Khu vực Cồn Tiên, nay thuộc xã Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị nơi có thông tin về mộ liệt sĩ tập thể của Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324 cùng các đơn vị phối hợp đã chiến đấu và hy sinh vào ngày 8/5/1967.
“Cồn Tiên là một cứ điểm lớn, có độ cao 155m ở phía Nam sông Bến Hải 7km, là cửa ngõ của khu vực Trị Thiên, “một tiền đồn đặc biệt quan trọng” ở phía đông tuyến phòng thủ Đường 9 - Bắc Quảng Trị của địch. Vì vậy, quân đội Mỹ liên tục cho một Tiểu đoàn chốt giữ ở đây.
Theo lịch sử Trung đoàn 812, Sư đoàn 324, lực lượng tham gia tiến công cứ điểm Cồn Tiên gồm Tiểu đoàn 4 Trung đoàn 812, Đại đội 20 Đặc công Trung đoàn 812, Tiểu đoàn 31 Đặc công Quân khu. Tháng 9/2004, Hội Cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam cung cấp cho Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Quảng Trị thông tin, theo Bản đồ UTM, khu vực Núi Cồn Tiên, Mỹ đã chôn mộ tập thể 173 bộ đội Việt Nam hy sinh trong trận chiến đấu ngày 08/5/1967 với Thủy quân lục chiến Mỹ.
Ông Lê Văn Chớ, 77 tuổi, thường trú tại xã Mai Phụ, tỉnh Hà Tĩnh, nay là phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh, là cựu chiến binh thuộc đơn vị Đặc công Trung đoàn 812, Sư đoàn 324, tham gia kháng chiến từ năm 1966 (là mũi trưởng trong trận đánh căn cứ Cồn Tiên ngày 08/5/1967) cho biết, sáng ngày 08/5/1967, sau khi lực lượng Đặc công đánh chiếm được căn cứ Cồn Tiên, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324 được giao nhiệm vụ chốt giữ căn cứ. Đến chiều cùng ngày, Mỹ sử dụng pháo binh, lực lượng tổ chức đánh chiếm lại trận địa; bộ binh Tiểu đoàn 4 không giữ được, phải rút lui về hướng Đông Bắc và hy sinh nhiều. Nhóm cựu chiến binh của ông đã kiên trì tìm kiếm suốt 35 năm, phối hợp gửi nhiều văn bản tới Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chính trị để cung cấp dữ liệu. Trở lại căn cứ Cồn Tiên lần này, ông Lê Văn Chớ cung cấp các thông tin và hy vọng sớm tìm được đồng đội đang nằm tại đây:
“Qua hội thảo lần này thì chúng tôi cũng có một hy vọng là sẽ đạt được nhiều kết quả và đáp ứng được sự mong mỏi của các cái thân nhân gia đình liệt sĩ và cựu chiến binh chúng tôi”.
Ông Nguyễn Thí, 80 tuổi, ở phường Long Xuyên, tỉnh An Giang, người từng phục vụ quân đội Mỹ ở căn cứ Cồn Tiên chứng kiến việc chôn cất các liệt sĩ hy sinh tại trận đánh ở căn cứ này. Ông đã trở lại thực địa đồi Cồn Tiên và hỗ trợ cơ quan chức năng chỉ ra vị trí chôn cất liệt sĩ dựa trên ký ức và những ghi chép từ trước. Ông Thí nhớ lại, quân đội Mỹ đã sử dụng xe múc đào các hào dài khoảng 50–60m, rộng 2m, sâu từ 1,5–2m để chôn cất tập thể bộ đội Việt Nam sau trận đánh.
“Qua 60 năm thì đến bây giờ vật đổi sao dời, thay đổi khó nhận diện. Bây giờ cây cối mọc lên hết trơn rồi, tất cả những hàng rào, công sự bây giờ đều biến dạng hết, bị tháo gỡ hết rồi. Sau này khi lên lần thứ hai thì mình mới cảm nhận được, bộ nhớ giống như cái cuốn phim quay trở lại thì mình nhớ ra rõ ràng, chỉ ra được vị trí”.
Hội thảo đã tái hiện diễn biến trận đánh ngày 8/5/1967 của Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812, Sư đoàn 324 và các đơn vị phối hợp tại căn cứ Cồn Tiên. Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 812 tổn thất nặng nề, nhiều liệt sĩ không đưa ra được, địch thu gom và vùi lấp vào các hố chôn tập thể. Giai đoạn 1992 đến 2022 tại khu vực Cồn Tiên đã quy tập được 83 hài cốt liệt sĩ. Qua tổng hợp các nguồn thông tin, dự báo còn khoảng 80- 90 hài cốt liệt sĩ chưa được quy tập.
Ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị cho biết, các tham luận tại hội thảo đã cung cấp nhiều thông tin phục vụ công tác xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ.
“Sau hội nghị, Ban Chỉ đạo tỉnh sẽ báo cáo với Ban Chỉ đạo Quốc gia, Ban Chỉ đạo Quân khu 4, Lãnh đạo Tỉnh ủy, Ủy ban Nhân dân tỉnh kết quả tổ chức hội thảo; đề nghị cho chủ trương xây dựng kế hoạch tổ chức mở rộng toàn bộ các khu vực có nghi ngờ, có vị trí chôn cất hài cốt liệt sĩ. Tìm kiếm hài cốt liệt sĩ theo tinh thần “dễ làm trước, khó làm sau”, thận trọng và tỉ mỉ. Thực hiện phương pháp đào xương cá kết hợp với mở rộng các khu vực nghi ngờ.”.
Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa, Cục trưởng Cục Chính sách- Xã hội, Tổng cục Chính trị, Chánh văn phòng Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cho biết, đến hôm nay, chiến dịch 500 ngày đêm đã sang ngày thứ 178, tức là qua một phần ba thời gian của chiến dịch và đã đạt được kết quả tích cực.
Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa cũng đề nghị cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Trị kịp thời đối chiếu thông tin; thực hiện tinh thần “dễ rõ làm trước”, làm đến đâu chắc đến đó; thu thập thêm ý kiến nhân chứng và hệ thống hóa hồ sơ các đơn vị chiến đấu; Khảo sát kỹ địa hình trước và sau hội thảo, kết hợp sự chỉ dẫn của cựu chiến binh và phía bên kia để xác định vị trí mộ.
Khi có đủ cơ sở chắc chắn, tiến hành thăm dò, đào tìm và làm thủ tục quy tập đúng quy định, đúng phong tục. Các cơ quan Bộ Quốc phòng và chuyên gia tích cực hỗ trợ địa phương phân tích hồ sơ, tư liệu (gồm cả nguồn Hoa Kỳ cung cấp). Thiếu tướng Đoàn Quang Hòa cho biết:
“Đối với bộ đội ta và nhân dân ta hy sinh thì chúng tôi xác định là tìm đến khi không còn thông tin về nơi hy sinh hoặc nơi chôn cất của liệt sĩ. Nên công tác tìm kiếm của 500 ngày đêm này là đến 27 tháng 7 năm 2027 sẽ kết thúc của Chiến dịch 500 ngày, nhưng mà công tác tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ chưa bao giờ nói là kết thúc được”.
