Sau sáp nhập trường học, nhiều ngôi trường mới được tổ chức với quy mô học sinh lớn hơn, địa bàn rộng hơn và nhiều điểm trường hơn, trong khi bộ máy quản lý được tinh gọn. Với hiệu trưởng, bài toán đặt ra không chỉ là bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt mà còn phải tổ chức lại nguồn lực, nâng cao hiệu quả quản trị và duy trì chất lượng giáo dục.
Quy mô lớn hơn, cách quản trị phải thay đổi
Sau sáp nhập, Trường THCS Nam Đồng (xã Nam Đồng, tỉnh Ninh Bình) có 1.207 học sinh, 30 lớp, 58 cán bộ, giáo viên và được tổ chức tại 2 điểm trường. Với quy mô lớn hơn gấp đôi trường cũ, Trường THCS Nam Đồng được tổ chức với bộ máy quản lý gồm 2 cán bộ.
Gặp phóng viên sau khi vừa đi 7km từ điểm trường phân hiệu, ông Phan Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường THCS Nam Đồng, nói điều thay đổi rõ nhất sau sáp nhập là quỹ thời gian của người đứng đầu. Từ việc điều hành trường quy mô 473 học sinh, ông phải làm quen với hệ thống lớn hơn, nhiều đầu việc hơn và những công việc trước đây có thể phân chia cho nhiều cán bộ quản lý nay phải trực tiếp xử lý.
“Thời gian dành cho công việc của hiệu trưởng phải chặt chẽ hơn. Không chỉ điều hành hai điểm trường, nhiều công việc liên quan đến tài chính, kho bạc, thuế, phần mềm quản lý cũng đòi hỏi hiệu trưởng trực tiếp giải quyết. Có những việc trước đây được phân công cho các cán bộ quản lý khác, nay người đứng đầu phải tự xử lý hoặc theo sát đến cùng”, ông Hùng nói.
Quy mô trường lớn hơn, địa bàn quản lý rộng hơn cũng buộc cách điều hành phải thay đổi. Với hai điểm trường cách nhau 7 km, ông Hùng và phó hiệu trưởng chia nhau phụ trách từng cơ sở, bảo đảm ở mỗi nơi đều có người trực tiếp xử lý công việc và nắm tình hình học sinh, giáo viên.
Thay vì tập trung toàn bộ đội ngũ về một đầu mối, các cuộc họp cũng được tổ chức theo hướng ngắn gọn và có sự chuẩn bị trước. Hằng tuần, ban giám hiệu họp để thống nhất nội dung, sau đó phân công người phụ trách từng điểm trường. Những vấn đề lớn, liên quan đến tổ chức hoặc chuyên môn chung, được đưa ra bàn bạc với toàn trường.
“Trong hơn 2 tháng sau sáp nhập, nhà trường tổ chức 2 cuộc họp toàn trường. Cuộc đầu tiên tập trung ổn định tổ chức, phân công nhiệm vụ, kiện toàn các tổ chuyên môn; cuộc thứ hai bàn về công tác chuyên môn và các hoạt động đầu năm học.
Cách tổ chức này giúp hai điểm trường dù cách xa nhau vẫn vận hành theo cùng một kế hoạch, đồng thời để những vấn đề phát sinh ở từng cơ sở được xử lý mà không phải chờ đến khi toàn bộ bộ máy tập trung”, hiệu trưởng Phan Văn Hùng chia sẻ.
Cùng với quy mô nhà trường tăng lên, bộ máy quản lý lại được thu gọn đáng kể. Trước sáp nhập, hai trường có 5 cán bộ quản lý; sau sắp xếp, Trường THCS Nam Đồng chỉ còn hiệu trưởng và một phó hiệu trưởng. Ba cán bộ từng giữ vị trí phó hiệu trưởng chuyển sang đảm nhiệm các công việc chuyên môn hoặc trở lại giảng dạy. Một số vị trí khác cũng được sắp xếp, bố trí lại phù hợp với mô hình mới.
Ông Hùng cho biết sự thay đổi vị trí công tác khiến không ít cán bộ, giáo viên có tâm lý băn khoăn trong những ngày đầu. Với người từng giữ vai trò quản lý, việc trở lại công việc chuyên môn sau nhiều năm cũng là sự thay đổi không nhỏ.
“Lãnh đạo nhà trường gặp gỡ từng nhóm cán bộ, giáo viên, tổ chức buổi gặp mặt để lắng nghe những băn khoăn sau sáp nhập, đồng thời phân công lại nhiệm vụ theo hướng tận dụng kinh nghiệm của những người từng làm quản lý.
Các cựu phó hiệu trưởng được bố trí làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn hoặc tham gia các phần việc cần kinh nghiệm điều hành”, ông Hùng chia sẻ.
Theo vị hiệu trưởng, cùng với việc sắp xếp lại bộ máy quản lý, việc tạo sự đồng thuận trong đội ngũ là yếu tố quan trọng để mô hình mới vận hành ổn định. Vì vậy, ổn định con người được xác định là một trong những việc phải làm trước khi nhà trường bắt tay vào những mục tiêu chuyên môn của năm học mới.
Không có “trường chính, trường phụ”
Bộ máy đã gọn lại, nhưng quy mô công việc thì không vì thế mà nhỏ đi. Với 1.207 học sinh ở hai điểm trường, bài toán tiếp theo của Trường THCS Nam Đồng là phân bổ đội ngũ thế nào để mỗi lớp học vẫn có đủ giáo viên, mỗi cơ sở vẫn được vận hành ổn định.
Hiệu trưởng trường THCS Nam Đồng cho biết, nhà trường hiện thiếu 5 giáo viên so với định mức, chủ yếu ở các môn Tiếng Anh, Lịch sử và Địa lý. Trong khi đó, một số môn như Khoa học tự nhiên và Giáo dục thể chất lại đang có giáo viên dôi dư. Việc điều chỉnh nhân lực vì thế không đơn thuần là bổ sung người, mà còn phải tính toán cách phân bổ giáo viên phù hợp giữa các môn và hai điểm trường.
Theo ông Hùng, cấp xã có thể xây dựng phương án, đề xuất nhu cầu nhưng việc tuyển dụng, bố trí biên chế thuộc thẩm quyền cấp tỉnh. Vì vậy, trước mắt nhà trường phải tính đến phương án điều chuyển, sắp xếp giáo viên giữa hai điểm trường để bảo đảm các lớp vẫn có đủ người dạy.
Bên cạnh đó, ở nhóm nhân viên phục vụ, trường hiện có 4 người, trong khi nhu cầu thực tế khoảng 9-11 người. Nhà trường còn thiếu kế toán, thủ quỹ, văn thư, nhân viên y tế cho 2 điểm trường, nhân viên thiết bị - thí nghiệm và tổng phụ trách Đội.
Ngay cả công tác tư vấn tâm lý học đường cũng chưa có nhân sự chuyên trách mà chủ yếu do giáo viên kiêm nhiệm. Khi một giáo viên phải đảm nhận thêm một phần việc ngoài chuyên môn, thời gian và nguồn lực dành cho công việc chính cũng bị chia nhỏ.
Thực tế này cho thấy, bài toán sau sáp nhập không chỉ nằm ở việc tổ chức lại đầu mối quản lý, mà còn là phân bổ nhân lực, bảo đảm điều kiện dạy học và xây dựng cách vận hành phù hợp với quy mô mới.
Năm học trước, hai trường trước sáp nhập đều đạt kết quả tốt trong kỳ thi vào lớp 10, góp phần đưa Nam Đồng đứng thứ 14 trong số 129 xã, phường của tỉnh về kết quả giáo dục. Sau khi về chung một đầu mối, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì kết quả ấy, mà còn thu hẹp khoảng cách về chất lượng giữa hai điểm trường.
“Một trường phải là một kết quả đầu ra”, Hiệu trưởng Phan Văn Hùng nhấn mạnh.
Trước đây, một số môn như Ngoại ngữ và Tin học còn có sự chênh lệch giữa hai cơ sở. Sau sáp nhập, đội ngũ giáo viên được tổ chức lại để học sinh ở cả hai điểm trường có điều kiện tiếp cận tốt hơn với giáo viên chuyên môn.
Vì vậy, những tháng đầu sau sáp nhập, theo ông Hùng, không chỉ là thời gian để ổn định tổ chức mà còn là giai đoạn nhà trường sắp xếp lại đội ngũ, thống nhất cách làm chuyên môn và từng bước đưa hai điểm trường về cùng mặt bằng chất lượng.
“Sau sáp nhập, điều chúng tôi quan tâm nhất vẫn là chất lượng giáo dục. Quy mô trường có thể lớn hơn, bộ máy có thể tinh gọn hơn, nhưng cuối cùng phải thể hiện bằng kết quả học tập của học sinh”, ông Hùng nói.
Với lãnh đạo xã Nam Đồng, sáp nhập trường học không chỉ là bài toán tổ chức lại bộ máy mà còn đặt ra yêu cầu mới đối với người đứng đầu. Khi quy mô trường lớn hơn nhưng số cán bộ quản lý giảm đi, hiệu trưởng phải chủ động tìm giải pháp và chịu trách nhiệm rõ hơn về kết quả giáo dục.
Tăng trách nhiệm của người đứng đầu
Chủ tịch UBND xã Nguyễn Văn Sinh cho biết trước đây, ở cấp huyện có những trường được xác định là trường mũi nhọn, được tập trung đầu tư để tham gia các cuộc thi cấp tỉnh. Còn với những trường phổ thông ở các xã, việc quản lý, hướng dẫn chuyên môn chủ yếu do Phòng Giáo dục và Đào tạo thực hiện. Khi có vấn đề cần trao đổi, cán bộ Phòng Giáo dục xuống làm việc với lãnh đạo xã và hiệu trưởng.
Hiện không còn cấp huyện, vai trò của xã thay đổi nhiều. Những việc trước đây có Phòng Giáo dục đứng giữa thì nay xã phải trực tiếp nắm tình hình, trực tiếp làm việc với nhà trường và chịu trách nhiệm về kết quả giáo dục trên địa bàn.
Ngay từ khi các hiệu trưởng mới được bổ nhiệm, xã Nam Đồng xác định kết quả giáo dục của từng trường ngày càng gắn với kết quả chung của địa phương. Vì vậy, hiệu trưởng không chỉ chịu trách nhiệm về việc trường vận hành ổn định mà còn phải tạo được chuyển biến về chất lượng giáo dục.
Sau những thay đổi về mô hình quản lý, điều được chờ đợi ở những ngôi trường mới không chỉ là sự ổn định trong vận hành, mà là khả năng tạo ra chuyển biến thực chất về chất lượng. Sau cùng, hiệu quả của một bộ máy tinh gọn vẫn phải được nhìn thấy từ chính những gì học sinh nhận được.
