thực hiện độc lập, đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi.
Tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục thể hiện rõ nguyên tắc trong quá trình tư vấn: Sự đồng ý của cha mẹ phải được đặt trong mối quan hệ với quyền và sự đồng ý của trẻ em. Nguyện vọng của trẻ em phải được đặt lên trên hết, trước hết, phù hợp với tinh thần bảo vệ trẻ em mà Việt Nam đã tham gia Công ước từ năm 1992.
“Người tư vấn không phải là người đã khám, chẩn đoán, quyết định người bệnh phải ghép mô, bộ phận cơ thể và luật cũng không cho phép người trực tiếp thực hiện việc ghép cho người bệnh đó tư vấn. Quy định này nhằm hạn chế xung đột lợi ích và bảo đảm người hiến được tiếp cận các thông tin khách quan”, Bộ trưởng nêu rõ.
Bộ trưởng Đào Hồng Lan khẳng định dự thảo đã triển khai thực hiện các nội dung bảo đảm việc hiến, ghép đối với những người đã chết não, chết tuần hoàn hết sức chặt chẽ.
Cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu về trường hợp người đã chết não, chết tuần hoàn nhưng trước đó không đăng ký hiến, không thể hiện nguyện vọng. Nếu gia đình mong muốn người thân có thể tiếp tục trao sự sống cho người khác, nội dung văn bản đồng ý sẽ được chỉnh sửa theo hướng mềm mại hơn, thể hiện tinh thần nhân văn, sẻ chia của gia đình người hiến.
Tiếp thu đề xuất của đại biểu Quốc hội liên quan đến việc điều phối hoạt động hiến, ghép, Bộ trưởng nhấn mạnh sẽ tiếp tục quy định việc điều phối mô, bộ phận cơ thể người được xác định thông qua hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm truy vết trong quá trình thực hiện, có kiểm tra, đánh giá và có các tiêu chí rất rõ ràng.
Đảm bảo tính công khai, công bằng, không phân biệt độ tuổi, giới tính, vùng miền, dân tộc, đồng thời căn cứ vào các chỉ số y khoa, theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, là yếu tố quan trọng nhất trong ưu tiên điều phối.
“Dự thảo Luật được xây dựng để đảm bảo tính nhân văn, nhân đạo và cũng làm chặt chẽ hơn những vấn đề vướng mắc trong thực tiễn. Khi có những mất mát, đau thương xảy ra, chúng ta cần rất minh bạch các quy định, quy trình để triển khai trong thực tế; có hành lang pháp lý bảo vệ cả người hiến và đội ngũ y bác sĩ, đồng thời phòng chống việc lạm dụng, lợi dụng, vi phạm trong lĩnh vực này”, Bộ trưởng Đào Hồng Lan phát biểu.
