Thêm một làn có giải quyết được ùn tắc?
Cục Cảnh sát giao thông (Cục CSGT, Bộ Công an) vừa đề nghị Sở Xây dựng Hà Nội nghiên cứu điều chỉnh tổ chức giao thông trên Vành đai 3 trên cao theo hướng duy trì 3 làn xe chạy mỗi chiều, không bố trí làn dừng xe khẩn cấp. Cùng với phương án này, Cục CSGT đề xuất hạ tốc độ khai thác, bảo đảm các phương tiện lưu thông đồng tốc trên toàn tuyến.
Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh lưu lượng phương tiện trên Vành đai 3 ngày càng tăng cao. Theo thống kê, vào giờ cao điểm, ngày cao điểm, lưu lượng phương tiện trên cầu Thanh Trì và tuyến Vành đai 3 khoảng 122.000 xe/ngày đêm, gấp gần 8,1 lần lưu lượng thiết kế.
Tình trạng quá tải kéo dài gây áp lực lớn đối với việc bảo đảm trật tự, an toàn và khả năng lưu thông trên tuyến. Hiện mỗi chiều Vành đai 3 trên cao được tổ chức 2 làn xe chạy và 1 làn dừng khẩn cấp, tốc độ tối đa 60-80 km/h tùy đoạn.
Liên quan đến vấn đề này, TS Nguyễn Hữu Đức, chuyên gia giao thông cho rằng: "Việc bỏ làn dừng khẩn cấp có thể giúp tăng năng lực thông hành trong ngắn hạn, nhưng khó giải quyết căn cơ tình trạng ùn tắc Vành đai 3 nếu lưu lượng phương tiện đã vượt xa năng lực thiết kế".
Theo chuyên gia, việc tăng thêm một làn có làm giảm ùn tắc, nhưng mức giảm thường không tỷ lệ thuận với số làn tăng thêm. Hiệu quả phụ thuộc vào lưu lượng phương tiện và khả năng giải tỏa của các nút giao trên toàn tuyến.
“Nếu lưu lượng chỉ vượt thiết kế ở mức vừa phải, việc tăng thêm một làn có thể cải thiện đáng kể. Nhưng khi lưu lượng đã vượt quá xa năng lực thiết kế, thêm một làn chỉ giúp giảm áp lực trong một phạm vi nhất định”, ông Đức phân tích.
Theo chuyên gia, tình trạng ùn tắc trên Vành đai 3 còn liên quan đến nhiều yếu tố khác như các nút giao lên xuống dày, dòng phương tiện liên tục nhập và tách làn, cùng sự khác biệt về tốc độ giữa xe con, xe tải, xe khách và container. Ngoài ra, chỉ một vụ va chạm hoặc phương tiện chết máy cũng có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trên tuyến đường có lưu lượng rất lớn.
"Một số khu vực như Mai Dịch, Khuất Duy Tiến, đầu cầu Thanh Trì, Pháp Vân thường chịu áp lực giao thông cao. Trong những trường hợp này, thêm một làn xe có thể giúp dòng phương tiện lưu thông tốt hơn ở một số đoạn, nhưng nếu nút thắt phía trước vẫn còn, ùn tắc có thể tiếp tục dồn về các nút giao hoặc điểm xuống đường. Vì vậy, việc tăng thêm làn chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được triển khai đồng bộ với các giải pháp xử lý điểm nghẽn", chuyên gia nêu ví dụ.
Rủi ro khi bỏ làn dừng khẩn cấp
Một trong những vấn đề được quan tâm là vai trò của làn dừng khẩn cấp trên Vành đai 3 khi xảy ra sự cố. Hiện làn này tạo khoảng không gian để phương tiện gặp sự cố có thể tạm thời dừng ngoài dòng xe chính. Đây cũng là hành lang giúp xe cứu thương, cứu hỏa và phương tiện cứu hộ tiếp cận hiện trường nhanh hơn.
Chuyên gia cho rằng: "Nếu bỏ hoàn toàn làn dừng khẩn cấp, phương tiện chết máy hoặc gặp tai nạn có thể phải dừng ngay trên làn xe đang lưu thông. Một sự cố nhỏ vì vậy có nguy cơ nhanh chóng làm giảm năng lực thông hành và gây ùn tắc kéo dài. Đây là bài toán cần được cân nhắc kỹ, việc tăng thêm một làn có thể giúp cải thiện lưu thông trong điều kiện bình thường, nhưng khi xảy ra sự cố, việc thiếu không gian dành cho cứu hộ có thể làm tăng mức độ ảnh hưởng đến toàn tuyến".
Theo TS Nguyễn Hữu Đức, trước phương án bỏ làn dừng khẩn cấp, có thể nghiên cứu các giải pháp linh hoạt hơn. Một phương án là sử dụng làn dừng khẩn cấp theo khung giờ, chỉ khai thác khi lưu lượng phương tiện tăng cao và có điều kiện kiểm soát chặt chẽ.
Một phương án khác là chỉ cho phép phương tiện nhập vào làn này tại một số đoạn nhất định, đặc biệt gần các nút giao, thay vì chuyển toàn bộ làn dừng khẩn cấp thành làn xe chạy. Các phương án trên nếu được nghiên cứu cần đi kèm hệ thống biển báo, giám sát giao thông và quy trình xử lý sự cố rõ ràng, nhằm hạn chế xung đột khi phương tiện chuyển làn.
Theo các chuyên gia, nếu Vành đai 3 trên cao thường xuyên quá tải, việc tận dụng làn dừng khẩn cấp chỉ nên được xem là một giải pháp trong ngắn hạn. Về lâu dài, cần điều tiết phương tiện tải trọng lớn theo khung giờ, tăng cường điều khiển giao thông theo thời gian thực, hạn chế các điểm nhập làn gây xung đột và phân luồng từ xa trước khi phương tiện lên tuyến. Cùng với đó, việc phát triển vận tải công cộng, đường sắt đô thị và các tuyến đường thay thế cũng đóng vai trò quan trọng trong giảm áp lực giao thông.
"Việc bỏ hoặc tận dụng làn dừng khẩn cấp có thể giúp tăng năng lực lưu thông trong một số điều kiện, nhưng khó trở thành giải pháp duy nhất cho bài toán ùn tắc Vành đai 3. Có thể giảm được một phần trong điều kiện lưu lượng chỉ vượt thiết kế ở mức vừa phải. Nhưng nếu Vành đai 3 đang quá tải cực lớn, thì hiệu quả sẽ hạn chế và đánh đổi bằng rủi ro an toàn, cứu hộ cứu nạn và nguy cơ ùn tắc nghiêm trọng khi xảy ra sự cố. Nói cách khác, đây giống một giải pháp mở rộng tạm thời hơn là giải pháp căn cơ cho bài toán quá tải của Vành đai 3", TS Nguyễn Hữu Đức nhấn mạnh.
