Quyền quyết định đi cùng khả năng quyết định
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, sau gần 1 năm vận hành bộ máy chính quyền địa phương hai cấp, chúng ta đã hoàn thành nhiều công việc lớn về sắp xếp tổ chức, bố trí nhân sự, chuyển giao nhiệm vụ và bước đầu hoạt động có hiệu quả. Yêu cầu hiện nay không chỉ là hình thành bộ máy mới, tinh gọn đội ngũ cán bộ lãnh đạo mà quan trọng hơn là vận hành bộ máy với chất lượng và kết quả tốt hơn; công việc được triển khai nhanh hơn, minh bạch hơn, sát thực tiễn hơn và theo đó, người dân, DN được phục vụ tốt hơn; địa phương được tạo động lực phát triển mới.
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, trong mô hình mới, cấp tỉnh phải trở thành cấp kiến tạo chiến lược, điều phối phát triển, bảo đảm năng lực cho toàn hệ thống, đảm bảo tính đồng bộ giữa tư duy toàn cầu, tầm nhìn quốc gia, hành động của địa phương, phát huy vai trò, trách nhiệm người dân và DN.
Cấp xã, phường, đặc khu đã hoàn toàn mới, không chỉ là nơi tiếp nhận, chuyển hồ sơ hoặc thực hiện những thủ tục hành chính đơn giản. Cấp xã phải được nhìn nhận như một thiết chế quản trị tích hợp ở tuyến đầu, vừa tổ chức thi hành pháp luật, vừa cung ứng dịch vụ, vừa có thẩm quyền quyết định các công việc thuộc cấp xã, phát huy tối đa sự tham gia của cộng đồng và kiến tạo cơ hội phát triển tại chỗ.
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng lưu ý, không được biến cấp xã thành “cấp huyện thu nhỏ”, vẫn mang theo bộ máy cồng kềnh, quy trình nặng nề và tư duy quản lý nặng về hành chính, chia cắt; đồng thời cũng không thể coi cấp xã chỉ là nơi thực hiện mệnh lệnh từ trên xuống, chưa thoát khỏi tư duy xin cho, thiếu quyền chủ động và không được bảo đảm nguồn lực. Quan hệ tỉnh - xã phải được thiết kế thành một chuỗi thực thi thống nhất. Mỗi nhiệm vụ cần rõ việc, rõ thẩm quyền, rõ quy trình, rõ dữ liệu, rõ nguồn lực và rõ trách nhiệm. Khi vấn đề vượt quá khả năng xử lý của cấp xã, phải có cơ chế hỗ trợ chuyên môn, điều phối nhanh từ cấp tỉnh, thay vì buộc cơ sở phải đi xin ý kiến ở nhiều nơi. Phân quyền chỉ thực sự có ý nghĩa khi quyền quyết định đi cùng khả năng quyết định, trách nhiệm và dự liệu được.
Cùng chung ý kiến, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp có hai vấn đề quan trọng, đó là phân cấp, phân quyền phải bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; đồng thời phải bảo đảm nguồn lực tương xứng để các địa phương có đủ điều kiện thực hiện hiệu quả thẩm quyền và trách nhiệm được giao.
PGS.TS Nguyễn Bá Chiến phân tích rõ thêm, khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp, gần 90% nhiệm vụ của cấp huyện được chuyển xuống cấp xã. Tuy nhiên, việc chuyển giao nhiệm vụ không đồng nghĩa với việc thẩm quyền và trách nhiệm đã được quy định đầy đủ, rõ ràng.
Thời gian qua, chúng ta đã ban hành nhiều luật và nghị định nhằm làm rõ thẩm quyền của từng cấp chính quyền và từng chức danh lãnh đạo, quản lý. Qua thực tiễn triển khai, chúng ta đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Tuy nhiên, trên cơ sở những kết quả đó cần tiếp tục rà soát, đánh giá để xem việc phân cấp, phân quyền đã thực sự khoa học, hợp lý và đáp ứng yêu cầu phát triển hay chưa. Nếu còn những điểm chưa phù hợp thì cần tiếp tục hoàn thiện.
"Theo tôi, cốt lõi của pháp luật về phân cấp, phân quyền là bảo đảm rõ thẩm quyền và rõ trách nhiệm. Bên cạnh đó, khi thẩm quyền và trách nhiệm đã được xác định rõ thì điều kiện tiên quyết để thực hiện hiệu quả là phải có nguồn lực, và nguồn lực phải tương xứng với nhiệm vụ được giao.
Nguồn lực trước hết nằm ngay tại mỗi địa phương, mỗi địa bàn, mỗi xã, phường và thành phố. Vì vậy, cần đổi mới tư duy theo hướng tăng cường tính chủ động cho địa phương trong việc huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực. Đồng thời, việc phân bổ nguồn lực cần phù hợp với yêu cầu phát triển của từng địa phương. Những địa phương có tiềm năng và dư địa phát triển lớn cần được ưu tiên đầu tư nguồn lực tương xứng để tạo động lực bứt phá, qua đó đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của đất nước”, PGS.TS Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh.
Chính quyền địa phương phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển, điều phối nguồn lực
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận các vấn đề trọng tâm: hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực; nâng cao năng lực tổ chức và điều phối giữa cấp tỉnh và cấp xã; xây dựng và kiểm chuẩn khung năng lực thực thi tổ chức và cán bộ, công chức; phát triển đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu mới; nâng cao trách nhiệm giải trình, chất lượng phục vụ và niềm tin xã hội.
Một nội dung đáng chú ý là vai trò của thôn, xóm, ấp, khóm, tổ dân phố và đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở cơ sở trong năng lực thực thi của chính quyền cấp xã. Hội thảo nhấn mạnh việc nghiên cứu tiếp tục sắp xếp xã, phường, thôn, tổ dân phố cần gắn với nâng cao năng lực tự quản cộng đồng, phát huy dân chủ cơ sở và tăng cường kết nối giữa chính quyền với nhân dân. Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc phần lớn vào năng lực thực thi của bộ máy chính quyền, trong đó đặc biệt là chính quyền cơ sở.
Phát biểu kết luận và bế mạc hội thảo, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó chủ tịch - Tổng thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương cho biết, từ kết quả của những tham luận, chia sẻ tại tọa đàm có thể rút ra bốn yêu cầu trọng tâm. Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện thể chế vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp theo hướng đồng bộ, rõ ràng, khả thi; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với bảo đảm nguồn lực và các điều kiện thực hiện. Thứ hai, chuyển mạnh từ quản lý biên chế sang quản trị theo vị trí việc làm và năng lực thực tế. Thứ ba, xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất, liên thông và khai thác hiệu quả trong công tác quản lý, điều hành. Thứ tư, đổi mới công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá và thường xuyên tổng kết thực tiễn để kịp thời hoàn thiện cơ chế, chính sách.
"Mục tiêu hướng tới là xây dựng một nền hành chính không chỉ tinh gọn về tổ chức mà còn mạnh về năng lực và hiệu quả thực thi. Đổi mới tổ chức bộ máy không phải là đích đến, mà là điểm khởi đầu của một phương thức quản trị mới. Bộ máy chỉ thực sự vận hành hiệu quả khi các cấp, các ngành phối hợp thông suốt, trách nhiệm được phân định rõ ràng, mỗi cá nhân được bố trí đúng vị trí, phát huy đúng năng lực và cùng hướng tới mục tiêu chung", PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định.
Các tham luận, ý kiến tại hội thảo cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn kiến nghị với Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường năng lực và đảm bảo điều kiện, nguồn lực cho năng lực thực thi của bộ máy chính quyền, xây dựng nền quản trị quốc gia bao trùm, hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân.
