Các trợ lý của đảng Dân chủ tại Thượng viện và Hạ viện Mỹ cho biết tăng cường viện trợ cho Ukraine sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu khi Quốc hội khóa mới, với đa số ghế thuộc về đảng Dân chủ tại cả hai viện, chính thức hoạt động vào tháng 1/2027.
Tuy nhiên, liệu đảng Dân chủ có thể thực hiện mục tiêu này hay không vẫn là câu hỏi lớn, bởi Tổng thống Trump vẫn có quyền phủ quyết và từng nhiều lần đưa ra các quyết định mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội.
Đảng Dân chủ có thể tạo sức ép như thế nào?
Kể từ khi ông Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai và đảng Cộng hòa kiểm soát cả hai viện Quốc hội, cơ quan lập pháp Mỹ chưa thông qua gói viện trợ đáng kể nào dành cho Ukraine. Chính quyền Tổng thống Trump cũng làm chậm, thậm chí có thời điểm ngăn chặn việc triển khai các khoản viện trợ đã được phê duyệt trước khi ông nhậm chức.
Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Dick Durbin của bang Illinois, một trong những người sáng lập nhóm nghị sĩ ủng hộ Ukraine tại Thượng viện Mỹ, cho rằng chính quyền Tổng thống Trump chưa thể hiện cam kết rõ ràng liên quan tới các khoản viện trợ có ý nghĩa sống còn đối với Ukraine. Theo ông, “nếu Tổng thống Trump tiếp tục duy trì chính sách hiện nay, Quốc hội phải tìm những biện pháp khác để buộc chính quyền tuân thủ luật pháp và Hiến pháp Mỹ”.
Trong khi đó, một quan chức Nhà Trắng khẳng định Tổng thống Trump và các cộng sự vẫn cam kết đóng vai trò xây dựng trong nỗ lực chấm dứt xung đột Nga-Ukraine và tin tưởng các bên cuối cùng sẽ đạt được một thỏa thuận hòa bình.
Trên thực tế, tổng thống Mỹ có quyền hạn rộng lớn trong lĩnh vực đối ngoại. Ông Trump từng nhiều lần thông qua các sắc lệnh hành pháp hoặc triển khai hành động quân sự mà không tìm kiếm sự chấp thuận trước của Quốc hội, điển hình là các cuộc tấn công mở đầu cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran.
Dù cách điều hành này khó thay đổi, việc giành quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện vẫn mang lại cho đảng Dân chủ những công cụ đáng kể để gây sức ép với Nhà Trắng.
Các nghị sĩ Dân chủ có thể đưa những điều khoản tăng viện trợ cho Kiev hoặc siết chặt trừng phạt Nga vào các dự luật quan trọng, chẳng hạn Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) hoặc các dự luật ngân sách cần được thông qua để duy trì hoạt động của chính phủ.
Ngoài ra, Quốc hội có thể ngăn chặn việc phê chuẩn các đề cử nhân sự của Tổng thống Trump, tổ chức điều trần, tiến hành điều tra và sử dụng quyền kiểm soát chi tiêu để gây sức ép lên các quan chức chính quyền.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 4/11 bày tỏ hy vọng những thắng lợi của đảng Dân chủ sẽ giúp Kiev nhận thêm viện trợ. Trả lời đài ZDF của Đức, ông Zelensky cho biết Ukraine cũng biết ơn sự hỗ trợ từ đảng Cộng hòa, song nhấn mạnh các nghị sĩ Dân chủ đã thể hiện quan điểm rõ ràng về việc tiếp tục ủng hộ Ukraine.
Ông David Arakhamia, nghị sĩ Ukraine đồng thời là thành viên nhóm đàm phán hòa bình của Kiev, nhận định chiến thắng của đảng Dân chủ có thể làm tăng ít nhất gấp đôi khả năng Mỹ mở rộng viện trợ quân sự và tài chính cho Ukraine. Tuy nhiên, những thay đổi này khó có thể diễn ra trước năm 2027.
Theo ông Arakhamia, Ukraine đang đứng trước mùa đông khắc nghiệt nhất từ trước đến nay. Tình hình khó khăn này khiến Kiev đặc biệt quyết tâm đạt được kết quả tích cực tại vòng đàm phán ba bên do Mỹ dẫn dắt với Nga, dự kiến diễn ra vào tuần tới tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Dù vậy, ông Price Floyd, cựu quan chức Mỹ hiện là cố vấn cấp cao tại công ty truyền thông chiến lược Argyll Strategy, cảnh báo không nên quá lạc quan. Theo ông, Tổng thống Trump chỉ còn hai năm tại nhiệm và đang tập trung xây dựng di sản chính trị, vì vậy có thể không quá quan tâm đến những yêu cầu từ Quốc hội.
Đáng chú ý, chỉ vài tuần sau khi ký ban hành đạo luật trừng phạt Nga được Quốc hội thông qua với sự ủng hộ áp đảo của cả hai đảng, ông Trump đã quyết định miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt này.
Liệu Quốc hội có thể vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống?
Một trong những trở ngại lớn nhất đối với chương trình nghị sự của đảng Dân chủ là quyền phủ quyết của Tổng thống Mỹ. Ông Trump từng tuyên bố sẽ sử dụng quyền này nếu đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội và thông qua những dự luật mà ông không ủng hộ.
Tuy nhiên, quy mô chiến thắng của đảng Dân chủ có thể làm thay đổi tương quan quyền lực tại Washington. Theo các kết quả và dự báo được Reuters cập nhật ngày 6/11, đảng Dân chủ có thể giành tới 56/100 ghế Thượng viện và gần 260/435 ghế Hạ viện, dù hàng chục cuộc đua vẫn chưa có kết quả cuối cùng.
Với tương quan này, đảng Dân chủ có thể dễ dàng hơn trong việc vận động một số nghị sĩ Cộng hòa cùng bỏ phiếu ủng hộ các dự luật mà Tổng thống Trump phản đối. Theo Hiến pháp Mỹ, để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, một dự luật cần nhận được ít nhất hai phần ba số phiếu tại cả Thượng viện và Hạ viện. Trước đây, hàng chục nghị sĩ Cộng hòa từng cùng các đồng nghiệp Dân chủ bỏ phiếu ủng hộ viện trợ Ukraine.
Ông Charles Lichfield, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Địa kinh tế thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định chiến thắng với cách biệt lớn của đảng Dân chủ đồng nghĩa với việc họ sẽ không cần thuyết phục nhiều nghị sĩ Cộng hòa để đạt được số phiếu đủ sức vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống Trump.
Hy vọng mới cho Ukraine?
Những thay đổi tại Quốc hội Mỹ diễn ra đúng thời điểm Washington chuẩn bị nối lại các cuộc đàm phán 3 bên với Nga và Ukraine tại Abu Dhabi, sau nhiều tháng gián đoạn.
Bà Orysia Lutsevych, Giám đốc Diễn đàn Ukraine thuộc Viện nghiên cứu Chatham House có trụ sở tại London, cho rằng thế đa số của đảng Dân chủ tại Quốc hội có thể hạn chế nỗ lực của Tổng thống Trump xích lại gần Nga. Theo bà, chủ trương cải thiện quan hệ với Moscow không nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong công chúng Mỹ cũng như hàng ngũ lãnh đạo cấp cao của đảng Cộng hòa.
Trong khi đó, ông Denys Sienik, nhà ngoại giao hàng đầu của Ukraine tại Mỹ, khẳng định các ưu tiên của Kiev không thay đổi. Ukraine mong muốn tiếp tục duy trì sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ.
Dù vậy, những kỳ vọng về sự thay đổi trong chính sách của Washington chưa thể sớm trở thành hiện thực, bởi Quốc hội khóa mới phải đến tháng 1/2027 mới chính thức hoạt động.
