Thất vọng với Mỹ, vùng Vịnh đặt kỳ vọng vào Trung Quốc
Các nước vùng Vịnh đang kỳ vọng về vai trò lớn hơn của Trung Quốc xuất phát từ sự thất vọng ngày càng tăng với đồng minh Mỹ. Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động nhằm vào Iran từ ngày 28/2/2026 không chỉ làm suy yếu Tehran mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu năng lượng của các nước trong khu vực, đồng thời đẩy vùng Vịnh vào tình thế rủi ro hơn.
Reuters dẫn các nguồn tin khu vực cho biết, trước việc Iran và các lực lượng đồng minh liên tục đe dọa các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz và eo biển Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ, nhiều quốc gia vùng Vịnh đã tìm kiếm sự hỗ trợ từ Trung Quốc. Họ cho rằng cuộc xung đột đã bộc lộ những giới hạn trong khả năng kiểm soát tình hình của Mỹ.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã tiến hành hàng chục cuộc điện đàm và gặp gỡ các đối tác nhằm thúc đẩy một lệnh ngừng bắn mới. Đặc phái viên Trung Quốc về Trung Đông cũng đã tới các nước vùng Vịnh và Iran để trao đổi với các bên. Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh "luôn duy trì liên lạc chặt chẽ với tất cả các bên, nỗ lực chấm dứt giao tranh và thúc đẩy hòa bình".
Là nước nhập khẩu lượng lớn dầu mỏ từ vùng Vịnh, đồng thời là đối tác thương mại lớn nhất của Iran, Trung Quốc sở hữu những đòn bẩy kinh tế đáng kể, nhưng đồng thời phải đối mặt với nhiều bài toán nhạy cảm.
"Mối quan hệ giữa các nước vùng Vịnh và Trung Quốc dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau và lợi ích thương mại. Vì vậy, mọi vấn đề đều được trao đổi rất kín đáo", Reuters dẫn một nguồn tin vùng Vịnh cho biết.
Trong khi đó, Iran tiếp tục khẳng định sẽ duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, cho rằng tuyến hàng hải chiến lược này đang bị đe dọa trong bối cảnh Mỹ và Israel tìm cách vô hiệu hóa chương trình hạt nhân của Tehran.
Theo các nguồn tin, các nước vùng Vịnh cuối cùng vẫn hy vọng Trung Quốc có thể thuyết phục Iran quay trở lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, họ cũng nhận thấy Bắc Kinh thường hành động thận trọng và chậm rãi. Một số ý kiến còn cho rằng xung đột kéo dài cũng có thể mang lại lợi ích nhất định cho Trung Quốc khi tạo thêm sức ép đối với Mỹ.
Kể từ Hội nghị Thượng đỉnh Trung Quốc - Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) năm 2022, Bắc Kinh đã mở rộng mạnh mẽ quan hệ thương mại và đầu tư với sáu quốc gia thành viên GCC gồm Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Một hội nghị thượng đỉnh mới dự kiến diễn ra tại Riyadh trong năm nay nhưng đến nay vẫn chưa được xác nhận.
Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn tránh công khai chỉ trích các hành động đe dọa hàng hải của Tehran, làm dấy lên nghi ngờ về mức độ sẵn sàng bảo vệ lợi ích của chính mình cũng như của các nước vùng Vịnh.
Ông Henry Tugendhat, chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Washington, cho rằng ưu tiên hàng đầu của Bắc Kinh vẫn là duy trì quan hệ với tất cả các bên trong khu vực, thay vì mạo hiểm nghiêng hẳn về một phía. Theo ông, khi Washington trực tiếp can dự, mọi tính toán của Trung Quốc không chỉ xoay quanh vùng Vịnh mà còn gắn với toàn bộ mối quan hệ và cạnh tranh chiến lược giữa Bắc Kinh và Washington.
"Một số nước vùng Vịnh có thể đầu tư hay mua công nghệ, mua máy bay không người lái của Trung Quốc, nhưng điều họ không thể mua là việc Trung Quốc sử dụng ảnh hưởng của mình theo cách tách biệt khỏi quan hệ với Mỹ", một nguồn tin am hiểu vấn đề nhận xét.
Dự kiến, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ tới Mỹ để hội đàm với Tổng thống Donald Trump vào ngày 24/9/2026. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết ông Tập Cận Bình đã đưa ra đề xuất bốn điểm nhằm thúc đẩy hòa bình và ổn định tại Trung Đông, đồng thời kêu gọi hỗ trợ các nước trong khu vực tăng cường phát triển, an ninh và hợp tác.
Khủng hoảng Hormuz đặt ảnh hưởng của Trung Quốc vào phép thử
Trung Quốc đã tận dụng quan hệ kinh tế sâu rộng để mở rộng vai trò ngoại giao tại Trung Đông. Thành công đáng chú ý nhất là việc làm trung gian cho thỏa thuận bình thường hóa quan hệ giữa Saudi Arabia và Iran năm 2023. Tuy nhiên, cuộc xung đột hiện nay đang đặt kết quả đó trước nhiều thử thách.
Nguồn tin Pakistan cho Reuters biết, Bắc Kinh đã thúc đẩy vai trò trung gian của Islamabad giữa Washington và Tehran nhằm nối lại các cuộc đàm phán hòa bình. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng khẳng định sẽ tiếp tục "đóng vai trò tích cực trong việc sớm khôi phục hòa bình và ổn định tại khu vực".
Các nguồn tin am hiểu vấn đề cũng cho rằng, Trung Quốc cũng đã tiến hành các cuộc trao đổi trực tiếp với lực lượng Houthi ở Yemen nhằm bảo đảm tàu chở dầu của nước này có thể đi qua phía nam Biển Đỏ mà không bị tấn công.
Tuy nhiên, bà Anna Borshchevskaya, chuyên gia cấp cao tại Viện Washington, cho rằng đây mới là kết quả cụ thể duy nhất từ các nỗ lực ngoại giao của Bắc Kinh. "Ngoài những thỏa thuận mang tính song phương để bảo vệ lợi ích vận tải của mình, rất khó thấy Trung Quốc đạt được thêm kết quả đáng kể nào", bà nhận định.
Theo bà Anna Borshchevskaya, cuộc chiến cũng mang lại một số lợi ích cho Trung Quốc khi nước này vừa bảo vệ được lợi ích kinh tế, vừa khiến giá năng lượng tăng cao, qua đó tạo thêm sức ép chính trị đối với Mỹ và châu Âu.
Với các lệnh trừng phạt quốc tế nhằm vào Iran, Trung Quốc nhiều năm qua đã mua dầu của Tehran với mức giá ưu đãi. Bắc Kinh cũng tăng cường hỗ trợ Iran thông qua các mặt hàng lưỡng dụng, linh kiện điện tử, chip và hệ thống định vị vệ tinh, song luôn bác bỏ các cáo buộc cho rằng nước này cung cấp vũ khí hoặc hỗ trợ quân sự trực tiếp cho Tehran.
Các nhà phân tích cho rằng cách ứng xử của Trung Quốc phản ánh chiến lược lâu dài là tránh các cam kết an ninh vượt ra ngoài khu vực lợi ích cốt lõi ở Đông Á.
Không giống Mỹ - quốc gia duy trì các liên minh quân sự dựa trên nghĩa vụ phòng thủ tập thể - Trung Quốc ưu tiên xây dựng quan hệ dựa trên thương mại, đầu tư và xuất khẩu vũ khí, đồng thời hạn chế tối đa việc can dự quân sự ở những khu vực ngoài phạm vi lân cận.
Nguồn tin am hiểu các cuộc thảo luận của Bắc Kinh cho biết sự phối hợp mang tính thực dụng giữa Trung Quốc và lực lượng Houthi chủ yếu giúp các tàu có liên quan đến Trung Quốc tránh bị tấn công, chứ không nhằm chấm dứt hoàn toàn các cuộc tập kích trên Biển Đỏ.
Theo nguồn tin này, khác với Mỹ, Trung Quốc không có cam kết về quốc phòng với các nước vùng Vịnh, không có sứ mệnh quân sự bảo vệ các tuyến hàng hải và cũng không có ý định đảm nhận vai trò đó.
Bắc Kinh khẳng định không có ý định sử dụng vũ lực để mở lại eo biển Hormuz, đồng thời không tin rằng các bên khác có thể đạt được mục tiêu này bằng biện pháp quân sự. Thay vào đó, Trung Quốc kêu gọi giải pháp ngoại giao, đối thoại và bảo đảm an toàn cũng như tự do lưu thông trên các tuyến hàng hải quốc tế.
>> Thông điệp từ Iran sau đòn tấn công tên lửa khiến Mỹ cảnh giác
>> Iran tuyên bố "trừng phạt" Mỹ, ông Trump cảnh báo giáng đòn mạnh
>> Lượng tàu đi qua eo biển Hormuz tăng nhẹ bất chấp căng thẳng
