Israel mất dần thế chủ động
Ngày 13/6 sẽ đánh dấu tròn một năm kể từ cuộc chiến 12 ngày – chiến dịch tấn công Iran do Mỹ và Israel tiến hành, diễn ra vào tháng 6/2025. Sự kiện này được xem là dấu mốc đưa hợp tác quân sự giữa Israel và Mỹ lên một cấp độ mới, đồng thời mở đường cho chiến dịch Roaring Lion - Epic Fury mà hai bên phát động cách đây hơn 3 tháng.
Việc nhìn lại giai đoạn đó cho thấy sự tương phản rõ nét với tình hình hiện nay. Năm 2025, Israel được đánh giá là đang có nhiều lợi thế. Nước này đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn tương đối vững chắc với Lebanon, tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào các chỉ huy và cơ sở hạ tầng chiến lược của Hezbollah. Cùng lúc đó, với sự hỗ trợ của máy bay ném bom B-2 của Mỹ, Israel đã giáng đòn nặng nề vào chương trình hạt nhân của Iran.
Hiện nay tình hình đã thay đổi đáng kể. Một số ý kiến cho rằng các hoạt động của Israel hiện phải tính đến những giới hạn do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra. Mọi quyết định mở rộng chiến dịch quân sự tại Lebanon hay tiến hành các cuộc tấn công vào khu vực Dahiyeh – thành trì của Hezbollah ở Beirut – đều phụ thuộc vào lập trường của Washington.
Tình thế tương tự cũng đang diễn ra đối với hồ sơ Iran. Nếu như vào năm 2025, Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng mô tả kết quả chiến dịch tấn công Iran là một “chiến thắng cho nhiều thế hệ”, thì hiện nay dư địa hành động của Israel được đánh giá là đã thu hẹp đáng kể dưới ảnh hưởng của Mỹ.
Ngoài ra, cách chính quyền Tổng thống Trump tiếp cận các vấn đề Lebanon cũng có nhiều khác biệt. Theo quan điểm này, thay vì xem Lebanon là một mặt trận riêng biệt, Washington đã để vấn đề này gắn kết chặt chẽ hơn với Iran trong tiến trình đàm phán. Điều đó có thể mang lại cho Tehran một lợi thế chiến lược đáng kể.
Trong nhiều tháng qua, các quan chức Mỹ đã nỗ lực thúc đẩy một khuôn khổ thỏa thuận nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày. Tuy nhiên, tiến trình đàm phán liên tục rơi vào trạng thái bấp bênh. Trong bối cảnh các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào miền Bắc Israel vẫn diễn ra, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã gia tăng các hoạt động quân sự tại Lebanon trong tuần này, mở rộng phạm vi tác chiến tới khu vực núi Beaufort và phát tín hiệu có thể tiến hành các cuộc tấn công vào Dahiyeh.
Iran từng bước cải thiện lợi thế
Iran từng tuyên bố sẽ không tiếp tục đàm phán nếu vấn đề Lebanon không được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn. Sau đó, Mỹ được cho là đã điều chỉnh lập trường theo yêu cầu này. Trong một cuộc điện đàm giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Benjamin Netanyahu, nhà lãnh đạo Mỹ đã yêu cầu Israel từ bỏ kế hoạch tấn công Lebanon và chấp nhận thỏa thuận ngừng bắn. Một số nguồn tin cho rằng cuộc thảo luận diễn ra trong bầu không khí căng thẳng hơn so với trước đây.
Liên quan đến nội dung cuộc điện đàm, Axios và Wall Street Journal đều đưa tin rằng ông Trump đã đưa ra những phát biểu cứng rắn, trong đó có nhận xét liên quan đến khả năng ông Netanyahu phải đối mặt với các vấn đề pháp lý nếu không có sự hậu thuẫn của Mỹ.
Những bất đồng giữa tổng thống Mỹ và thủ tướng Israel không phải là điều chưa từng xảy ra. Điều đáng chú ý là việc Tổng thống Donald Trump theo đuổi một quyết định mang tính chiến lược nhằm chấm dứt các cuộc xung đột trong khu vực. Theo cách tiếp cận đó, bất kỳ yếu tố nào có thể cản trở tiến trình đàm phán – từ các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào Israel cho tới chiến dịch quân sự của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) làm suy yếu Hezbollah – đều có nguy cơ bị gác lại.
Iran luôn yêu cầu vấn đề Lebanon phải được đưa vào các cuộc đàm phán ngừng bắn. Khi điều đó trở thành hiện thực, Tehran hiểu rằng vị thế của họ trong đàm phán đã được cải thiện đáng kể.
Đối với Israel, đây lại được coi là sự bất lợi. Mặt trận Lebanon hiện đã được gắn trực tiếp với hồ sơ Iran. Nếu Washington cho rằng tiến trình đàm phán với Tehran đòi hỏi sự ổn định tại Lebanon, thì khả năng Israel mở rộng các hoạt động quân sự tại quốc gia này sẽ bị hạn chế đáng kể.
Theo các nhà phân tích, Iran đang ngày càng tự tin hơn vào vị thế của mình. Ngay cả khi một thỏa thuận mới buộc Tehran phải từ bỏ lượng urani làm giàu ở mức cao và tạm dừng hoạt động làm giàu urani trong 15-20 năm, nước này vẫn có thể thu được nhiều lợi ích quan trọng. Cụ thể, Iran có thể được cải thiện quan hệ với Mỹ và cộng đồng quốc tế, được tiếp cận các nguồn tài chính trị giá hàng chục tỷ USD, đồng thời củng cố vị thế của mình sau khi vượt qua cuộc đối đầu với Israel và Mỹ mà không bị đánh bại.
Một năm trước, Israel đã đạt được những kết quả quân sự đáng kể trước Iran và Hezbollah. Tuy nhiên, theo đánh giá của giới quan sát, nước này chưa tận dụng được hoàn toàn các thành quả đó để tạo ra những thay đổi chiến lược lâu dài có lợi cho mình.
Trong bối cảnh hiện nay, câu hỏi đặt ra không phải là liệu Israel có đủ sức giành chiến thắng trên chiến trường hay không, mà là liệu nước này có thể chuyển hóa các thắng lợi quân sự thành lợi thế chính trị và an ninh lâu dài, qua đó duy trì quyền chủ động và ngăn chặn các mối đe dọa tái xuất hiện trong tương lai hay không.
