Phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Đào Duy Quát - nguyên Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương về tầm quan trọng và những điểm mới đột phá của Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.
Bối cảnh mới buộc công tác tư tưởng phải đổi mới
PV: Thưa PGS.TS Đào Duy Quát, Nghị quyết số 25 của Bộ Chính trị về chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới vừa được ban hành. Theo ông, nghị quyết có ý nghĩa như thế nào trong thời điểm hiện nay, nhất là khi nước ta đang bước vào "kỷ nguyên vươn mình" và thông tin toàn cầu biến đổi mạnh mẽ bởi công nghệ?
PGS.TS Đào Duy Quát: Việc ban hành Nghị quyết 25 của Bộ Chính trị về chiến lược công tác tư tưởng vào thời điểm này là vừa "trúng", vừa "đúng".
"Trúng" là ở bối cảnh đất nước ta đang thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình để đạt mục tiêu, khát vọng trở thành nước phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Hay nói cách khác là bước đầu kết thúc thời kỳ quá độ để đạt mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
"Đúng" là nghị quyết đã phát huy được hết vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng. Bộ Chính trị một lần nữa khẳng định mạnh mẽ: Công tác tư tưởng là một bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng; giữ vai trò "đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện, đi sau tổng kết thực tiễn". Sự đi trước, đi cùng và đi sau này nhằm tạo sự nhất trí rất cao trong toàn Đảng, đồng thuận trong toàn xã hội và khơi dậy khát vọng mãnh liệt thực hiện bằng được mong ước của Bác Hồ và con đường dân tộc đã chọn.
Đặc biệt hơn, chúng ta bước vào kỷ nguyên vươn mình trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là cách mạng công nghệ số đang diễn ra vũ bão. Đặc điểm này mang lại cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra thách thức chưa từng thấy cho công tác tư tưởng. Môi trường số cho phép mỗi công dân với một chiếc điện thoại đều có thể tạo và truyền tin. Các thế lực thù địch, phần tử cơ hội cũng lợi dụng mạng xã hội để tấn công trên mặt trận tư tưởng.
Bối cảnh rất mới, rất khác này buộc công tác tư tưởng phải đổi mới. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, trước hết phải đổi mới tư duy. Các cấp ủy, người đứng đầu và mọi cán bộ làm công tác tư tưởng phải nắm vững chức năng, nhiệm vụ, nhưng quan trọng nhất là phải đổi mới tư duy, không thể làm theo cách cũ trong khi đối tượng và môi trường đã thay đổi. Từ đó, tạo ra "sức mạnh mềm", động lực mạnh mẽ thúc đẩy thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ mà Đại hội XIV đặt ra.
PV: Một điểm rất nổi bật của Nghị quyết số 25 là chuyển trọng tâm từ "quản lý thông tin" sang "dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân", thưa ông?
PGS.TS Đào Duy Quát: Trong bối cảnh môi trường công nghệ số hiện nay, lượng thông tin được tạo ra từng giây, từng phút là khổng lồ. Nếu chúng ta chỉ "quản lý thông tin" theo cách truyền thống thì sức người không thể làm xuể, không thể đáp ứng được. Thông tin ập đến sẽ tác động ngay vào nhân dân, tạo ra các tình huống tư tưởng. Nếu quản lý kiểu cũ, chúng ta sẽ rơi vào thế bị động.
Do đó, Bộ Chính trị xác định đây là một bước chuyển mang tính đột phá về phương thức: Từ quản lý thông tin theo cách truyền thống sang dẫn dắt, định hướng tư tưởng, nhận thức. Dẫn dắt tư tưởng để chuyển hóa thành hành động, đạt được mục tiêu Đảng đề ra.
Tất nhiên, chuyển sang dẫn dắt không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Phương châm Đảng đặt ra ngay từ đầu Nghị quyết là: "Chủ động, sắc bén, thuyết phục, hiệu quả". Chúng ta vẫn quản lý, nhưng bằng phương thức khác. Đó là chuyển trọng tâm về cơ sở, lấy dân làm trung tâm, phải tuyên truyền để người dân nắm được thông tin, đồng thời phải nhanh chóng nắm được tâm tư, nguyện vọng, quyền lợi chính đáng, thắc mắc của người dân, kịp thời thông tin, giải đáp, đáp ứng các cái nguyện vọng, quyền lợi chính đáng của nhân dân.
Bên cạnh đó, cần kết hợp các phương thức khác như dùng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) để tổng hợp, nắm bắt diễn biến tư tưởng trên mạng. Tuy nhiên, phải khẳng định rằng công nghệ không thể thay thế con người, vẫn cần trí tuệ, bản lĩnh của cán bộ chuyên trách, của cấp ủy để nhận định đúng khuynh hướng tư tưởng và nhất là hiểu rõ người dân đang thắc mắc gì, kiến nghị gì. Từ đó, cán bộ phải thông qua cả kênh trực tiếp và không gian mạng để công khai, minh bạch, đối thoại trực tiếp và cả trực tuyến, giải quyết kịp thời quyền lợi chính đáng của nhân dân.
Cần kết hợp chặt chẽ giữa không gian thực với không gian số
PV: Theo ông, thời gian tới cần đặt ra những yêu cầu mới nào cho đội ngũ làm công tác tư tưởng?
PGS.TS Đào Duy Quát: Đây là vấn đề cốt lõi và là một trong 8 nhiệm vụ, giải pháp cơ bản của Nghị quyết 25.
Sau 40 năm đổi mới, đội ngũ làm công tác tư tưởng đã trưởng thành và đóng góp xứng đáng vào những thành tựu lịch sử của đất nước ta. Tuy nhiên, Đảng cũng đã chỉ rõ những yếu kém, bất cập, đặc biệt trên không gian số, năng lực của chúng ta còn hạn chế, hạ tầng công nghệ chưa hoàn thiện, hệ thống dữ liệu chưa đồng bộ và đặc biệt kỹ năng số của cán bộ tư tưởng còn hạn chế nhất định. Do đó, tôi cho rằng cần tập trung vào 3 yêu cầu:
Thứ nhất, cần khẩn trương bồi dưỡng đội ngũ hiện tại. Công tác tư tưởng là của toàn Đảng, trước hết là của cấp ủy từ cơ sở đến Trung ương. Cần có giáo trình bài bản, cập nhật nhanh, bồi dưỡng trong thời gian ngắn (1-3 tháng) để đội ngũ này nắm vững kiến thức nhanh chóng.
Thứ hai, quy hoạch và đào tạo bài bản, đổi mới chương trình đến phương pháp đào tạo ở các nhà trường để có một thế hệ cán bộ tư tưởng.
Thứ ba, nghị quyết cũng đặt ra yêu cầu cả nước hình thành mạng lưới từ 15.000-20.000 người có uy tín, tích cực tham gia vào công tác tư tưởng. Trong đó, chúng ta cần xây dựng, bồi dưỡng một lực lượng người có uy tín với nhân dân, xã hội để trực tiếp làm công tác tư tưởng trên không gian mạng. Đây phải là những người am hiểu thực tiễn, nắm vững đường lối, chủ trương, có kỹ năng diễn đạt thuyết phục để dẫn dắt thông tin, đồng thời phản bác sắc bén, có lý có tình các luận điệu sai trái.
Lực lượng này không chỉ nằm ở Ban Tuyên giáo các cấp, mà phải mở rộng ra Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể trong hệ thống chính trị (thanh niên, phụ nữ, công nhân, nông dân...), văn nghệ sĩ, nhà khoa học, chuyên gia... Mỗi tổ chức nắm chắc lực lượng của mình để trực tiếp tác động hiệu quả nhất.
PV:Theo ông, để Nghị quyết số 25 thực sự đi vào cuộc sống, đâu là những khâu đột phá mang tính quyết định?
PGS.TS Đào Duy Quát: Để Nghị quyết triển khai hiệu quả trong thực tiễn, tôi cho rằng có 4 khâu đột phá quyết định:
Một là, đột phá về nhận thức. Toàn Đảng, trước hết là các cấp ủy Đảng phải quán triệt thật sâu sắc Nghị quyết, biến Nghị quyết thành nhận thức và khát vọng của chính mình. Phải đổi mới cách học tập, nghiên cứu, không chỉ học nhanh mà phải sâu, làm sao để toàn Đảng nắm rất chắc tinh thần của Nghị quyết và coi đây là công tác quan trọng đặc biệt trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng thời kỳ mới.
Mỗi cán bộ Đảng viên, ban ngành, tổ chức đều phải nắm rõ những thuận lợi, khó khăn, quan điểm chỉ đạo, nắm rất chắc nhiệm vụ giải pháp, có chương trình hành động cụ thể. Ví dụ: hệ thống báo chí, xuất bản phải làm gì. Hay với lĩnh vực văn học nghệ thuật - một công cụ tư tưởng đặc biệt quan trọng, một lĩnh vực rất nhạy bén, tinh tế, vậy cần bồi dưỡng tư tưởng, tâm hồn, tình cảm thông qua các tác phẩm văn học nghệ thuật thế nào?
Hai là, xây dựng hạ tầng nền tảng số dùng chung cho ngành công tác tư tưởng. Trong bối cảnh thông tin khổng lồ, toàn bộ ngành công tác tư tưởng phải có một hạ tầng số thống nhất dưới sự chỉ huy của Đảng, có khả năng thu thập, phân tích dữ liệu, cảnh báo sớm. Tránh tình trạng mỗi bộ ngành, địa phương tự làm hệ thống riêng, phân tán, không kết nối được, hoặc kết nối rất trục trặc.
Ba là, nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực, trình độ lý luận và kỹ năng số của cán bộ chuyên trách. Cán bộ tư tưởng hôm nay phải dám nhìn thẳng sự thật, nói đúng sự thật, đánh giá đúng quy luật vận động của thực tiễn. Đặc biệt, phải làm chủ công nghệ, làm chủ trí tuệ nhân tạo (AI), không để AI điều khiển mình.
Đặc biệt, dù Đảng vẫn xây dựng các chương trình bồi dưỡng, đào tạo cơ bản và chương trình cập nhật, song quan trọng hơn hết, đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng phải tự học, tự rèn luyện, cập nhật kiến thức, kỹ năng, công nghệ hàng ngày, hàng giờ, để thực sự làm chủ công nghệ trong bối cảnh công nghệ số, AI, Big data
Bốn là, thực sự lấy nhân dân làm trung tâm, phải đưa công tác tư tưởng gắn với từng người dân, giải quyết các vấn đề thực tiễn của dân. Cần kết hợp chặt chẽ giữa không gian thực (ấp, xã, phường, tổ dân phố) với không gian số. Đặc biệt, lãnh đạo các cấp và cán bộ tư tưởng cần đẩy mạnh đối thoại trực tuyến và trực tiếp với nhân dân để trực tiếp nghe dân, hiểu dân và trả lời giải đáp mọi tâm tư, xử lý thỏa đáng mọi tình huống tư tưởng, trực tiếp cổ vũ, động viên, khơi dậy mong ước, niềm tin, khát vọng của nhân dân. Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia và thực tiễn các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của ta từng làm cho thấy phương thức đối thoại này mang lại hiệu quả cực kỳ to lớn.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
