Theo dữ liệu STATE 100, sau khi loại trừ phần đóng góp bị tính trùng giữa công ty mẹ và công ty con, tổng số thực nộp ngân sách của 100 doanh nghiệp nhà nước trong danh sách đạt 425.800 tỷ đồng, tương đương khoảng 16% tổng thu ngân sách quốc gia.
Riêng PETROVIETNAM đóng góp 90.991 tỷ đồng, chiếm khoảng 21,4% tổng số nộp ngân sách của 100 doanh nghiệp này.
Hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng sau hơn nửa thế kỷ
Quy mô đóng góp ngân sách của PETROVIETNAM được hình thành trên nền tảng hệ sinh thái dầu khí được xây dựng trong hơn 50 năm. Từ hoạt động thăm dò, khai thác ban đầu, Tập đoàn từng bước phát triển chuỗi hoạt động gồm khí, điện, lọc hóa dầu, phân bón và dịch vụ kỹ thuật, đồng thời mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới.
Trong quá trình này, hàng loạt công trình quy mô lớn đã được hình thành như mỏ Bạch Hổ, Nhà máy Đạm Phú Mỹ, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, các cụm khí - điện - đạm, hệ thống đường ống khí và cảng LNG. Những công trình này trở thành các cấu phần của nền công nghiệp hiện đại, góp phần nâng cao năng lực tự chủ về năng lượng và thúc đẩy sự phát triển của các trung tâm công nghiệp tại nhiều địa phương.
Một dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi của Tập đoàn là Quyết định số 733/QĐ-TTg ngày 9/4/2025. Theo quyết định này, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam được đổi tên thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, đánh dấu việc mở rộng không gian phát triển theo mô hình doanh nghiệp công nghiệp - năng lượng tích hợp.
Sau nửa thế kỷ hoạt động, doanh thu lũy kế của PETROVIETNAM đạt khoảng 605 tỷ USD, tổng số nộp ngân sách trên 142 tỷ USD.
Đà đóng góp tiếp tục được ghi nhận trong năm 2026. Riêng 6 tháng đầu năm, doanh thu của Tập đoàn ước đạt 734,7 nghìn tỷ đồng, tăng 49% so với cùng kỳ; số nộp ngân sách đạt 88,9 nghìn tỷ đồng, tăng 27%.
Từ nền tảng này, PETROVIETNAM được xác định là một lực lượng vật chất quan trọng trong tạo lập nguồn lực phát triển và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, gắn với sứ mệnh “5 An”: An ninh năng lượng, An ninh kinh tế, An ninh lương thực, An ninh quốc phòng và An sinh xã hội.
Vì sao nguồn đóng góp có khả năng duy trì ổn định?
Đánh giá về vai trò của PETROVIETNAM đối với ngân sách nhà nước, ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Cục trưởng Cục Thuế Doanh nghiệp lớn (Bộ Tài chính), từng nhận định đây là doanh nghiệp hiếm hoi mà cơ quan thuế có thể hoàn toàn yên tâm về “doanh nghiệp thật - số liệu thật”.
Theo ông Phụng, các dòng tiền, hoạt động đầu tư, phân bổ ngân sách cũng như thu - chi tại PETROVIETNAM được quản trị chặt chẽ, minh bạch và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế. Đây là cơ sở để nguồn thu có tính chính xác, ổn định và có khả năng dự báo.
Một yếu tố khác nằm ở cấu trúc chuỗi giá trị của Tập đoàn. Thay vì phụ thuộc vào khai thác dầu thô, PETROVIETNAM hoạt động trên một chuỗi tương đối hoàn chỉnh, từ thăm dò - khai thác đến khí - điện - đạm, lọc hóa dầu và dịch vụ kỹ thuật.
Cấu trúc này tạo khả năng bù trừ rủi ro giữa các lĩnh vực trong những giai đoạn khác nhau của chu kỳ kinh tế. Chẳng hạn, khi giá dầu giảm, những lĩnh vực như điện - đạm, khí hay lọc hóa dầu vẫn có thể tạo nguồn thu, góp phần cân bằng biến động từ hoạt động khai thác dầu khí.
Theo phân tích của ông Nguyễn Văn Phụng, đây cũng là đặc điểm thường thấy ở các tập đoàn năng lượng quốc gia lớn trên thế giới: chuỗi giá trị càng hoàn chỉnh, khả năng duy trì nguồn đóng góp ngân sách càng bền vững và ít biến động.
Tác động của hệ sinh thái này không chỉ giới hạn trong các khoản thu trực tiếp từ dầu khí. Quá trình phát triển còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới công nghiệp hỗ trợ, dịch vụ kỹ thuật, an ninh - quốc phòng và sinh kế của người dân. Vì vậy, nguồn thu ngân sách được hình thành từ cả chuỗi hoạt động công nghiệp phát triển xung quanh ngành.
10 doanh nghiệp thành viên góp mặt trong danh sách
Cùng với STATE 100, VNTAX 200 - danh sách 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất Việt Nam - cũng được công bố. Theo ông Nguyễn Văn Phụng, các doanh nghiệp có vốn nhà nước tiếp tục hiện diện với số lượng lớn, giữ nhiều vị trí cao trong các bảng thống kê, trong đó có nhiều tập đoàn kinh tế với cả công ty mẹ và các công ty con.
Đối với PETROVIETNAM, mức 90.991 tỷ đồng trong STATE 100 là số liệu của Công ty mẹ. Nếu tính chung các công ty thành viên, liên doanh, liên kết..., tổng số nộp ngân sách của toàn hệ sinh thái đạt 166.000 tỷ đồng.
PETROVIETNAM đồng thời là tập đoàn có nhiều đơn vị trong hệ sinh thái góp mặt nhất trong danh sách, với 10 doanh nghiệp gồm PVEP, BSR, PVOIL, PV GAS, PTSC, PV Power, PV Drilling, PVCFC, PVTrans và PVFCCo.
Các doanh nghiệp này trải rộng trên nhiều mắt xích của chuỗi giá trị, từ thăm dò, khai thác dầu khí, lọc hóa dầu, khí và phân phối xăng dầu đến điện, dịch vụ kỹ thuật, vận tải, phân bón và hóa chất.
Sự hiện diện của cả công ty mẹ và nhiều doanh nghiệp thành viên cũng cho thấy đóng góp ngân sách của hệ sinh thái PETROVIETNAM không tập trung vào một hoạt động riêng lẻ mà được tạo ra từ nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác nhau.
Vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong nguồn thu ngân sách
Ở phạm vi rộng hơn, số liệu công bố năm nay tiếp tục cho thấy vai trò đáng kể của nhóm doanh nghiệp quy mô lớn đối với ngân sách quốc gia.
Theo dữ liệu thống kê, 200 doanh nghiệp nộp ngân sách lớn nhất đóng góp gần 1 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 1/3 tổng thu ngân sách nhà nước.
Ông Nguyễn Văn Phụng đánh giá khu vực doanh nghiệp nhà nước vẫn giữ vị trí quan trọng trong cơ cấu này. Nguồn đóng góp không chỉ đến từ các sắc thuế mà còn bao gồm phần lợi nhuận sau thuế được nộp về ngân sách từ phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Vai trò của khu vực này còn được thể hiện thông qua đầu tư vào hạ tầng, công nghệ và các dịch vụ nền tảng. Những khoản đầu tư quy mô lớn có thể tạo không gian và điều kiện để khu vực tư nhân tham gia vào các chuỗi sản xuất, kinh doanh mới.
PETROVIETNAM là một trường hợp thể hiện xu hướng này. Tập đoàn đã xây dựng hơn 30 chuỗi liên kết đầu tư và sản xuất, qua đó góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp có tính liên kết.
Thời gian gần đây, trên nền tảng vị thế trong các lĩnh vực năng lượng, công nghiệp và dịch vụ, PETROVIETNAM cũng triển khai nhiều chương trình hợp tác toàn diện với các tập đoàn, doanh nghiệp tư nhân ngoài ngành. Các hoạt động hợp tác hướng tới tối ưu nguồn lực, mở rộng thị trường trong và ngoài nước, phát huy thế mạnh của các bên và tạo thêm dư địa kinh doanh.
Việc tăng cường liên kết với khu vực tư nhân cũng được đặt trong mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh của PETROVIETNAM và các đối tác trong nước. Thông qua mở rộng chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, nguồn lực, thị trường, năng lực công nghệ và sản xuất có điều kiện được kết nối sâu hơn, qua đó góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế đa ngành.
Từ mức đóng góp 90.991 tỷ đồng của Công ty mẹ đến 166.000 tỷ đồng nếu tính toàn bộ hệ sinh thái, các số liệu năm 2026 cho thấy quy mô đóng góp ngân sách của PETROVIETNAM gắn chặt với cấu trúc chuỗi giá trị được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Việc tiếp tục mở rộng từ dầu khí sang mô hình công nghiệp - năng lượng tích hợp, đồng thời tăng liên kết với khu vực tư nhân, đang mở rộng phạm vi hoạt động và các nguồn tạo giá trị của Tập đoàn trong giai đoạn mới.
