Chiều 14/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã cho ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Bước cụ thể hóa quyền Hiến định
Trình bày báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, quyền được Nhà nước bồi thường khi có thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra là một quyền Hiến định.
Việc xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đồng thời, dự án luật này cũng hướng tới khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, bảo đảm sự đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật hiện hành.
Dự thảo Luật gồm 2 Điều: Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017 (cụ thể là sửa đổi, bổ sung 33/78 điều, bãi bỏ 2/78 điều). Điều 2: Điều khoản thi hành.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý và mang tính đột phá của dự thảo luật lần này là việc bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ.
Dự thảo luật định nghĩa rõ: “Người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực là cá nhân thực hiện việc phản ánh, tố cáo, tố giác hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao, trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công”.
Song song đó, đối tượng người thân của người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cũng được quy định cụ thể, bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi.
Đáng chú ý, dự thảo luật quy định rõ Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp: “Không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời, không đúng biện pháp bảo vệ người tố cáo, người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân theo quy định của Luật Tố cáo và pháp luật khác có liên quan”.
Cắt giảm thủ tục, tăng tốc thời gian giải quyết bồi thường
Bên cạnh việc mở rộng đối tượng được bồi thường, dự thảo luật cũng tập trung sửa đổi nhiều quy định quan trọng nhằm nâng cao tính khả thi và thực tiễn. Cụ thể, sửa đổi, bổ sung quy định về thiệt hại được tính bằng tiền đồng Việt Nam để bảo đảm rõ ràng, thống nhất cách hiểu trong việc xác định giá trị thiệt hại.
Sửa đổi, bổ sung một số quy định về cơ quan giải quyết bồi thường nhằm phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy và thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW.
Bên cạnh đó, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường theo hướng cắt giảm tối đa giấy tờ, tài liệu. Ứng dụng chuyển đổi số nhằm rút ngắn thời gian giải quyết bồi thường; quy định rõ việc ra quyết định giải quyết bồi thường trong mọi trường hợp (kể cả khi thương lượng thành hay thương lượng không thành); Tăng thời hạn người yêu cầu bồi thường có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết yêu cầu bồi thường.
Báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và Thường trực một số cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành việc bổ sung nội dung bồi thường cho người chống tiêu cực nhằm thể chế hóa Quy định 231 của Bộ Chính trị.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cũng chỉ ra một số điểm cần lưu ý. Hiện nay, một số luật đã đề cập đến từ “tiêu cực” nhưng chưa làm rõ nội hàm của khái niệm này; đồng thời các biện pháp “bảo vệ người đấu tranh chống tiêu cực” vẫn chưa được quy định cụ thể trong văn bản quy phạm pháp luật nào.
Do đó, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cần sửa đổi các luật có liên quan để quy định rõ nội hàm pháp lý của từ “tiêu cực” cũng như cơ chế pháp lý “bảo vệ người đấu tranh chống tiêu cực”. Điều này sẽ bảo đảm đầy đủ, đồng bộ cơ sở pháp lý để thực hiện việc bồi thường cho các đối tượng này và người thân của họ trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét vào tháng 8/2026
Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao sự phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ của cơ quan chủ trì soạn thảo và báo cáo thẩm tra sơ bộ chất lượng của cơ quan thẩm tra. Ủy ban Thường vụ Quốc hội khẳng định, hồ sơ dự án luật sau khi tiếp thu đã đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ diễn ra vào tháng 8/2026.
Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các quy định liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; đồng thời cần đánh giá tác động kỹ lưỡng đối với những nội dung mở rộng phạm vi bồi thường nhằm bảo đảm tính khả thi cao khi ban hành và báo cáo rõ ràng với Quốc hội.
Liên quan đến nguyên tắc áp dụng pháp luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định theo hai phương án. Phương án 1, giữ như luật hiện hành, hướng tới lâu dài quy hết về Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và sửa các luật khác theo luật này để bảo đảm cấu trúc hệ thống pháp luật rành mạch. Đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Pháp luật, Tư pháp và UBTVQH ủng hộ phương án này.
Phương án 2, theo giải trình của Bộ trưởng, hiện có 6 luật liên quan có quy định về bồi thường nhà nước với nội dung khác nhau, ban hành ở các thời điểm khác nhau. Trên tinh thần tôn trọng ý kiến của Chính phủ, UBTVQH không đóng khung mà đề nghị Chính phủ báo cáo rõ ràng, đầy đủ lý do thiết kế phương án này để Quốc hội xem xét quyết định.
Về việc bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của họ, UBTVQH hoàn toàn tán thành nhằm thể chế hóa Quy định 231, song đề nghị cơ quan soạn thảo cần phải làm rõ ràng, chặt chẽ hơn nữa các nội dung liên quan trước khi trình Quốc hội.
Cũng trong chiều nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi).
