Thông tin trên được Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng chia sẻ tại Đối thoại về khắc phục hậu quả chiến tranh tại Việt Nam, Lào và Campuchia do Trung tâm Stimson và Nhóm Công tác về Di sản Chiến tranh tổ chức tại Washington D.C., với sự tham gia của đại diện ngoại giao, các chuyên gia và tổ chức hoạt động trong lĩnh vực khắc phục hậu quả chiến tranh.
Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, Việt Nam đang huy động nguồn lực lớn để triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, với mục tiêu tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 bộ hài cốt liệt sĩ, đẩy mạnh xác định danh tính thông qua cơ sở dữ liệu ADN thân nhân và rà phá bom mìn tại các chiến trường trọng điểm.
Đến nay, chiến dịch đã rà phá hơn 18.000 ha đất ô nhiễm bom mìn, đạt trên 81% mục tiêu; tìm kiếm, quy tập hơn 3.600 bộ hài cốt liệt sĩ và thu thập hơn 122.000 mẫu sinh học phục vụ xác định danh tính.
Đại sứ nhấn mạnh, thời gian đang trở thành yếu tố cấp bách trong công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Sau hơn nửa thế kỷ, nhiều chiến trường cũ đã trở thành khu dân cư, đồng ruộng và khu công nghiệp, các dấu tích dần biến mất, trong khi những nhân chứng lịch sử ngày càng lớn tuổi. Vì vậy, việc kết hợp tư liệu chiến trường với công nghệ hiện đại và thông tin từ các cựu chiến binh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Đáng chú ý, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cho biết, trong thời gian tới, các chuyên gia Việt Nam sẽ phối hợp với Đại học Texas Tech trở lại cơ sở của Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ (NARA) tại bang Maryland, để tiếp tục nghiên cứu khoảng 2-3 triệu trang tài liệu chiến tranh có khả năng chứa thông tin phục vụ tìm kiếm quân nhân Việt Nam mất tích. Các thông tin cần làm rõ liên quan đến 52 địa điểm mộ liệt sĩ tập thể, nơi chôn cất tập trung, trong đó có 5 địa điểm được xác định là có số lượng lớn liệt sĩ hy sinh.
Theo Đại sứ, mục tiêu không đơn thuần là nghiên cứu lịch sử mà là tìm kiếm những manh mối cụ thể có thể phục vụ hoạt động tìm kiếm trên thực địa. Đó có thể là một tọa độ được ghi bên lề báo cáo quân sự, thông tin về địa điểm chôn cất tạm thời, hành trình di chuyển của một đơn vị, bản đồ cũ hoặc những bức ảnh chụp từ trên không cho thấy địa hình chiến trường trong các năm 1968 hay 1972. Trí tuệ nhân tạo có thể được ứng dụng để tìm kiếm, phân loại và đối chiếu hàng triệu trang hồ sơ, kết hợp với lời kể nhân chứng và công nghệ giám định ADN nhằm nâng cao hiệu quả tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Bên cạnh đó, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng khẳng định, Việt Nam tiếp tục chủ động bố trí ngân sách, huy động lực lượng và năng lực kỹ thuật trong nước để duy trì các chương trình khắc phục hậu quả chiến tranh, bao gồm xử lý ô nhiễm dioxin, rà phá bom mìn và tìm kiếm quân nhân mất tích.
Đại sứ cho biết, Việt Nam và Hoa Kỳ đã ký kết các thỏa thuận hợp tác mới, theo đó Mỹ sẽ bổ sung khoảng 130 triệu USD cho dự án xử lý dioxin tại sân bay Biên Hòa, nâng tổng viện trợ không hoàn lại lên khoảng 430 triệu USD. Một thỏa thuận khác dành khoảng 91 triệu USD hỗ trợ cải thiện chất lượng cuộc sống của người khuyết tật tại các địa phương ưu tiên, trước mắt triển khai tại Cà Mau và Quảng Ngãi.
Đánh giá cao sự đóng góp của các tổ chức, trường đại học và doanh nghiệp Hoa Kỳ, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng kêu gọi Chính phủ, Quốc hội, các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và cựu chiến binh Mỹ tiếp tục chia sẻ thông tin, công nghệ và nguồn lực, đồng hành cùng Việt Nam trong công tác khắc phục hậu quả chiến tranh.
Đại sứ nhấn mạnh, hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh là một trong những nền tảng quan trọng giúp Việt Nam và Hoa Kỳ xây dựng lòng tin, từ cựu thù trở thành Đối tác Chiến lược Toàn diện. Thành quả lớn nhất của quá trình này không chỉ nằm ở những dự án hay thỏa thuận giữa hai chính phủ, mà còn là sự an toàn của người dân, cuộc sống tốt đẹp hơn của người khuyết tật và niềm hạnh phúc của những gia đình sau hơn 50 năm chờ đợi có thể đón người thân trở về.
