Trong hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Ninh Bình đang đưa công nghệ số vào từng công đoạn, từ xác định thông tin phần mộ, khai quật, lấy mẫu đến vận chuyển và bàn giao.
Số hóa dữ liệu 7.804 phần mộ và 6.868 mẫu hài cốt
Trong Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, chuyển đổi số được đưa vào ngay trong quá trình lấy mẫu tại các nghĩa trang. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình triển khai số hóa, cập nhật thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống”, nhằm hạn chế nhầm lẫn trong quá trình tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu và bàn giao.
Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã triển khai tập huấn trực tiếp kết hợp trực tuyến về lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ cho 440 đại biểu. Sau khi làm mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương, xã Phong Doanh, cách làm được triển khai đồng loạt trên địa bàn toàn tỉnh.
Bộ CHQS tỉnh phối hợp với Sở Y tế, Sở Nội vụ và 104 xã, phường thành lập 28 tổ chỉ đạo, điều hành lấy mẫu, vận chuyển, bàn giao và số hóa thông tin, cùng 235 tổ bảo đảm phục vụ lấy mẫu.
Điểm đáng chú ý là số hóa không chỉ được thực hiện sau khi công việc hoàn tất mà gắn trực tiếp với từng phần mộ ngay tại hiện trường. Trước khi khai quật, tổ công tác chuẩn bị bảng định danh, bảng dán bìa và mã số mộ. Thông tin về nghĩa trang, khu vực mộ, khu mộ, số thứ tự trong hàng và số mộ được cập nhật trên phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ.
Cùng với dữ liệu chữ, hình ảnh được ghi nhận theo 15 công đoạn, từ toàn cảnh nghĩa trang, phần mộ trước khi khai quật, quá trình khai quật, tiểu quách, hài cốt, mẫu xương hoặc răng, hộp bảo quản đến khi hoàn trả hài cốt vào tiểu, đưa tiểu trở lại mộ, lấp và hoàn thiện phần mộ. Quá trình vận chuyển, bàn giao mẫu cho đơn vị giám định cùng biên bản bàn giao có ký, đóng dấu cũng được ghi nhận. Những tài liệu liên quan đến mẫu hài cốt được chụp hoặc scan để lưu trữ.
Thiếu tá Cao Văn Yên - Phụ trách Công nghệ thông tin, Ban Thông tin, Phòng Tham mưu, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình cho biết, khi thông tin được xác minh, các lực lượng chuyên môn tiến hành khảo sát, khai quật và lấy mẫu theo quy trình kỹ thuật. Mỗi mẫu hài cốt được ghi mã định danh, niêm phong, bảo quản và vận chuyển theo quy định, bảo đảm giữ nguyên chất lượng vật liệu di truyền phục vụ phân tích.
Như vậy, mỗi phần mộ không chỉ được cập nhật thông tin mà còn được gắn với dữ liệu hình ảnh và tài liệu trong từng công đoạn. Đằng sau mỗi mẫu phẩm là một phần mộ, một hồ sơ và câu chuyện về người đã hy sinh. Việc chuẩn hóa dữ liệu ngay từ hiện trường giúp hạn chế sai sót, nhầm lẫn giữa các phần mộ, đồng thời tạo cơ sở để tra cứu, đối chiếu thông tin trong các bước tiếp theo.
Thượng tá Nguyễn Đình Việt, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Ninh Bình cho biết: “Khoa học đang từng bước mở thêm cơ hội xác định danh tính cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Mỗi dữ liệu được hoàn thiện, mỗi mẫu phẩm được thu nhận chính xác là thêm một bước tiến trên hành trình đưa các anh trở về với đúng tên tuổi, gia đình và quê hương”.
Nhờ triển khai đồng bộ và quyết liệt, Ninh Bình là một trong những địa phương hoàn thành sớm giai đoạn 1 của chiến dịch với kết quả toàn diện: toàn tỉnh đã hoàn thành lấy mẫu tại 250/250 nghĩa trang liệt sĩ, đạt 100% kế hoạch. Toàn bộ 7.804 phần mộ thuộc diện cần khai quật đều đã được thực hiện an toàn. Trong đó, 6.868 mẫu hài cốt đã được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN, đạt 88,01%. Số còn lại (11,99%) không thể lấy mẫu do 43 phần mộ không có tiểu và 893 trường hợp hài cốt đã phong hóa.
Kiên trì lần tìm thông tin, xác định danh tính liệt sĩ
Song song với đó, công tác xác minh đối với những trường hợp mất hết giấy tờ, hồ sơ thất lạc theo thời gian được đặc biệt chú trọng. Đối mặt với những “khoảng trống” tài liệu, khi nhân chứng ngày càng cao tuổi, lực lượng chức năng kiên trì tìm kiếm thông tin từ thực địa, ký ức nhân dân và các nguồn tư liệu còn lưu giữ.
Từ những dữ liệu rời rạc, ký ức của nhân chứng và dấu tích còn lại tại thực địa, thông tin về các liệt sĩ từng bước được kiểm chứng, góp phần làm sáng tỏ những phần lịch sử còn bỏ ngỏ và đưa hồ sơ về đúng với căn cứ lịch sử.
Tiêu biểu là quá trình xác minh danh tính 15 liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ban đầu được an táng tại khu vực nay thuộc Tổ dân phố Liên Sơn, phường Lý Thường Kiệt. Sau nhiều thập kỷ, tài liệu, sơ đồ mộ chí không còn được lưu giữ đầy đủ. Lực lượng chức năng đã phát phiếu lấy ý kiến nhân dân, gặp gỡ nhân chứng, khảo sát thực địa, đối chiếu các nguồn tài liệu và tổ chức hội thảo xác minh.
Qua đó, các cơ quan, đơn vị thống nhất thông tin về 15 liệt sĩ. Kết quả xác minh cho thấy các liệt sĩ thuộc Trung đoàn 66, Sư đoàn 304, Quân khu 2 và Trung đoàn 48, Sư đoàn 320, Quân đoàn 34; hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và được an táng tại khu vực nay thuộc Tổ dân phố Liên Sơn, phường Lý Thường Kiệt. Trong số này, 13 liệt sĩ đã được quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Thi Sơn, 2 liệt sĩ được đưa về an táng tại quê nhà.
Khẳng định quyết tâm trong chặng đường tiếp theo, Thượng tá Nguyễn Đình Việt chia sẻ: "Ban Chỉ đạo 515 tỉnh sẽ tiếp tục kiên trì 'dò tìm' từng ký ức, chắt chiu từng thông tin từ nhân dân và hồ sơ lưu trữ. Từ việc gắn biển số mộ, số hóa từng mẫu phẩm đến tổ chức hội thảo khoa học, mỗi bước đi số hóa đều hướng đến một mục tiêu thiêng liêng nhất: trả lại trọn vẹn tên tuổi và danh tính cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”.
