Nếu với những cựu chiến binh, mỗi lần trở lại chiến trường là một lần sống lại ký ức về đồng đội, thì với những người trực tiếp làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, hành trình ấy được tiếp nối bằng những công việc lặng lẽ, tỉ mỉ giữa núi rừng. Mỗi hài cốt được tìm thấy là thêm một hy vọng đưa người lính trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình.
Lật từng phiến đá, bới từng tấc đất tìm hài cốt liệt sĩ trên “lò vôi thế kỷ”
Gần 9 năm gắn bó với nhiệm vụ đặc biệt này, Thiếu tá Vũ Văn Đông đã trải qua không ít chuyến đi giữa địa hình hiểm trở, từ những vực sâu, khe đá đến các vách núi khó tiếp cận. Với anh, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không còn đơn thuần là một nhiệm vụ mà đã trở thành trách nhiệm và tình cảm dành cho những người đồng đội đã hy sinh. Có những vị trí phải mất nhiều ngày tìm kiếm, tốn nhiều công sức nhưng vẫn chưa có kết quả. Dẫu vậy, mỗi dấu tích còn sót lại đều được các anh trân trọng, bởi đó có thể là manh mối dẫn đến nơi đồng đội đang nằm lại.
Chia sẻ về phương pháp tìm kiếm tại những điểm cao trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, Thiếu tá Đông cho biết, phần lớn hài cốt liệt sĩ bị đất đá vùi lấp sâu, trong khi nhiều dấu tích trên mặt đất đã không còn sau nhiều năm chịu tác động của thời tiết. Vì vậy, lực lượng tìm kiếm phải kiên trì đào sâu xuống các lớp đất, đồng thời tập trung khảo sát những khu vực như khe đá, thung sâu, hang đá, hang sập. Với những vị trí khó xác định, các tổ công tác tiếp tục khoanh vùng, mở rộng phạm vi tìm kiếm từng bước.
“Trên điểm cao này, hài cốt các liệt sĩ phần lớn bị đất đá vùi lấp rất sâu. Vì vậy, chúng tôi phải đào sâu xuống các lớp đất mới có thể phát hiện được. Ở những vị trí trên mặt cao, do tác động của mưa nắng, nhiều dấu tích hài cốt không còn. Khi đó, chúng tôi tập trung tìm kiếm tại các khe đá, thung sâu, hang đá hoặc hang sập. Với những khu vực khó xác định, lực lượng sẽ khoanh vùng, mở rộng tìm kiếm từng bước để không bỏ sót hài cốt các liệt sĩ”, Thiếu tá Đông chia sẻ.
Những phương pháp tìm kiếm ấy xuất phát từ chính đặc điểm địa hình và mức độ ác liệt của chiến trường Vị Xuyên. Trong những năm chiến tranh 1984-1989, các điểm cao 468, 685, 772, 1058, 1030, bình độ 300-400 liên tục hứng chịu những trận pháo kích dữ dội. Nhiều liệt sĩ không nằm lại dưới những phần mộ nguyên vẹn mà bị vùi lấp trong hốc đá, khe sâu, chiến hào cũ. Riêng điểm cao 685 được cho là đã bị bom đạn san phẳng, làm thay đổi địa hình tới khoảng 3m so với trước chiến tranh. Những biến đổi này khiến việc xác định vị trí hài cốt càng trở nên khó khăn.
Bên cạnh những trở ngại về địa hình và kỹ thuật tìm kiếm, việc xác minh thông tin cũng là thách thức lớn đối với lực lượng quy tập hiện nay. Thượng tá Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, cho biết số nhân chứng trực tiếp tham gia chiến đấu ngày càng ít, trí nhớ cũng dần suy giảm. Trong khi đó, nhiều hài cốt liệt sĩ ban đầu không được chôn cất cẩn thận; qua nhiều năm, tác động của thời tiết khiến hài cốt mục nát, không còn nguyên vẹn, gây khó khăn cho việc xác định danh tính.
Đặc biệt, nhiều hang, hầm từng là nơi trú quân đã bị đánh sập trong các trận chiến hoặc khi lực lượng đối phương rút đi. Những vị trí có thể cung cấp manh mối nay bị đất đá vùi lấp, khiến việc xác định nơi hài cốt nằm lại càng phức tạp.
Tất cả những khó khăn ấy khiến hành trình tìm kiếm, quy tập không chỉ kéo dài qua nhiều ngày mà có khi phải mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để xác minh một vị trí. Giữa địa hình núi cao, hiểm trở, các đội tìm kiếm hiện vẫn chủ yếu dựa vào sức người để tiếp cận những khu vực nghi vấn. Cán bộ, chiến sĩ sử dụng cuốc, xẻng, xà beng để đào bới, mở đường; có nơi phải khoan phá từng lớp đá. Những ngày mưa, đường núi trơn trượt càng khiến việc di chuyển thêm khó khăn, trong khi bom mìn và vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh vẫn luôn tiềm ẩn nguy hiểm.
Dồn lực cho những khu vực trọng điểm
Dù quá trình tìm kiếm, quy tập còn nhiều khó khăn, vất vả, song với sự quan tâm của các cấp, các ngành, sự phối hợp của chính quyền địa phương và nhân dân, hành trình đưa các liệt sĩ trở về vẫn được những người lính kiên trì tiếp nối.
Thượng tá Bùi Phú Vinh, Chính trị viên Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, đơn vị thường xuyên tổ chức sinh hoạt, quán triệt nhiệm vụ, động viên cán bộ, chiến sĩ cả về vật chất và tinh thần, qua đó củng cố ý chí, quyết tâm và nâng cao trách nhiệm trong công tác tìm kiếm. Dù điều kiện thời tiết hay địa hình có khắc nghiệt đến đâu, mỗi cán bộ, chiến sĩ đều xác định phải nỗ lực vượt qua, bằng trách nhiệm và lòng tri ân đối với những thế hệ đi trước đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
“Chúng tôi quyết tâm tìm kiếm, sớm đưa các anh trở về với đất mẹ, với gia đình và đồng đội”, Thượng tá Bùi Phú Vinh chia sẻ. Từ những người lính đã có nhiều năm gắn bó với nhiệm vụ đến các chiến sĩ trẻ mới được bổ sung, tất cả đều chung một quyết tâm: Tiếp tục tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, để những người đã hy sinh không bị lãng quên.
Đến nay, từ đầu Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Tuyên Quang đã quy tập được 340 hài cốt liệt sĩ. Mỗi phần hài cốt được tìm thấy là thêm một hy vọng cho những gia đình vẫn ngày đêm mong ngóng tin người thân.
Vượt lên mọi trở ngại về địa hình, thời tiết khắc nghiệt và nguy cơ từ bom mìn sót lại sau chiến tranh, cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kiên trì thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Đến nay, trên 27.000.000 ngày công đã được huy động, triển khai tìm kiếm, đào bới trên diện tích hơn 3.700 ha. Những ngày đầu tháng 11, công tác tìm kiếm vẫn được tích cực triển khai trên Điểm cao 772, Điểm cao 685, Bình độ 300, Điểm cao 1688, sườn Đông Điểm cao 1030...
Bước sang giai đoạn 2 của Chiến dịch 500 ngày đêm, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đặt ra những yêu cầu khẩn trương và quyết liệt hơn. Ban Chỉ đạo tỉnh Tuyên Quang tiếp tục huy động sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở; phát huy sức mạnh tổng hợp của các lực lượng, trong đó lực lượng vũ trang tỉnh giữ vai trò nòng cốt. Mục tiêu cao nhất là quyết tâm hoàn thành rà soát, tìm kiếm trên toàn bộ diện tích rà phá bom mìn, vật nổ đã bàn giao trước dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
