Mỹ và Iran vượt mọi lằn ranh đỏ, chiến tranh toàn diện cận kề?

Mỹ và Iran đều vượt lằn ranh đỏ

Trong tuần qua, xung đột giữa Mỹ và Iran đã leo thang từ những màn đối đầu “ăn miếng trả miếng” kéo dài thành một cuộc chiến cường độ cao. Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ mở rộng chiến dịch quân sự nếu Iran không chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Trong những ngày gần đây, Mỹ đã mở rộng phạm vi mục tiêu tấn công, không chỉ nhằm vào các cơ sở ven biển của Iran, nơi đặt radar và máy bay không người lái, mà còn nhắm tới đường bộ, đường hầm, đường sắt, cơ sở hạ tầng cảng và theo truyền thông Iran, có một nhà máy khử muối.

Để đáp trả, Iran mở rộng danh sách mục tiêu tấn công sang 7 quốc gia trong khu vực. Truyền thông chính thức Iran cho biết các cảng lớn tại các quốc gia Arab vùng Vịnh có thể sớm trở thành mục tiêu tiếp theo.

Xung đột đang đứng trước một bước ngoặt. Về lý thuyết, diễn biến này có thể dẫn tới một vòng hòa giải và đàm phán mới. Tuy nhiên, phần lớn các nhà phân tích cho rằng khả năng này hiện khó xảy ra. Cả Mỹ và Iran dường như đều chưa sẵn sàng trở lại bàn đàm phán. Hai bên cùng tuyên bố bản ghi nhớ (MoU) được ký hồi tháng 6/2026, sau nhiều tuần đàm phán khó khăn, hiện không còn hiệu lực.

Sau khi Iran tiến hành hàng loạt cuộc tấn công bằng tên lửa khiến 2 binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Jordan hôm 17/7, ông Ian Bremmer, người sáng lập Eurasia Group - công ty chuyên phân tích rủi ro địa chính trị - nhận định “những ngày tới có thể là một trong những giai đoạn nguy hiểm nhất của cuộc chiến”.

Mỹ sau đó thông báo thêm một binh sĩ thiệt mạng ở miền bắc Iraq hôm 19/7 và tuyên bố sẽ “nhanh chóng trừng phạt” Tehran vì các cuộc tấn công. Iran tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Jordan trong cùng ngày.

Danny Citrinowicz, nhà phân tích thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv, nhận định: “Các diễn biến đang bắt đầu vượt khỏi tầm kiểm soát của cả 2 bên”. Trên mạng xã hội X, ông Danny Citrinowicz cho rằng Washington và Tehran dường như đều muốn duy trì cuộc đối đầu trong những giới hạn nhất định. Tuy nhiên, xung đột hiện đang tiến gần tới thời điểm những giới hạn đó có thể bị phá vỡ một cách đáng báo động.

Theo ông Citrinowicz, cuộc đối đầu có nguy cơ vượt giới hạn đỏ của các bên kéo các quốc gia vùng Vịnh tham gia trực tiếp hơn vào xung đột, đồng thời đặt thêm nhiều mục tiêu chiến lược và cơ sở hạ tầng quan trọng vào tình trạng nguy hiểm.

Vụ Iran phóng tên lửa nhằm vào thành phố Aqaba của Jordan hôm 19/7 là minh chứng rõ ràng cho nguy cơ này. Israel cho biết một số mảnh vỡ của tên lửa đã rơi xuống lãnh thổ nước này. Cho đến nay, Israel vẫn chưa trực tiếp tham gia cuộc xung đột, được cho là theo đề nghị của chính quyền Tổng thống Trump. Tuy nhiên, Israel đã thể hiện sự không hài lòng đối với thỏa thuận liên quan đến Iran. Các quan chức quốc phòng Israel cảnh báo hôm 19/7 rằng nước này sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Iran tấn công lãnh thổ Israel.

Về phần mình, Iran dường như đang nỗ lực gia tăng khả năng gây thiệt hại cho các lực lượng Mỹ trong khu vực. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định hôm 18/7 rằng Iran đang điều chỉnh chiến thuật để đối phó với hệ thống phòng thủ của Mỹ bằng cách sử dụng các tên lửa tốc độ cao, có khả năng cơ động nhằm vào các căn cứ Mỹ trong khu vực.

Ngoài ra, chính quyền Tehran tin rằng họ có thể duy trì cuộc đối đầu lâu hơn Tổng thống Trump. Các nhà phân tích cho rằng bộ máy lãnh đạo mới của Iran có vẻ nhìn nhận việc tiếp tục kháng cự là lựa chọn duy nhất vào thời điểm hiện nay.

“Giới lãnh đạo hiện tại của Iran tin rằng bất kỳ sự kiềm chế nào cũng chỉ làm gia tăng áp lực từ phía Mỹ”, nhà phân tích về Iran Vali Nasr viết trên Financial Times.

Trong khi nền kinh tế Iran đang đối mặt với những khó khăn nghiêm trọng, bao gồm lạm phát tăng cao, tình trạng thiếu thuốc men và suy giảm kinh tế, ông Nasr cho rằng Tehran vẫn có thể chấp nhận những thiệt hại kinh tế khó tránh khỏi do một cuộc phong tỏa hải quân mới của Mỹ gây ra.

Chiến thắng quân sự vẫn là kịch bản xa vời

Một chiến thắng quân sự mang tính quyết định của Mỹ trước Iran dường như vẫn là kịch bản xa vời. Để đạt được mục tiêu này, Washington có thể phải triển khai lực lượng mặt đất và tiến hành một chiến dịch quân sự với cường độ, quy mô lớn hơn nhiều so với những gì đã diễn ra trong tuần qua. Nếu không đạt đến mức độ đó, các đòn tấn công của Mỹ khó có khả năng làm lung lay chính quyền Tehran, vốn coi cuộc đối đầu hiện nay là một cuộc đấu tranh sinh tồn.

“Tôi không muốn làm điều đó”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói khi được hỏi về khả năng tiến hành một chiến dịch trên bộ trong cuộc phỏng vấn với Fox News tuần trước. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng “đôi khi cần một chiến dịch trên bộ”, đồng thời nhấn mạnh Mỹ có thể “để bên khác thực hiện chiến dịch trên bộ thay nước này”.

Truyền thông Mỹ đưa tin, ông Trump đang cân nhắc những lựa chọn quân sự mới, trong đó khả năng tấn công trở lại đảo Kharg - một trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chiến lược của Iran.

Theo ông Sina Toosi, chuyên gia thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế, việc mở một chiến dịch trên bộ ở miền nam Iran trong điều kiện mùa hè nắng nóng khắc nghiệt, đối đầu với một lực lượng quân đội được huy động toàn diện, sẽ là “một canh bạc mạo hiểm hiếm có” và gần như chắc chắn có thể dẫn đến “một thảm họa lịch sử”.

Một chiến dịch như vậy sẽ càng trở nên khó khăn nếu các đồng minh của Mỹ, trong đó có Saudi Arabia, không sẵn sàng cho phép Washington sử dụng lãnh thổ và không phận của họ để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran. Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman từng nói với Tổng thống Iran hồi tháng 1/2026 rằng Riyadh sẽ không cho phép bên nào sử dụng lãnh thổ hoặc không phận của nước này để tiến hành các cuộc tấn công Iran.

Trong khi đó, Pakistan và Qatar - hai quốc gia đóng vai trò trung gian trong cuộc gặp giữa Mỹ và Iran tại Lucerne, Thụy Sĩ, hồi tháng 6 - gần như không lên tiếng trong những ngày gần đây. Theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran, lần gần nhất một phái đoàn Qatar tới Tehran là ngày 10/7.

Tuy nhiên, vai trò trung gian có thể một lần nữa trở nên quan trọng nếu thị trường dầu mỏ rơi vào trạng thái bất ổn và giá dầu thô tăng trở lại trên 100 USD/thùng trong bối cảnh nguồn dự trữ dầu toàn cầu suy giảm.

Yếu tố bầu cử cũng có thể tạo thêm sức ép khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ đang đến gần. Các cố vấn của Tổng thống Donald Trump cho rằng việc áp đặt thêm các hạn chế đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz có thể đẩy giá dầu và khí đốt tăng cao hơn, qua đó gia tăng áp lực chính trị lên đảng Cộng hòa.

Nhiều nhà phân tích nhận định trong những tuần tới một cuộc xung đột phức tạp, đan xen giữa các đợt tấn công và những khoảng thời gian tương đối yên ắng, có thể tiếp diễn trong khi các bên trung gian tìm kiếm những phương thức mới để khôi phục đàm phán.

Diễn biến tiếp theo sẽ phụ thuộc đáng kể vào thái độ và quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Một nhà ngoại giao vùng Vịnh nhận định: “Tình hình có thể sẽ tồi tệ hơn trước khi trở nên tốt hơn”.